سال 6، شماره 20 - ( 6-1401 )
سال 6 شماره 20 صفحات 188-163 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hemati Azandaryani E, Khaksar A. (2022). Investigation the Collection of Pottery from the Historical and Islamic Eras Architectural Troglodytic Excavations, Arzanfod, Hamedan. Parseh J Archaeol Stud. 6(20), 163-188. doi:10.30699/PJAS.6.20.163
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-552-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-552-fa.html
همتیازندریانی اسماعیل، خاکسار علی.(1401). بررسی مجموعه سفالهای دوران تاریخی و اسلامی کاوشهای معماری دستکند ارزانفود-همدان مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (20) :188-163 10.30699/PJAS.6.20.163
1- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران ، hemati30@yahoo.com
2- معاون گردشگری ادارۀ کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، همدان، ایران.
2- معاون گردشگری ادارۀ کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، همدان، ایران.
چکیده: (2222 مشاهده)
مجموعۀ معماری دستکند ارزانفود (ارزانپول) در 30 کیلومتری جنوبشرق شهر همدان در سال 1389 ه.ش.، بهطور اتفاقی شناسایی شد و تاکنون چهار فصل پژوهشهای باستانشناختی در آن انجام گرفته است. از یافتههای ارزشمند شناساییشده در این محوطه، آثار سفالی مربوط به دورههای تاریخی و اسلامی است. با توجه به تنوع گونهها، فرمها، شیوه و تزئینات سفالی، پژوهش جامع و کاملی در اینراستا انجام نگرفته است؛ بههمین دلیل، پرسشهای مطرح در این پژوهش عبارتنداز: گونههای مختلف سفالی یافتشده از مجموعۀ معماری دستکند ارزانفود مربوط به کدام دورههای زمانی است؟ شیوهها و تزئینهای رایج در بین سفالهای این محوطه کداماند؟ پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی است که یافتههای آن ازطریق مطالعات کتابخانهای و فعالیتهای میدانی گردآوری شده و با روش کیفی، تحلیل شدهاند. در روش میدانی (شامل کاوشهای باستانشناختی، شستوشوی نمونههای سفالی، پشتنویسی نمونهها، ثبت اطلاعات نمونهها، گزینش نمونههای شاخص، طراحی نمونهها و عکاسی از آنها) به انجام رسید. علاوهبر آن، عمل نمونهبرداری نیز که مهمترین بخش روش میدانی بهشمار میرفت، بهصورت روشمند و طبقهبندیشدۀ شاخصها انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان میدهند که یافتههای سفالی مربوط به دورۀ تاریخی (اشکانی و ساسانی) و قرون میانی و متأخر اسلامی (سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی) است. مهمترین گونههای سفالی دوران تاریخی شامل: سفال کلینکی، لبههای کوهانیشکل و لبههای شیاردار است و مهمترین نمونههای دوران اسلامی از نوع: نقش قالبزده، نقاشی زیرلعاب (قلممشکی)، زرینفام، اسگرافیاتو، ترصیعکاری و آبی و سفید است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/1/14 | پذیرش: 1400/4/24 | انتشار: 1401/6/10
دریافت: 1400/1/14 | پذیرش: 1400/4/24 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - توحیدی، فائق، (1379)، فن و هنر سفالگری. تهران: انتشارات سمت.
2. - خاکسار، علی، (1389). «فصل اول کاوشهای باستانشناختی معماری دستکند زیرزمینی ارزانفود»، همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
3. - خاکسار، علی، (1390). «دومین فصل از پژوهشهای باستانشناختی مجموعۀ دستکند زیرزمینی ارزانفود». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
4. - خاکسار، علی، (1391). «سومین فصل از پژوهشهای باستانشناختی مجموعۀ دستکند زیرزمینی ارزانفود». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
5. - خاکسار، علی، (1393). «چهارمین فصل از پژوهشهای باستانشناختی مجموعۀ دستکند زیرزمینی ارزانفود». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
6. - خسروزاده، علیرضا؛ عالی، ابوالفضل؛ کنت، درک؛ و پرستمن، ست، (1385). «کهورلنگرچینی، بندرگاهی اشکانی بر ساحل خلیجفارس». گزارشهای باستانشناسی 5، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستانشناسی: 70-56.
7. - خسروزاده، علیرضا؛ و عالی، ابوالفضل، (1383). «توصیف، طبقهبندی و تحلیل گونهشناختی سفالهای دوران اشکانی و ساسانی منطقۀ ماهنشان (زنجان)». مجموعه مقالات همایش بینالمللی باستانشناسی ایران: حوزۀ شمالغرب، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری؛ پژوهشکدۀ باستانشناسی: 70-45.
8. - چوبک، حمیده، (1391). «سفالینههای دوران اسلامی-شهر کهن جیرفت». مطالعات باستانشناسی ایران، 4 (1): 112-83.
9. - دارک، کن، آر، (1379). مبانی نظری باستانشناسی. ترجمۀ کامیار عبدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
10. - دیماند، س. م. (1365). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمۀ عبدالله فریار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
11. - رفیعی، لیلا، (1377). سفال ایران از دوران پیشازتاریخ تا عصر حاضر. تهران: انتشارات یساولی.
12. - رنجبران، محمدرحیم، (1392). «گزارش نهایی فصل اول و دوم، دور چهارم کاوشهای باستانشناختی تپه هگمتانه». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
13. - رهبر، مهدی؛ و علیبیگی، سجاد، (1390). «گزارش پژوهشهای باستانشناختی بهمنظور مکانیابی معبد لائودیسه در نهاوند». پیام باستانشناس، 8 (15): 160-133.
14. - رهبر، مهدی، (1391). «گزارش سومین فصل گمانهزنی در نهاوند بهمنظور شناسائی معبد لائودیسه». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
15. - زارعی، محمدابراهیم؛ خاکسار، علی؛ مترجم، عباس؛ امینی، فرهاد؛ و دینی، اعظم، (1393). «بررسی و مطالعۀ سفالهای دورۀ ایلخانی بهدستآمده از کاوشهای باستانشناسی ارزانفود». مطالعات باستانشناسی ایران، 6 (2): 90-73.
16. - شاطری، میترا، (1388). «سفال گونۀ نقشکنده در گلابه، سیر تحول و جایگاه آن در روابط فرهنگی اقتصادی ایران دورۀ اسلامی». رسالۀ دکتری باستانشناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
17. - شراهی، اسماعیل؛ و صدیقیان، حسین، (1398). «مطالعۀ باستانشناسی سفالهای قرون میانی اسلامی دستکند زیرزمینی تهیق خمین». مطالعات باستانشناسی پارسه، 8: 158-141.
18. - شعبانی، محمد، (1394). «بررسی الگوهای استقراری قرون نخستین اسلامی تا اواخر دوران صفوی حوزۀ مرکزی همدان». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه بوعلی سینا (منتشرنشده).
19. - طلایی، حسن، (1374). باستانشناسی و هنر ایران در هزارۀ اول ق.م. تهران: انتشارات سمت.
20. - قائینی، فرزانه، (1383). موزه آبگینه و سفالینههای ایران. تهران: انتشارات و تولیدات فرهنگی.
21. - کامبخشفرد، سیفالله، (1379). سفال و سفالگری در ایران (از ابتدا نوسنگی تا دوران معاصر). تهران: ققنوس.
22. - کیانی، محمدیوسف، (1380)، پیشینۀ سفال و سفالگری در ایران. تهران: انتشارات نسیم دانش.
23. - کیانی، محمدیوسف؛ و کریمی، فاطمه، (1364)، هنر سفالگری دورۀ اسلامی ایران. تهران: چاپخانه وزارت ارشاد اسلامی.
24. - گروبه، ارنست، (1384)، سفال اسلامی. ترجمۀ فرناز حائری، تهران: نشر کارنگ.
25. - مجیدزاده، یوسف، (1370). «باستانشناسی و سفال». باستانشناسی و تاریخ، 5 (2): 13-4.
26. - محمدیفر، یعقوب؛ و طهماسبی، الناز، (1393). «طبقهبندی سفال ساسانی درۀ سیمره، مطالعۀ موردی: قلعۀ سیرمشاه». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 7: 152-133.
27. - محمدیفر، یعقوب، (1387)، باستانشناسی و هنر اشکانی. تهران: سمت.
28. - محمدیفر، یعقوب؛ نوروزی، آصف و شریفی، علی، (1392). «دستاوردهای فصل شانزدهم کاوش در تپه هگمتانه». مجموعه مقالات همایش یکروزۀ باستانشناسی هگمتانه، تهران: سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری: 44-9.
29. - مهجور، فیروز؛ و صدیقیان، حسین، (1388). «بررسی سفالهای اسلامی محوطۀ مشکینتپه پرندک در استان مرکزی». پیامباستانشناسی، 12: 120-105.
30. - نعمتی، محمدرضا؛ شراهی، اسماعیل؛ و صدرائی، علی، (1399). «پژوهشی در سفالینههای قالبزدۀ محوطۀ زلفآباد فراهان». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ 16: 140-119.
31. - هرینک، ارنی، (1376). سفال ایران در دوران اشکانی. ترجمۀ حمیده چوبک، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری کشور (پژوهشگاه).
32. - هژبری، علی، (1389). «گزارش بازنگری تعیین عرصه و حریم محوطۀ تاریخی هگمتانه». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
33. - همتیازندریانی، اسماعیل؛ شعبانی، محمد؛ و خاکسار، علی؛ (1394). «بررسی و تحلیل سفالهای دورۀ اسلامی مجموعه معماری دستکند زیرزمینی سامن ملایر». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 13: 206-189.
34. - همتیازندریانی، اسماعیل، (1392). «تحلیل معماری دستکند زیرزمینی استان همدان، مطالعۀ موردی مجموعه معماری دستکند زیرزمینی سامن واقعدر ملایر». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
35. - همتیازندریانی، اسماعیل؛ و خاکسار، علی، (1392). «نگاهی به پژوهشهای باستانشناختی مجموعۀ معماری دستکند زیرزمینی ارزانفود همدان». همایش بینالمللی باستانشناسان جوان، بهکوشش: حسین عزیزیخرانقی، رضا ناصری و مرتضی خانیپور، تهران: 500-489.
37. - Allan, J. W., (1991). Islamic Ceramics. Oxford: Ashmolen Museum.
38. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian Manor House at Hājīābād, Iran: Casa Ed. Le Lettere.
39. - Boucharlat, R. & Hearinck, E., (1991). “The Parthian and Sassanian periods, Ceramiics XLL”. In: Encyclopedia Iranica, 4: 304-307.
40. - Fehervari, G., (2000). Ceramics of Isamic World in the Tareq Rajab Museum, I. B. Tauris Publishers London. New York.
41. - Grant, J. G. & Fleming, N., (2005). The Archaeology Course Book an Introduction to Study Skill, Topics and Methods. London: Rouledge.
42. - Haddon, R. A. W., (2011). “Fourteenth century fine glazed wares produced in the Iranian world, and comparisons with contemporary ones fromthe Golden Horde and Mamlūk Syria/Egypt”. Ph.D. Thesis. SOAS, University of London.
43. - Keall, E, J. & Keall, M. J., (1981). “The Qal eh-I yazdigird pottery: A statistical Apporoach”. IRAN, 19: 33-80.
44. - Kleiss, W., (1970). “Zur topographie des partherhenges in bistun”. AMI, 3: 162-167.
45. - Kleiss, W., (1973). “QalehI Zohak in Azarbaidjan”. AMI, 6: 163-188.
46. - Lane, (1957), Early Islamic Pottery. London.
47. - Mohammadifar, Y.; Norouzi, A. & Sharifi, A., (2012). “Preliminary Report of the16th Season of Excavations at Tepe Hegmataneh; Hamedan”. Iranian Journal of Archaeological Studies, 2(2): 13-36.
48. - Neyestani, J.; Hatamian, M, J. & Sedighain, H., (2012). “Does Sultān Abād Pottery Really Produced in Sultān Abād?”. Humanities, 19(3): 95-109.
49. - Petrie, C. A., (2002). “Seleucid Uruk: An Analysis of Ceramic Distribution”. Iraq, 64: 85-123.
50. - Rahbar, M.; Alibaigi, S.; Haerinck, E. & Overlaet, B., (2014). “In search of the Laodike temple at Laodikeia in Media / Nahavand, Iran”. Iranica Antiqua, XLIX: 301-329.
51. - Schnyder, R., (1972). “Seljuk pottery in Iran”. Memorial Volume of the 5th international Congress of Iranian Art and Archeology, Tehran, 2: 196.
52. - Schnyder, R., (1975). “That-I Suleiman”. Archaeology Anzeiger: 140.
53. - Swiny, S., (1975). “Survey in Northwest Iran”. East and west 25.
54. - Thompson, H. A., (1987). “Two centuries of Hellenistic pottery”. American School of Classical Studies at Atten: 36-42.
55. - Treptow, T., (2007). Daily Life Ornamented The Medival Persian City of Rayy. Chicago, The University of Chicago.
56. - Watson, O., (2004). Ceramics from Islamic Lands. London, Thames & Hudson Ltd.
57. - Wilkinson, C. U., (1973). Nishabur: Pottery of the Early Isiamic Period. The Metropolitan Museum of Art, New York.
58. - http://jameelcentre.ashmolean.org/collection/8/object/11081
59. - The Metropolitan Museum of Art, Accession Number: 68.215.11
60. - www.khalili.org/collections/category/1#object/POT-875.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |