logo
سال 6، شماره 20 - ( 6-1401 )                   سال 6 شماره 20 صفحات 219-189 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.20.189
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.20.8.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bastani M, Alimohammadi N. (2022). A New Approach on the Coins of the Albuyeh Period. Parseh J Archaeol Stud. 6(20), 189-219. doi:10.30699/PJAS.6.20.189
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-560-fa.html
باستانی محرم، علی‌محمدی نعمت‌الله.(1401). رویکردی نو بر سکه‌های دورۀ آل‌بویه مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (20) :219-189 10.30699/PJAS.6.20.189

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-560-fa.html

رویکردی نو بر سکه‌های دورۀ آل‌بویه
محرم باستانی*1 ، نعمت‌الله علی‌محمدی2
1- دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، bastani1353@ut.ac.ir
2- دکتری تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده:   (2408 مشاهده)
اصولاً نماد شکل‌گیری و تثبیت یک حاکمیت سیاسی، ضرب سکه است. حکمرانان شیعی آل‌بویه، ازجمله حکومت‌های محلی و منطقه‌ای گسترۀ جغرافیایی ایران بودند که بعد از تشکیل یک حاکمیت سیاسی به سال 322 ه‍.ق.، و به تقلید از حکومت‌های پیشین، مطابق عرف معمول بعد از شکل‌گیری و ثبات حاکمیت سیاسی سکه‌هایی را ضرب کردند. به‌نظر می‌رسد خاندان آل‌بویه در روزهای آغازین حکومت برای اعتباربخشی و مشروعیت حاکمیت سیاسی خود برخی از نمادهای خاندان ‌عباسی و قبل آن را در سکه‌های خود به‌کار گرفته‌اند که با گذر زمان و ورود این حاکمیت سیاسی شیعی به دورۀ میانی و پایانی، تمامی نمادهای حکومت‌های محلی و منطقه‌ای دیگر از رو و پشت سکه‌ها حذف شده و به‌جای آن نمادهایی که نشانگر بینش و تفکر شیعی است، جانشین آن گردید و به‌تدریج باگذشت زمان این نمادها به مرحله‌ای از پختگی و کمال هدایت شدند. یک از موضوعات مهم این دوره از تاریخ آل‌بویه، چرایی ماهیت استفادۀ حاکمان آل‌بویه از نمادهای شیعی و دوری جستن از نمادهای سایر حکومت‌های محلی و منطقه‌ای است. استفاده از شاخص شیعی که نشانگر مرام و اندیشۀ حاکمان سیاسی آل‌بویه است، خود از موضوعات بسیار مهمی است که پژوهش حاضر را بر آن داشته است تا ضمن پویش و واکاوی در منابع و مصادر تاریخی و تحقیقات و پژوهش‌های جدید، دلایل و انگیزه‌ها و بسترهای موجود این تغییروتحول را در سکه‌های آل‌بویه تبیین نماید و ماهیت استفاده از این نمادها و چرایی عدم استفاده نماد دیگر و هم‌چنین رشد و تعالی آن‌ها را از سال 322 تا 454 ه‍.ق.، یک دورۀ 123 ساله را با این پرسش، شاخص‌‌های ضرب سکه‌های فرمانروایان شیعی آل‌بویه در ایران چیست؟ و چگونگی اقتباسات، ابتکارات و افتراقات آن در قبال سایر مسکوکات را به چالش بکشد. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهند که خاندان حکومت‌گر آل‌بویه همانند سایر خاندان‌های حکومت‌گر عصر خود، نخست برای مشروعیت‌بخشی به‌نظام تازه‌تأسیس مجبور بوده‌اند که از نمادهای بنی‌عباسی و قبل آن در ضرب سکه‌هایشان به‌کار گیرند و باگذشت زمان و تثبیت حاکمیت سیاسی درصدد برآمدند تا نمادهای شیعی و ایرانی را برروی سکه‌های خود درج نمایند و حاکمیت خود را با ضرب سکه‌های دینار (طلا) و درهم (نقره) به رخ همگان بکشند.
واژه‌های کلیدی: سکه‌های آل‌بویه، نمادهای سکه‌های شیعی، نمادهای سکه‌های آل‌بویه، سکه‌های عباسی.
متن کامل [PDF 3675 kb]   (1475 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/2/4 | پذیرش: 1400/8/24 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - قرآن‌کریم.
2. - ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم محمد بن محمد بن عبدالکریم بن عبدالواحد (1348 .ه‍.ق.). الکامل فی التاریخ. بیروت.
3. - ابن‌اثیر، عزیزالدین علی بن محمد، (1373). تاریخ کامل. ترجمۀ حمید‌رضا آژیر، تهران: اساطیر.
4. - ابن‌مسکویه، احمد بن محمد، (1332 ه‍.ق.). تجارب الامم. مصر: آمد روز.
5. - اشپولر، برتولد، (1364). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمۀ مریم میراحمدی، تهران: علمی و فرهنگی.
6. - اشراق، شمس، (1389). سکه‌های نقره‌ای خلفا. اصفهان: حافظ.
7. - اوستا: کهن‌ترین سروده‌ها و متن‌های ایرانی، (1371). گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه، تهران: مروارید.
8. - باسورث، ادموند کلیفورد، (1371). سلسله‌های اسلامی: راهنمای؛ گاه‌شماری و تبارشناسی. ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
9. - بلاذری، احمد بن یحیی، (1۳۹۳). فتوح‌البلدان. ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تصحیح: علامه محمد فرزان، سروش: تهران.
10. - بوسه، هریبرت، (1363). «ایران در عصر آل‌بویه». گردآورنده: ر. ن. فرای، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه از سلسله تحقیقات گروه تاریخ ایران دانشگاه کمبریج، جلد چهارم، ترجمۀ حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
11. - بهمنیار کرمانی، علینقی، (بی‌تا). تاریخ دودمان بویه. کرمان: روزنامه بیداری.
12. - پاکزادیان، حسن، (1387). تاریخ و گاه‌شماری در سکه‌های اسپهبدان و حکام عرب در تبرستان: بررسی و تحلیل تاریخ‌های نقرشده بر مسکوکات تبرستان. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
13. - خضری، سید احمدرضا، (1388). تاریخ خلفای عباسی از آغاز تا پایان آل‌بویه. تهران: سمت.
14. - دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود، (1364). اَخبارُالطّوال. ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
15. - رضایی‌باغبیدی، حسن، (1393). سکه‌های دورۀ اسلامی از آغاز تا برآمدن سلجوقیان. تهران: سمت.
16. - زامباور، (1356). نسب‌نامه خلفا و شهریاران و سیر تاریخی حوادث اسلام. ترجمه و تحشیه: محمدجواد مشکور، تهران: کتابفروشی خیام.
17. - زرین‌کوب، عبدالحسین، (1363). «فتح ایران به‌دست اعراب و پی‌آمد آن». تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، جلد چهارم، از سلسلۀ تحقیقات گروه تاریخ ایران دانشگاه کمبریج، گردآوری ریچارد نلسون فرای، ترجمۀ حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
18. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و آورزمانی، فریدون، (1380). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران صفویه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
19. - سلیمانی، سعید، (1396). تاریخ سکه در دودمان‌های محلی ایران قرون سوم و چهارم ه‍.ق. تهران: برگ‌نگار.
20. - طبری، محمد بن جریر طبری، (1352). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
21. - فقیهی، علی‌اصغر، (1378). تاریخ آل‌بویه. تهران: انتشارات سمت.
22. - قوچانی، عبدالله، (1374). «قلمرو حکومت ابونجم بدر بن حسنویه به استناد سکه‌ها». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، 8(2) (شمارۀ پیاپی 16): 65-46.
23. - قوچانی، عبدالله، (1383). گنجینه‌های سکه‌های نیشابور مکشوف در شهرری. تهران: بینا.
24. - مستوفی، حمدالله بن ابی بکر، (1387). تاریخ گزیده. به اهتمام: عبدالحسین نوائی، تهران: امیرکبیر.
25. - مایلز، جورج، (1363). «فتح ایران به دست اعراب و پی‌آمد آن». تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، جلد چهارم، از سلسلۀ تحقیقات گروه تاریخ ایران دانشگاه کمبریج، گردآوری ریچارد نلسون فرای، ترجمۀ حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
26. - موزۀ سکۀ بانک سپه، (1391). به‌کوشش اداره کل روابط عمومی بانک سپه و با همکاری صدیقه فروغیان، عکاسی سکه‌ها و ویرایش کامپیوتری: مسعود معظمی آشتیانی، مترجم: جواد طهماسبی، تهران: بانک سپه اداره آموزش.
27. - یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب ابن واضح، (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
29. - The Holy Quran.
30. - Avesta: The oldest Iranian poems and texts, (1992). Report and research by Jalil Dostkhah, Tehran: Marvarid. [In Persian].
31. - Bahmanyar Kermani, A., (N.D). History of the Boyeh Dynasty. Kerman: Zurnameh Bidari. [In Persian].
32. - Belazari, A. Y., (2014). Fatuh al-Baldan. Translated by: Azartash Azarnoosh, corrected by: Allameh Mohammad Farzan, Tehran: Soroush. [In Persian].
33. - Bosse, H., (1984). Iran in the Age of Al-Boyeh. Compiled by: R. N. Farai, History of Iran from Islam to Seljuk, from the research series of the Department of Iranian History, Cambridge University, volume 4, translated by Hassan Anousheh, Tehran: Amir Kabir.[In Persian].
34. - Bosworth, E. C., (1992). Islamic Dynasties: A Guide; Chronology and genealogy. Translated by: Fereydoun Badrei, Tehran: Institute of Cultural Studies and Research (research) .[In Persian].
35. - Bosworth, C. E., (1968). The political and Dyniastic History of the Iranian World (A.D. 1000-1700) from Cambridge History of Iran. Vol 5, The Saljuq and Mongol Periods, Chapter.
36. - Coin Museum of Sepeh Bank, (2013). With the efforts of the Public Relations Department of Sepeh Bank and with the cooperation of Sedige Foroughian, photography of coins and computer editing, by Masoud Moazzami Ashtiani, Translator: Javad Tahmasbi, Tehran: Sepeh Bank Education Department. [In Persian].
37. - Davaran, F., (2010). Continuity in Iranian Identity Resilience of a Cultural Heritage. Routledge, London.
38. - Dinouri, A. H. A. D., (1985). Akhbar al-Tawal. Translated by: Mahmood Mahdavi Damghani, Tehran: Ney Publishing. [In Persian].
39. - Eshraq, S., (2010). Silver Coins of Khalfa. Isfahan: Hafez. [In Persian].
40. - Faqihi, A., (1999). History of Al Boyeh. Tehran: Samt Publications. [In Persian].
41. - Ibn Athir, A. A. M., (1969). Al-kamel- Fi- Tarikh. Beirut. [In Arabic].
42. - Ibn Athir, A. A. M., (2003). Al-kamel- Fi- Tarikh. Translated by: Hamid Reza Azhir, Tehran, Asatir. [In Persian].
43. - Ibn Maskawieh, A. I. M., (1953). The Experiences of the Nations. Egypt: Amed Rooz.
44. - Khazari, S. A., (2008). History of the Abbasid Caliphs from the Beginning to the End of Al Boyeh. Tehran: Smit. [In Persian].
45. - Levy, M. I., (2010). Islamic history. Edited by: Laura S. Etheredge, Encyclopædia Britannica, New York.
46. - Miles, G., (1938). The Numismatic History of Rayy. New York.
47. - Miles, G., (1984). Numismatics, the Conquest of Iran by the Arabs and its Consequences, The History of Iran from Islam to Seljuk. Vol. 4, from the research series of the Department of Iranian History, Cambridge University, compiled by Richard Nelson Fry, translated by Hassan Anoushe. Tehran: Amir Kabir. [In Persian].
48. - Mitchiner, M., (1977). Oriental Coins and their Values the World of Islam. Sanderstead, London.
49. - Mostofi, H. B. A. B., (2008). Selected History. by: Abdul Hossein, Navai, Tehran: Amir Kabir. [In Persian].
50. - Pakzadian, H., (2008). History and Chronology in the Coins of Espahbadan and Arab Rulers in Tabaristan: Review and Analysis of Dates Engraved on Tabarstan Muskets. Tehran: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance. [In Persian].
51. - Quchani, A., (1994). “The Territory of the Rule of Abu Jam Badr bin Hasnawiyeh Based on Coins”. Journal of Archeology and History, 8 (2) (serial number 16): 46-65.[In Persian].
52. - Quchani, A., (2004). Neyshabur Coin Treasures Discovered in Ray City. Tehran: Bina. [In Persian].
53. - Rezaei Baghabidi, H., (2013). Coins of the Islamic period from the beginning to the rise of the Seljuks. Tehran: Side. [In Persian].
54. - Sarfraz, A. A. & Awrzamani, F., (2010). Iranian Coins From the Beginning to the Safavid Era. Tehran: Organization for the study and compilation of humanities books of universities (Samt) .[In Persian].
55. - Shpoler, B., (1985). History of Iran in the First Islamic Centuries. Translated by: Maryam Mirahmadi, Tehran: Scientific and cultural. [In Persian].
56. - Soleimani, S., (2016). Coin History in the local Dynasties of Iran in the 3rd and 4th Centuries A.H.. Tehran: Berg-Nagar. [In Persian].
57. - Tabari, M. B. J., (1973). Tarikh Tabari. Translated by: Abul Qasim Payandeh, Tehran: Asatir. [In Persian].
58. - Treadwell, L., (2001). Buyid Coinage: A Die Corpus. (22- 445A.H), oxford.
59. - Yaqoubi, A. B. A. Y. I. C., (2003). Tarikh Yaqoubi. Translated by: Mohammad Ibrahim Aiti, Tehran: scientific and cultural.[In Persian].
60. - Zambavar, (1977). Genealogy of Caliphs and Shahriars and the Historical Course of Islamic Events. Translated and translated by: Mohammad Javad Mashkoor, Tehran: Khayyam bookstore.[In Persian].
61. - Zarin Koob, A., (1984). The Conquest of Iran by the Arabs and its Consequences, History of Iran from Islam to Seljuk. Vol. 4, from the Research Series of the Department of Iranian History, Cambridge University, compiled by: Richard Nelson Fry, translated by Hassan Anousheh, Tehran , Amir Kabir.[In Persian].
62. - http://malekmuseum.org.
63. - http://www.numisbids.com.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.