سال 8، شماره 27 - ( 3-1403 )
سال 8 شماره 27 صفحات 124-105 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Heidarpour A, Sharifian F. (2024). A Survey of the Motif of Women on Sassanid Seals (With the Introduction of a Seal from Bu-Ali Sina Museum in Hamadan). Parseh J Archaeol Stud. 8(27), 105-124. doi:10.22034/PJAS.8.27.105
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-805-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-805-fa.html
حیدرپور آزاده، شریفیان فریبا.(1403). بررسی نقش زن بر مهرهای ساسانی (با معرفی مُهری از موزۀ بوعلی سینا همدان) مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (27) :124-105 10.22034/PJAS.8.27.105
1- استادیار گروه زبانهای باستانی و متون کهن، پژوهشکدۀ زبانشناسی، کتیبهها و متون، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، azadehheidarpour@yahoo.com
2- دانشیار گروه زبانهای باستانی و متون کهن، پژوهشکدۀ زبانشناسی، کتیبهها و متون، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2- دانشیار گروه زبانهای باستانی و متون کهن، پژوهشکدۀ زبانشناسی، کتیبهها و متون، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
چکیده: (923 مشاهده)
مُهرها و گلمُهرهای ساسانی ازجمله اشیائی هستند که در تمامی سطوح جامعه و سازمانهای اداریِ ادوار تاریخی، ازجمله عصر ساسانی کاربرد داشته و از اینرو نقش بهسزایی در درک ما از جنبههای مختلف تاریخی این دوره ایفا کردهاند. درمیان نقوش کندهکاریشده روی مهرهای ساسانی که حکایت از باورها و اعتقادات صاحبان آنها دارد، تصویر زنان نیز بهعنوان جمعیتی مهم از جامعۀ ساسانی روی مهرها نقش بسته است. مهرهای منقوش به نقوش زنانه، بهنوعی از منابع مهم در واکاوی جایگاه زنان در این دوره بهحساب میآیند و بازگوی نگرش جامعه به این قشر از مردم هستند. در این پژوهش سعیبر آن است که به بررسی نقشمایههای زن بر مهرهای ساسانی با معرفی مهری از موزۀ بوعلیسینای همدان پرداخته شود. نویسندگان بر پایۀ مطالعات کتابخانهای و مشاهدۀ مستقیم مهر مذکور، ضمن توصیف نقشمایههای زنانه بر آن، به جنبههای نمادپردازانه و خوانش کتیبۀ این مهر میپردازند. پرسشی که در اینجا مطرح میشود این است که چه ارتباطی میان نقش روی مهر و دارندۀ مهر وجود دارد؟ کتیبۀ روی مهر تا چه اندازه بازگوی مفاهیم زنانه است؟ مالکیت مهرهای منقوش به نقش زنان احتمالاً در اختیار زنان بوده است و این نشان از استقلال فردی و برخورداری از جایگاه اجتماعی زن در آن دوره دارد؛ اگرچه در دورۀ ساسانی زنان نسبت به مردان کمتر وارد تجارت و سیاست میشدند، اما وجود مهرهای منقوش به نقوش زنانه نشاندهندۀ پذیرش حضور آنها و همچنین جایگاه حقوقی آنها در امور اداری و اقتصادی این دوره است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1401/9/19 | پذیرش: 1401/10/14 | انتشار: 1403/3/10
دریافت: 1401/9/19 | پذیرش: 1401/10/14 | انتشار: 1403/3/10
فهرست منابع
1. - آبانیشت، (۱۳۹۲). ترجمۀ چنگیز مولایی، تهران: دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.
2. - آموزگار، ژاله؛ و تفضلی، احمد، (1372). اسطورۀ زندگی زردشت. تهران: چشمه.
3. - آورزمانی، فریدون؛ و سرافراز، علیاکبر، (1382). سکههای ایران از آغاز تا دوران زندیه. تهران: سمت.
4. - اوستا (کهنترین سرودهای ایران)، (1382). پژوهش جلیل دوستخواه. جلد 1 و 2، چاپ 17، تهران: مروارید.
5. - بارتولومه، کریستین، (۱۳۳۷). زن درحقوق ساسانی. ترجمۀ ناصرالدین صاحبالزمانی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی عطایی.
6. - بلک، جرمی؛ و گرین، آنتونی، (۱۳۸۳). فرهنگنامه خدایان دیوان و نمادهای بینالنهرین باستان. ترجمۀ پیمان متین، تهران: امیرکبیر.
7. - بهار، مهرداد، (۱۳۸۷). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگه.
8. - بروسیوس، ماریا، (1392). ایرانباستان. چاپ دوم، ترجمۀ عیسی عبدی، تهران: ماهی.
9. - پاتس، دنیلتی، (1385). باستانشناسی ایلام. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: سمت.
10. - پرادا، ایدت، (1386). هنر ایران باستان. ترجمۀ یوسف مجیدزاده، تهران: دانشگاه تهران.
11. - پوپ، آرتور؛ و آکرمن، فیلیپس، (۱۳۸۷). سیری در هنر ایران، جلد ۲، تهران: علمی و فرهنگی.
12. - تمری، نازنین، (1390). «مهرها و اثرمهرهای تختسلیمان آتشکدۀ آذرگشنسب». مطالعات ایرانی، ۲۰: 92-71.
13. - جمالی، بهرخ؛ حسنی، میرزامحمد؛ و بهروزی، مهرناز، (1399). «جایگاه اجتماعی زنان در دورۀ ساسانی (به استناد مُهرها و اثر مُهرها)». مطالعات هنر اسلامی، 39: 158-141. DOI: 10.22034/ias.2020.227833.1232
14. - حسنی، میرزامحمد، (1393). نقشبرجستههای نویافته ساسانی. تهران: ققنوس.
15. - حصوری، علی (۱۳۸۶). «مضمون مهرههای تزئینی ساسانی»، هنر و مردم، 7: 13-10.
16. - خورشیدیانف، ادوارد؛ و نرسیسیان، روبینا، (1375). «مجموعه مهرهای ساسانی در موزه دولتی تاریخ ارمنستان». فصلنامۀ پیمان، 4-3: 104-84.
17. - دادور، ابوالقاسم؛ و منصوری، الهام، (1385). درآمدی بر اسطورهها و نمادهای در ایران و هند باستان. تهران: دانشگاه الزهرا.
18. - دریایی، تورج، (1388). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس.
19. - دِهپهلوان، مصطفی؛ و قنواتیهندیجانی، محمد، (1394). «تأملی بر برخی از نقشمایههای نمادین حیوانی بر مهرها و گلمهرهای ساسانی (نمونههای مورد پژوهش، مهرها و گلمهرهای ساسانی موزۀ مقدم». مطالعات باستانشناسی، 7 (2): 67-47. 10.22059/ DOI: jarcs.2015.57747
20. - دیمز، اورلی، (1386). تندیسگری و شمایلنگاری در ایران پیش از اسلام. ترجمۀ علیاکبر وحدتی، تهران: ماهی.
21. - رجبی، پرویز، (1387). هزارههای گمشده. جلد پنجم، تهران: توس.
22. - شعبانی، رضا، (1369). مبانی تاریخ اجتماعی ایران. تهران: قومس.
23. - شفرد، دوروتی، (1375). «هنر ساسانی». تاریخ ایران کمبریج، جلد 3 بخش 2، تهران: امیرکبیر: 652-553.
24. - طلایی حسن، (1393). مهر درایران ازآغاز تا صدر اسلام. تهران: سمت.
25. - فکریپور، کتایون (1391). «بررسی هنر مهرسازی در زمان هخامنشیان و ساسانیان». نقشمایه، 5 (12): 52-39.
26. - کوپر، چی. سی.، (1379). هزارههای گمشده. تهران: توس.
27. - گوبل، روبرت، (1384). گلمهرهای تختسلیمان، جستاری در مهرشناسی اواخر ساسانی. ترجمۀ فرامرز نجد سمیعی، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری، پایگاه پژوهشی تختسلیمان.
28. گیرشمن، رومن، (1374). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین، تهران: علمی-فرهنگی.
29. - گیزلن، ریکا، (1384). چهار سپاهبد شاهنشاهی ساسانی براساس شواهد مهرشناسی. ترجمۀ سیروس نصراللهزاده، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی.
30. - مصباحاردکانی، نصرتالملوک؛ و دادور، ابوالقاسم، (1387). «نقشمایۀ زن بر روی مهرهای ایران از دوره پیش از خطی تا پایان دورۀ ساسانی». زن در توسعه و سیاست، 23: 182-161.
31. - ملکزادهبیانی، ملکه، (1352). «مُهرها وسایل شناسایی روزگاران کهن، شمهای از تاریخچۀ مُهر در ایران، نقوش مُهرها و کندهکاریها، علت بهوجودآمدن مُهر». هنر و مردم، 133: 50-44.
32. - هرتسفلد، ارنست امیل، (1381). ایران در شرقباستان. ترجمۀ همایون صنعتیزاده، تهران: پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی؛ کرمان: دانشگاه شهیدباهنر.
33. - هوشیار، مهران؛ و اسلامی، مولود، (1388). «بررسی مهرهای ساسانی موزه آذربایجان تبریز». نقشمایه، 4: 24-17.
34. - هینتس، والتر، (۱۳۹۲). یافتههای تازه از ایرانباستان. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: ققنوس.
35. - هینلز، جان، (1373). شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران:چشمه.
36. - وارنر، رکس، (1386). دانشنامه اساطیر جهان. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: نشر اسطوره.
37. - ویسهوفر، یوزف، (۱۳۹۰). ایرانباستان. چاپ یازدهم، ترجمۀ مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس.
39. - Ābanyasht, (2013). Translated by: Changiz Moulai, Tehran: Great Islamic Encyclopedia (In Persian).
40. - Amouzgar, J. & Tafazoli, A., (1993). “The Myth of Zoroaster's Life”. Tehran: Cheshme (In Persian).
41. - Avesta (the oldest hymn of Iran), (2003). Research by: Jalil Doustkhah. Volumes 1 and 2, 17th edition, Tehran: Morwarid (In Persian).
42. - Avrazmani, F. & Sarafraz, A. A., (2012). Coins of Iran from the beginning to the Zandiyeh period. Tehran: Samt (In Persian).
43. - Azarpey, G. & Zerneke, J., (2002). A Sasanian Seal Collection in Context. Electronic Cultural Atlas Initiative, Berkeley.
44. - Bahar, M., (2008). Research in Iranian mythology. Tehran: Agah (In Persian).
45. - Bartholomew, Ch., (1958). Women in Sasanian law. Translated by: Naser al-Din Saheb al-Zamani, Tehran: Atai Press Institute (In Persian).
46. - Biscione, R., (1985), “The So-called žNestorian Seals’: Connection between Ordos and Middle Asia in Middle-Late Bronze Age”. in: G. Gnoli and L. Lanciotti, eds., Orientalia Iosephi Tucci Memoriae Dicata I, Rome: 95-109.
47. - Bivar, A. D. H., (1969). Catalogue of the Western Asiatic seals in the British Museum, Stamp Seals, II: The Sasanian Dynasty. London.
48. - Black, J. & Green, A., (2004). Dictionary of Divan Gods and Ancient Mesopotamian Symbols. Translated by: Peyman Matin, Tehran: Amir Kabir (In Persian).
49. - Borisov, A. J. & Lukonin, V. G., (1963). Sasanidskie Gemmy. Leningrad.
50. - Brosius, M., (2012). Ancient Iran. second edition, Translated by: Isa Abdi, Tehran: Mahi (In Persian).
51. - Brunner, J., (1979). Sasanian seals in the Moore Collection: Motive and Meaning in some popular subjects. The Metropolitan Museum of Art.
52. - Brunner, Ch. J., (1978). Sasanian stamp seals in the Metropolitan Museum of Art. New York: The Metropolitan Museum of Art.
53. - Cooper, Ch. C., (2000). The Lost Millenniums. Tehran: TOS (In Persian).
54. - Dadvar, A. & Mansouri, E., (2006). “An Introduction to Myths and Symbols in Ancient Iran and India”. Tehran: Al-Zahra University (In Persian).
55. - Daems, A., (2016). Sculpture and iconography in pre-Islamic Iran. Translated by: Ali Akbar Vahdati, Tehran: Mahi (In Persian).
56. - Daryaie, T., (2008). Sasanian Empire. Translated by: Morteza Saqibfar, Tehran: Qoqnos (In Persian).
57. - Deh Pahlavan, M. & Qanawati Hendijani, M., (2014). “Reflection on some symbolic animal motifs on Sassanid seals and seals (samples under research, Sassanid seals and seals of Moghadam Museum)”. Archaeological Studies, 7 (2): 47-67. DOI: 10.22059/jarcs.2015.57747 (In Persian).
58. - Fekripour, K., (2012). “Examination of the art of seal making during the Achaemenid and Sassanid period”. Naqsh Mayeh, 5 (12): 39-52. (In Persian).
59. - Frye. R. N., (1968). Corpus Inscriptionum Iranicarum, vol. III, Dura-Europos, London, Sasanian Seals in the Collection of Mohsen Foroughi, Lund Humphries.
60. - Frye. R. N., (1973). Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nasr. Cambridge Harvard University Press.
61. - Gignoux, Ph., (1979). “Les Noms Propres en Moyen-Perse Épigraphique”. pad nām ī yazdān, Etudes D’Epigraphie de Numismatiqe et D’Histoire de l’Iran Ancien, Peeters Publishers: 35- 100.
62. - Girshman, R., (1995). Iran from the beginning to Islam. Translated by: Mohammad Moin, Tehran: Scientific-cultural (In Persian).
63. - Gobel, R., (2005). Seals of Takht Suleiman, research in late Sasanian seal studies. Translated by: Faramarz Najd Samii, Tehran: Cultural Heritage and Tourism Organization, Takht Suleiman Research Base (In Persian).
64. - Gyselen, R., (2007). Sasanian Seals and Sealings in the A. Saeedi Collection, Peeters Publishers.
65. - Gyslan, R., (2004). The Four Generals of the Sassanid Empire based on Sealological Evidence. Translated by: Syrus Nasrolahzadeh, Tehran: Cultural Heritage Research Institute (In Persian).
66. - Harper, O., (1978). The Royal Hunter Art of the Sasanian empire. New York.
67. - Hasani, M. M., (2013). Newly discovered Sasanian reliefs. Tehran: Qaqnos (In Persian).
68. - Hasouri, A., (2008). “The Content of Sassanid Decorative Beads”. Art and People, 7: 10-13. (In Persian).
69. - Hertzfeld, E. E., (2011). Iran in the Ancient East. Translated by: Homayoun Sanatizadeh, Tehran: Research Institute of Humanities and Cultural Studies; Kerman: Shahid Bahonar University (In Persian).
70. - Hinels, J., (1994). Knowledge of Iranian mythology. Translated by: Jale Amouzgar and Ahmad Tafzali, Tehran: Chashme (In Persian).
71. - Hintz, W., (2012). New findings from ancient Iran. Translated by: Parviz Rajabi, Tehran: Phoenix (In Persian).
72. - Horn, P. & Steindorf, G., (1891). Sasanidische Siegelsteine. (Mitteilungen aus den Orientalischen Sammlungen der Königlichen Museen zu Berlin, Heft 4), Berlin.
73. - Hoshyar, M. & Islami, M., (2009). “Investigation of Sasanian seals of Azarbaijan Museum, Tabriz”. Naqsh Mayeh, 4: 17-24. (In Persian).
74. - Jamali, B.; Hasani, M. M. & Behrouzi, M., (2019). “The social position of women in the Sassanid period (based on seals and the effect of seals)”. Islamic Art Studies, 39: 158-141. DOI: 10.22034/ias.2020.227833.1232 (In Persian).
75. - Khorshidian, E. & Narsisian, R., (1996). “Sasanian Seal Collection in the State Museum of Armenian History”. Peyman Quarterly, 3-4: 104-84. (In Persian).
76. - Lukonin, V. G., (1967). Iran II – Des Seleucids aux Sassanides in the collection of archaeological MVNDI. Paris.
77. - Malekzadeh Bayani, Q., (1973). “Seals are the identification tools of the ancient times, some of the history of the seal in Iran, the motifs of seals and carvings, the reason for the existence of the seal”. Art and People, 133: 50-44. (In Persian).
78. - Mesbah Ardakani, N. al-M. & Dadvar, A., (2008). “The role of women on Iranian seals from the pre-Alphabetic period to the end of the Sasanian period”. Women in Development and Politics, 23: 161-182. (In Persian).
79. - Mohammadifar, Y. & Malekan, M., (2013). “A study of imagery and place of women in the Sasanian period Sigillographic Evidence archaeology”. Sasanika, 14: 1-23.
80. - Moortgart, A., (1940). Vorderasiatische Rollsiegel. Berlin.
81. - Pittman, H., (1995). “Oroto-Elamische Kunstperiode (proto- Elamite art”. Realexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archaologie. Berlin and New York: 26-34.
82. - Pope, A. & Ackerman, Ph., (2008). A survey in Iranian Art. Vol. 2, Tehran: Elmi and Farhangi (In Persian).
83. - Porada, E., (2007). The Art of Ancient Iran. Translated by: Yusuf Majidzadeh, Tehran: the University of Tehran (In Persian).
84. - Potts, D. T., (2015). Archaeology of Ilam. Translated by: Zahra Basti, Tehran: Samt (In Persian).
85. - Rajabi, P., (2008). The Lost Millennials. The fifth volume, Tehran: Tous (In Persian).
86. - Rapin, C., (1992). Fouilles d’Aï Khanoum VIII: La trésorerie du Palais hellénistique d’Aï Khanoum. Paris,
87. - Rashad, M., (1990). Die Entwicklung der Vor-und Frȕhgeschichtlichen Stempelsiegel in Iran. Deutschen Archȁologischen Institut, Abteilung Teheran. Ergȁnzungs Band 13. Berlin.
88. - Sarianidi, V., (1976). “Pečati-amulety Murgabskogo stilja”. In: Sovetskaja Arheologija: 42-68.
89. - Shabani, R., (1990). Basics of Iran's Social History. Tehran: Qoumes (In Persian).
90. - Shepherd, D., (1996). “Sasanian Art”. Cambridge History of Iran, Volume 3, Part 2, Tehran: Amirkabir: 553-652 (In Persian).
91. - Talai, H., (2013). Mehr in Iran from the beginning to the beginning of Islam. Tehran: Samt (In Persian).
92. - Tamari, N., (2010). “Seals and seal impressions of Takht Suleiman fire temple of Azargoshnasap”. Iranian Studies, 20: 92-71. (In Persian).
93. - Warner, R., (2007). Encyclopedia of the world Myths. Translated by: Abolqasem Esmailpour, Tehran: Ostoureh Publishing (In Persian).
94. - Wiesehofer, J., (2011). Ancient Iran. 11th edition, Translated by: Morteza Saqhebfar, Tehran: Qoqnous (In Persian).
95. - Winkelmann, S., (1999). “Von Formen und Stilen - ein Versuch der Gliederung baktrischer Stempel- und Rollsiegel”. Hallesche Beiträge zur Orientwissenschaft, 28: 112-211.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |