logo
سال 6، شماره 22 - ( 12-1401 )                   سال 6 شماره 22 صفحات 302-283 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.22.283
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.22.11.0

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Naseri R, Miri S M. (2023). An Introduction to the Wooden Crafts of the 8th to 11th Centuries A.H. of Bavanat. Parseh J Archaeol Stud. 6(22), : 11 doi:10.30699/PJAS.6.22.283
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-652-fa.html
ناصری رضا، میری سیدمهدی.(1401). مقدمه‌ای بر دست‌ساخته‌های چوبی قرون هشت تا یازده هجری‌قمری، بوانات مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (22) :302-283 10.30699/PJAS.6.22.283

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-652-fa.html

مقدمه‌ای بر دست‌ساخته‌های چوبی قرون هشت تا یازده هجری‌قمری، بوانات
رضا ناصری*1 ، سیدمهدی میری2
1- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران ، rezanaseri@uoz.ac.ir
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
چکیده:   (2128 مشاهده)
چوب، مادۀ خامی مناسب برای بروز ذوق، استعداد، هنر و خلاقیت صنعتگران و هنرمندان در دوران مختلف بوده است. هنرمندان ایرانی در دوران اسلامی هم‌چون دیگر صنایع، در زمینۀ هنرهای مرتبط با چوب نظیر: خراطی، منبت، گره‌چینی و خاتم‌سازی، نفیس‌ترین آثار را خلق کرده‌اند. طی دوران اسلامی در ساخت عناصر معماری بناهای مذهبی مانند در، محجر و منبر از چوب آثار نفیسی ساخته شده که بررسی آن‌ها ازنظر سیر تکامل و تحول صنایع وابسته به چوب به‌عنوان بقایای مادی فرهنگی دوران اسلامی و همچنین واکاوی مضامین نقوش و کتیبه‌های مذهبی آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده که با توجه به اهمیت موضوع تاکنون مطالعات چندانی در این‌راستا صورت نگرفته است. طی بررسی باستان‌شناسی که در سال 1394 ه‍.ش. به‌منظور شناسایی آثار تاریخی فرهنگی شهرستان بوانات صورت گرفت، آثار چوبی متعددی شناسایی و مورد بازدید قرار گرفت که پژوهش پیشِ‌رو در راستای معرفی و تحلیل یافته‌های موجود است. در این‌راستا، پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: از دوران اسلامی بوانات چه آثار چوبی به‌جای مانده و عناصر تزئینی و مضامین کتیبه‌های آن‌ها چیست؟ از مسجد جامع بوانات و امامزاده حمزه بزم دست‌ساخته‌های چوبی مختلفی شامل: در، پنجره، منبر و محجر چوبی باقی‌مانده که ظرافت و تبحر در ساخت آن‌ها چشمگیر است. از آنجا که دو بنای موردبررسی به‌عنوان مسجد و امامزاده دارای کاربری مذهبی بوده، عموم کتیبه‌ها نیز شامل: آیات قرآن، شهادتین، شهادت ثلاثه، صلوات و نام امامان بود که نشان از تأثیر مذهب تشیع بر صنعت و هنر این دوره است. از آنجا که تنها در بناهای مسجد و امامزاده آثار به‌خوبی حفظ شده‌اند، می‌توان نقش و اهمیت مذهب و قداست را در حفظ آثار فرهنگی و تاریخی بازجست. هم‌چنین ظروف چوبی که پیش‌تر از غار کان‌گوهر به‌دست آمده بود نیز مورد تاریخ‌گذاری قرار گرفت که درنهایت آثار چوبی بوانات با توجه به کتیبه‌های موجود در بناها به قرن هشتم هجری‌قمری، و دورۀ صفویه تاریخ‌گذاری شدند.
شماره‌ی مقاله: 11
واژه‌های کلیدی: دوران اسلامی، بوانات، منبت، گره‌چینی، منبر
متن کامل [PDF 1340 kb]   (650 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/7/28 | پذیرش: 1401/2/10 | انتشار: 1401/12/1
فهرست منابع
1. - قرآن‌کریم.
2. - ابوت، کیث ادوارد، (1396). شهرها و تجارت ایران در دورۀ قاجار. ترجمۀ سید‌عبدالحسین رئیس‌السادات، تهران: امیرکبیر.
3. - استخری، ابوالسحق ابراهیم، (1379). مسالک و ممالک. برگردان: محمد بن اسعد ابن عبدالله تستری، به‌اهتمام: ایرج افشار، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
4. - بلر، شیلا؛ و بلوم، جاناتان، (1381). هنر و معماری اسلامی (2). ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: سمت.
5. - جعفریان، رسول، (1369). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفتم هجری. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی
6. - حافظ ابرو، عبدالله بن لطف‌الله، (1317). ذیل جامع‌التواریخ رشیدی. تهران: انتشارات علمی.
7. - حافظ ابرو، عبدالله بن لطف‌الله، (1372). زبده‌التواریخ. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
8. - خانی‌پور، مرتضی، (۱۳۹۴). «گزارش نخستین فصل بررسی باستان شناسی بخش مرکزی و مزایجان شهرستان بوانات». پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
9. - خانی‌پور، مرتضی؛ میرقادری، محمدامین؛ نیکزاد، میثم؛ عمادی، حبیب؛ و طهماسبی، ملیحه (1398). «استقرارها و نوسانات جمعیتی حوضۀ رودخانۀ بوانات در دوران پیش‌ازتاریخ». مطالعات باستان‌شناسی، 19: 74-55.
10. - خانی‌پور، مرتضی؛ نیکنامی، کمال‌الدین؛ کاوش، حسینعلی؛ میرقادری، محمد‌امین؛ طهماسبی، ملیحه؛ و طباطبایی، حمید، (1400). «بررسی‌های باستان‌شناسی بخش مرکزی و مزایجان شهرستان بوانات». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 28: 25-7.
11. - دهقانی، طیبه؛ و سامانیان، صمد، (1394). «بررسی تطبیقی طرح و نقش منبر مسجد جامع نایین و منبر مسجد جامع سوریان». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 19: 50-29.
12. - دیماند، موریس اسون، (1383). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمۀ عبدالله فریار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
13. - ساریخانی، مجید، (1386). «آشنایی با ساخت منبر مسجد جامع سوریان». میراث جاودان، 49: 63-60.
14. - سمرقندی، کمال‌الدین‌عبدالرزاق، (1375). مطلع سعدین و مجمع بحرین. به‌اهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
15. - شهبازی‌شیران، حبیب؛ مستعلی‌زاده، مریم؛ و پروین، صمد، (1395). «تأثیر مذهب تشیع بر روی مضامین تزئینی در معماری عصر صفوی کتیبه ‌نگاری». کنگرۀ بین‌المللی عمران، معماری و شهرسازی معاصر جهان، اهر: 12-1.
16. - صدیقیان، حسین؛ و صادقی، ابراهیم، (1392). «تولیدات چوبی و هنرهای وابسته به آن در خوانسار، طی ادوار مختلف اسلامی». باستان‌پژوه، 20: 72-59.
17. - عطارزاده، عبدالکریم، (1374). «آرایه‌های چوبی در معماری اسلامی ایران (دوره‌های زندیه و قاجاریه)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
18. - عیدی‌پور، زهرا، (1390). «بررسی باستان‌شناختی آثار چوبی دوران اسلامی در استان فارس (با تأکید بر نواحی شمالی)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
19. - کتبی، محمود، (1364). تاریخ آل‌مظفر، به‌اهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
20. - مصطفوی، سید محمد تقی، (۱۳۴۳). اقلیم پارس. انتشارات انجمن آثار ملی.
21. - معلم‌یزدی، معین‌الدین، (1326). مواهب الهی در تاریخ آل‌مظفر. جلد اول، تهران: اقبال.
22. - ملکی‌گلندوز، مصطفی؛ و محمدی، میرروح‌الله، (1391). «بررسی ویژگی‌ها و زیبایی‌شناسی منبر مشکول، شاهکار هنرهای چوبی جهان اسلام». نگره، 23: 15-5.
23. - مهرپویا، جمشید، (1376). «منبت و کنده‌کاری چوب در معماری اسلامی». در: مجموعه تزیینات وابسته به معماری ایران دورۀ اسلامی، به‌کوشش: محمد‌یوسف کیانی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور: 263-183.
24. - نجفی، مهسا، (1397). «کشتار در غار کان‌گوهر: تلفیق شواهد باستان‌شناسی و تاریخی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
25. - نجفی، مهسا؛ نیکنامی، کمال‌الدین؛ غلامزاده، سعید؛ و سولتیشیاک، آرکادیوش، (1400). «غار کان‌گوهر: تحلیل یک حادثه تاریخی با روش‌های باستان‌شناسی زیستی». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 5 (16): 173-159.
27. - Abbott, K. E., (2017). Cities and Trade of Iran in the Qajar Period. translated by: Seyyed Abdolhossein Rais al-Sadat, Tehran: Amirkabir.
28. - Attarzadeh, A., (1995). “Wooden Arrays in Islamic Architecture of Iran (Zandieh and Qajar Periods)”. Master Thesis, Department of Archeology, Tarbiat Modares University (unpublished).
29. - Blair, Sh. & Bloom, J., (2002). Islamic Art and Architecture (2). translated by: Yaghoub Azhand, Tehran: Samat.
30. - Dehghani, T. & Samanian, S., (2015). “A comparative study of the design and role of the pulpit of the Nain Grand Mosque and the pulpit of the Surian Grand Mosque”. History of Islamic Culture and Civilization, 19: 29-50.
31. - Dimand, M. E., (2004). Guide to Islamic Industries. translated by: Abdollah Faryar, Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company.
32. - Eidipour, Z., (2011). “Archaeological study of wooden artifacts of the Islamic era in Fars province (with emphasis on the northern regions)”. Master Thesis, Department of Archeology, University of Tehran, Supervisor Dr. Firooz Mahjoor (unpublished).
33. - Estakhri, A. I., (2000). Masalek and Mamalek. Translated by: A. Testari, Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Endowment Foundation.
34. - Hafiz Ebru, A., (1938). Zeil Jame Altavarikh Rashidi. Tehran: Scientific Publications.
35. - Hafiz Ebru, A., (1993). Zobday Altavarikh. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.
36. - Helwing, B., (2007). “Visit to the Marvast Dam Area”. (unpublished).
37. - Jafarian, R., (1990). History of Shiism in Iran from the beginning to the seventh century AH. Tehran: Islamic Propaganda Organization Publishing Center
38. - Katbi, M., (1985). History of Al-Muzaffar. by: Abdolhossein Navai, Tehran: Amirkabir.
39. - Khanipour, M., (2015). “The first season of archaeological survey report of the central area and Mazaijan of Bavanat province”. The center of archaeological research (unpublished).
40. - Khanipour, M.; Mirghaderi, M. A.; Nikzad, M.; Emadi, H. & Malihe Tahmasebi, (2019). “Settlements and Population Fluctuations of Bavanat River Basin during Prehistoric”. Journal of Archaeological Studies, 19: 55-74.
41. - Mehrpooya, J., (1997). “Inlaid and wood carving in Islamic architecture”. In: A collection of ornaments related to Iranian architecture of the Islamic period, Mohammad Yousef Kiani (Ed), Tehran: Cultural Heritage Organization: 183-236.
42. - Moallem Yazdi, M., (1947). Divine Gifts in the History of Al-Muzaffar. Vol. 1, Tehran: Iqbal.
43. - Najafi, M., (2018). “Killing in Kan Gohar Cave: Combining Archaeological and Historical Evidence”. Master Thesis, Department of Archeology, University of Tehran, Supervisor Kamaluddin Niknami (unpublished).
44. - Najafi, M, Niknami, K. A.; Golamzadeh, S. & Sołtysiak, A., (2021). “Kan-Gohar Cave: Analysis of a Historical Event with Bioarcheological Methods”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 5 (16): 159-173
45. - Samarqandi, K. A. R., (1996). Matlee Saadin and Majma Bahrain. by: Abdolhossein Navai, Tehran: Institute of Cultural Studies and Research.
46. - Sarikhani, M., (2007). “Familiarity with the construction of the pulpit of the Surian Grand Mosque”. Miras-e Javedan, 49: 60-63.
47. - Sedighiyan, H. & Sadeghi, E., (2013). “Wooden products and related arts in Khansar, during different Islamic periods”. Bastanpazhouhi, 20: 59-72.
48. - Stein, A., (1936). “An Archaeological Tour in the Ancient Persis”. Iraq, III: 111-230.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.