logo
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 )                   سال 5 شماره 18 صفحات 178-159 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.18.159
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.18.14.8

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Nemati M. (2022). Investigation and Analysis of Newly Siscovered Coins from Zolfaabad Site of Farahan. Parseh J Archaeol Stud. 5(18), 159-178. doi:10.30699/PJAS.5.18.159
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-649-fa.html
نعمتی محمدرضا.(1400). بررسی و تحلیل سکه‌های نویافته از محوطۀ زلف‌آباد فراهان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (18) :178-159 10.30699/PJAS.5.18.159

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-649-fa.html

بررسی و تحلیل سکه‌های نویافته از محوطۀ زلف‌آباد فراهان
محمدرضا نعمتی*
استادیار گروه پیش‌ازاسلام، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، mohamadreza197@gmail.com
چکیده:   (2464 مشاهده)
سکه‌ها یکی از یافته‌های بسیار مهم در کاوش‌های باستان‌شناختی محسوب می‌شوند که بعد از منابع و متون جغرافیایی و تاریخی بهترین نمونه‌های تاریخ‌نگاری هستند. با تدوین و تحلیل اطلاعات موجود در آن‌ها می‌توان به اطلاعات مربوط به هر منطقه را در زمینه‌های مختلفی همچون: تاریخ، فرهنگ، اقتصادی، سیاسی، مذاهب و اوضاع اجتماعی تکمیل و به قضاوت‌های دقیق‌تری دربارۀ هویت آن جامعه دست‌یافت. در کاوش‌ باستان‌شناسی سال 1388 ه‍.ش.، در محوطۀ تاریخی زلف‌آباد فراهان استان مرکزی تعداد 20 سکۀ کامل و پنج سکۀ قیچی‌شده به‌‌دست آمد که در این پژوهش به بررسی و مطالعۀ آن‌ها می‌پردازیم. هدف از پژوهش حاضر، خوانش خط، محل ضرب، نقوش و عناصر بصری به‌کار‌رفته در تزئینات آن‌ها به‌منظور دستیابی به ارتباط با دین، زبان، خط و کاربردشان در تبادلات تجاری و فرهنگی است. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات تاریخی و براساس ماهیت و روش، از نوع تحقیقات توصیفی-تحلیلی و مبتنی‌بر مطالعات میدانی باستان‌شناختی و کتابخانه‌ای استوار است. مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده در این پژوهش عبارتنداز: سکه‌های مکشوف از کاوش‌های باستان‌شناسی زلف‌آباد متعلق ‌به چه دوره‌ای و کدام‌یک از حاکمان است؟ این سکه‌ها ازنظر کیفی و کمی دارای چه ویژگی‌هایی است و عناصر بصری حاکم‌بر نقوش تزئینی ضرب‌شده برروی آن‌ها چه هستند؟ و وجود این سکه‌ها در این محوطه نشانگر چیست؟ نتایج این پژوهش نشان می‌دهند که سکه‌های به‌دست‌آمده از زلف‌آباد متعلق ‌به سه حاکم اوایل دورۀ ایلخانی، یعنی «هولاکو»، «آباقاخان» و «احمدتکودار» هستند. این سکه‌ها دارای نوشته‌هایی به خط اویغوری و کوفی است، نوشته‌های مذهبی در قاب‌های تزئینی هندسی متشکل از دایره و مربع، نقوش گیاهی و تمغا، بیشترین نمودهای بصری به‌کار‌رفته در این سکه‌ها هستند. این سکه‌ها به‌عنوان اسنادی در رابطه با رونق و اعتبار و جغرافیای تاریخی، فرهنگی، اقتصادی زلف‌آباد قابل بررسی است.
واژه‌های کلیدی: سکه، ایلخانی، زلف‌آباد، فراهان
متن کامل [PDF 1390 kb]   (828 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/7/25 | پذیرش: 1400/9/16 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - ابن خاوند شاه، محمد، (1339). روضه‌الصفا. تهران: انتشارات مرکزی.
2. - ابن عبدالله شیرازی، فضل الله، (1338). تاریخ وصاف الحضره در احوال سلاطین مغول. تهران: کتابخانۀ ابن‌سینا - کتابخانۀ جعفری تبریزی.
3. - احمدی، عباسعلی؛ شاطری، میترا؛ و شمسی، شیما، (1394). «سکه‌های دورۀ ایلخانی، رسانه‌ای برای بازتاب بستر سیاسی و اجتماعی عصر خود». در: مجموعه مقالات دومین همایش ملی باستان‌شناسی ایران، آبان‌ماه، دانشگاه بیرجند، صص: 13-1.
4. - اشپولر، برتولد، (1368). تاریخ مغول در ایران. ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
5. - اصفهانیان، داود، (1372). «حوالی دریاچۀ ارومیه در دورۀ ایلخانی هلاکو». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، شمارۀ 148 و 149، صص: 9-1.
6. - بختیاری‌شهری، محمود، (1388). «بررسی سکه‌های ایلخانان مغول در تابران توس». پژوهش‌نامۀ تاریخ، سال چهارم، شمارۀ 15، صص: 58-33.
7. - بخشنده‌فرد، حمیدرضا؛ و جاوری، محسن، (1396). «شناسایی فنی و خوانش خطوط سکه‌های مسی حفاری‌شده از محوطۀ تاریخی فیض‌آباد کاشان». پژوهۀ باستان‌سنجی، سال 3، شمارۀ 2،صص: 80-61.
8. - پوربخشنده، خسرو، (1379). «بررسی و شناسایی فراهان از دیدگاه باستان‌شناسی». پژوهشنامه، مجموعه مقالات پژوهشی، دفتر یکم، تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی استان تهران، صص: 86-27.
9. - پیگلوسکایا، ن.؛ یاکوبوسکی آ. یو.؛ پطروشفسکی ای. پ.؛ بلنیتسکی آ. م؛ و استروبوا. ل .و، (1354). تاریخ ایران از دورۀ باستان تا پایان سده هیجدهم میلادی. ترجمۀ کریم کشاورز، چاپ چهارم، تهران: پیام.
10. - ترابی‌طباطبایی، سیدجمال، (1347). «سکه‌های اسلامی ایران دورۀ ایلخانی و گورکانی». انتشارات، نشریۀ موزۀ آذربایجان‌شرقی، تبریز.
11. - ترابی‌طباطبایی، سیدجمال، (1353). «سکه‌های متنوع از آباقاخان». بررسی‌های تاریخی، شمارۀ 6، صص: 186-177.
12. - ثواقب، جهانبخش؛ و امرایی، سیاوش، (1396). «روند دگرگونی شعائر مذهبی برروی سکه‌های دورۀ ایلخانی». دو فصلنامۀ تخصصی تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال 7، شمارۀ 13، صص: 32-1.
13. - ثواقب، جهانبخش؛ شهیدانی، شهاب؛ و امرایی، سیاوش، (1395). «روند دگرگونی نقوش و شعائر مذهبی برروی سکه‌های دورۀ صفوی». دوفصلنامۀ تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، سال 6، شمارۀ 12، صص: 111-63.
14. - جعفری‌دهقی، محمود، (1391). «نظرگاه: نقش سکه‌شناسی در بازشناسی تاریخ و فرهنگ ایران». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شمارۀ 178، صص: 25-20.
15. - جعفری‌مذهب، محسن، (1393). «بازسازی دستگاه ضرب سکه در دورۀ ایلخانان». رشد آموزش تاریخ، دورۀ 15، شمارۀ 3، صص: 47-45.
16. - حسینی‌شیرازی (فسایی)، حاج میرزاحسن، (1382). فارسنامۀ ناصری. چاپ سوم، تهران: نشرامیرکبیر.
17. - رضوی، سیدابوالفضل، (1388). «نظام پولی در عصر ایلخانان (654-736 ه‍.ق. و 1238-1256 م.)». پژوهش‌های تاریخی، شمارۀ 4، صص: 86-65.
18. - سپهر، محمدتقی، (1377). ناسخ التواریخ. به‌اهتمام جمشید کیانفر، تهران: نشر اساطیر.
19. - سرافرارزی، عباس، (1389). «گرایش‌های سیاسی، مذهبی ایلخانان براساس مسکوکات ایلخانی 756-651 ه‍‌.ق.». پژوهش‌های تاریخی، سال 2، شمارۀ 1، صص: 66-47.
20. - سرافرازی،عباس؛ و مریم ابراهیمی، (1397). «رواج سکه‌های فارسی در دورۀ مغولان در شبه قارۀ هند». مطالعات شبه قاره، سال 10، شماره 35، صص: 78-61.
21. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و فریدون آورزمانی، (1388). سکه‌های ایران از آغاز تا دورۀ زندیه. تهران: انتشارات سمت.
22. - شراهی، اسماعیل، (1387). «گزارش گمانه‌زنی و تعیین حریم محوطۀ زلف‌آباد». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
23. - شراهی، اسماعیل، (1389). «گزارش فصل دوم کاوش محوطۀ ذلف‌آباد». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
24. - شرفی، محبوبه، (1395). «نظام ضرب سکه و مبادلات پولی در عصر ایلخانی». پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارۀ 19، صص: 144-121.
25. - شمسی، شیما؛ شاطری، میترا؛ و احمدی، عباسعلی، (1397). «تحلیل فرآیند مشروعیت‌سازی بر سکه‌های ایلخانی (736-657ه‍.ق.)». جستارهای تاریخی، سال 9، شمارۀ 2، صص: 121-93.
26. - شهبازی، اسمر، (1394). «بررسی سکه‌های ایلخانان مغول». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران (منتشرنشده).
27. - صالحی، امیرحسین، (1393). «تجزیه عنصری سکه های ایلخانی جهت پی بردن به وضعیت اقتصادی و سیاسی زمان موردمطالعه با روش PIXE». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده).
28. - علاءالدینی، بهرام، (1394). سکه‌های ایران از طاهریان تا خوارزمشاهیان. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
29. -علاء الدینی، بهرام، (۱۳۹۵). سکه‌های ایران: دورۀ ایلخانان مغول. تهران: برگ نگار.
30. - علی‌زاده‌مقدم، حمیدرضا، (1388). پژوهشی در سکه های اولجایتو هشتمین ایلخان مغول. تهران: انتشارات پازینه.
31. - قوچانی، عبدالله، (1383). گنجینه سکه‌های نیشابور مکشوف در شهرری. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
32. - کارنگ، عبدالعلی، (1351). آثار باستانی آذربایجان. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
33. - نعمتی، محمدرضا، (1388). «گزارش فصل اول کاوش محوطۀ تاریخی زلف‌آباد». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
34. - نعمتی، محمدرضا، (1391). «فصل اول کاوش‌های باستان‌شناسی ذلف‌آباد فراهان». چکیده مقالات یازدهمین گردهم‌ایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، تهران: انتشارات پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی کشور، صص: 442-441.
35. - ویلبر، دونالد، (1365). معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانان. ترجمۀ عبدالله فریار، چاپ دوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
36. - یاراحمدی، مهدی، (1389). «سکه‌های دوره مغول». رشد آموزش و تاریخ، شمارۀ 38، صص: 42-39.
37. - Ahmadi, A. A.; Shateri, M. & Shamsi, S., (2015). “Coins of the Ilkhanid period, a medium to reflect the political and social context of their time”. In: Proceedings of the Second National Conference on Archeology of Iran, November, Birjand University, Pp: 13-1.
38. - Alaeddini, B. (2015). Iranian coins from ṬĀHERIAN to Khwarazmian. Tehran: farhangsarye Mirdashti.
39. - Alaedini, B., (2016). Persian coins: Mongol Ilkhanid period. Tehran: Barge Negar.
40. - Alizadeh Moghadam, H., (2009). A Study on the Coins of Oljaito. The 8Th Mongol Ilkhan, Tehran: Pazineh .
41. - Bakhshandehfard, H. & Javari, M., (2017). “Technical identification and reading of lines of drilled copper coins from the historical site of Feyzabad, Kashan”. Pahoheh Bastansanji, Vol. 3, No. 2, Pp: 80-61.
42. - Bakhtiari Shahri, M., (2009). “Study of coins of Mongol ilkhans in Tabran of Toos”. Pahohesh Nameh Tarkh, Vol. 4, No. 15, Pp: 58-33.
43. - Bosworth’ C. E., (1997). “Sultanabad”. The encyclopedia of eslam, Vol. IX (SAN-SZE)’ P: 859, New edition.
44. - Diler, Ö.; Diler, E. N.; Kürkman, G. & Hinrichs, J. C., (2006). Ilkhans: Coinage of the Persian Mongols. Turkuaz Kitapçılık.
45. - Hosseini Shirazi (Fasaei), H. M. H., (2003). Farsnameh Naseri. 3th edition, Tehran: Amirkabir.
46. - Ibn Abdullah Shirazi, F., (1959). History of Wasaf al-Hadhra in the life of the Mongol sultans. Tehran: Ibn Sina Library - Jafari Tabrizi Library.
47. - Ibn Khavand Shah, M., (1960). Rozat al-Safa. Tehran: Markazi.
48. - Isfahanian, D., (1993). “Around Urmia Lake in the Ilkhani HulaGu period”. Journal of Tabriz Faculty of Literature and Humanities, No. 148 & 149, Pp: 9-1.
49. - Jafari Dehghi, M., (2012). “The role of numismatics in recognizing history and culture Iran”. Ketab e mahe tarikh va goghrafia, No. 178, Pp: 25-20.
50. - Jafaria Mazhab, M., (2014). “Reconstruction of coin minting machine in the Ilkhanid period”. Roshde Amozesh-e Tarikh, Vol. 15, No. 3, Pp: 47-45.
51. - Karnag, A. A., (1972). Antiquities of Azerbaijan. Tehran: Anjomane Asare Meli.
52. - Nemati, M. R., (2009). “Report of the first season of excavation of the historical site of Zolfaabad”. Tehran: Documentation Center of the Archaeological Research Institute (Unpublished).
53. - Nemati, M. R., (2012). “The first season of Zulfabad Farahan archeological excavations”. Abstract of the articles of the 11th annual Iranian Archaeological Conference, Tehran: Pazhoheshgahe sazemane miras farhangi keshvar, Pp: 442-441.
54. - Pigulevskaia, N.; Pigulevskaja, N.; Jakubowski, A. U.; Petrushevsky, A. P.; Blenitsky, A. M. & Estroeva, L. V., (1354). History of Iran from ancient Eras to the end of the eighteenth century. Translated by: Karim Keshavarz, 4th edition, Tehran: Payam.
55. - Pourbakhshandeh, Kh., (2000). “Survey and identification of Farahan from an archaeological point of view”. Pahoheshnameh, Office 1, Tehran: General Directorate of Cultural Heritage of Tehran Province, Pp: 27-26.
56. - Quchani, A., (2004). Neishabour Coin Treasure Discovered in Shahre Ray. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Organization.
57. - Razavi, S. A., (2009). “Monetary system in the era of the Ilkhanids (654-736 AH and 1238-1256 AD)”. Pazzhoheshhay-e Tarikh, No. 4, Pp: 86-65.
58. - Salehi, A. H., (2014). “Elemental analysis of Ilkhnid coins to understand the economic and political situation of the time under study by PIXE method”. Ph.D. Thesis in Archeology, Tarbiat Modares University (Unpublished).
59. - Sarafarrazi, A., (2010). “Political, religious tendencies of the Ilkhnids based on Ilkhnid coins 756-651 AH”. Pahoheshhaye Tariki, Vol. 2, No 1. Pp: 66-47.
60. - Sarafrazi, A. & Ebrahimi, M., (2018). “The prevalence of Persian coins during the Mongol period in the Indian subcontinent”. Motaleate Shebhe Ghareh, Vol. 10, No. 35. Pp: 78-61.
61. - Sarfaraz, A. A. & Avarzamani, F., (2009). Iranian coins from the beginning to the Zandieh period. Tehran: Samt.
62. - Savagheb, J. & Amrayi, S., (2016). “The process of variation of religious rites on coins of the Ilkhanid period”. Takhasosi Tarikh Iran-e Islami, Islamic Azad University, Shushtar Branch, Vol. 7, No 13, Pp: 32-1.
63. - Savagheb, J.; Shahidani, Sh.& Amrayi, S., (2015). “The process of variation of religious motifs and rituals on coins of the Safavid period”. Takhasosi Tarikh Iran-e Baad az Islam, Vol. 6, No 12, Pp: 111-63.
64. - Sepehr, M. T., (1998). Nasekh altavarikh. by: Jamshid Kianfar, Tehran: Asatir.
65. - Shahbazi, A., (2015). “Study of coins of the Mongol ilkhanids”. Master Thesis in Archeology, University of Tehran (Unpublished).
66. - Shamsi, Sh.; Shateri, M. & Ahmadi, A. A., (2018). “Analysis of the process of legitimation on Ilkhnid coins (736-657 AH)”. Jostarhaye Tarikhi, Vol. 9, No. 2, Pp: 121-93.
67. - Sharafi, M., (2016). “Coin minting system and monetary exchanges in the Ilkhnid era”. Pahoheshhaye Tarikhi Iran va Islam, No. 19, Pp: 144-121.
68. - Sharahi, I., (2008). “Report of test trench and delimitation of Zolfaabad site”.Tehran: Documentation Center of the Archaeological Research Institute (Unpublished).
69. - Sharahi, I., (2010). “Report of the second season of excavation of Zolfaabad site”. Tehran: Documentation Center of the Archaeological Research Institute (Unpublished).
70. - Spuler, B., (1989). History of the Mongols in Iran. Translated by: Mahmoud Miraftab, Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company.
71. - Torabi Tabatabai, S. J., (1968). Islamic Coins of Iran in the Ilkhanid and Gurkani Periods. The Museum of East Azerbaijan Publications Tabriz.
72. - Torabi Tabatabai, S. J., (1974). “Various coins from Abaqa Khan”. Barasihay-e Tarikhi, No. 6. Pp: 186-177.
73. - Wilber, D., (1987). Islamic architecture of Iran in the Ilkhanate period. Translated by: Abdullah Faryar, second edition, Tehran: Scientific and cultural publications.
74. - Yarahmadi, M., (2010). “Coins of the Mongol period”. Roshde Amoozesh va Tarikh, No. 38, Pp: 42-39.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.