سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 )
سال 5 شماره 17 صفحات 189-167 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Nami H, Mousavinia S M. (2021). Description, Classification and Typology of the Parthian Potteries of ShahrTappeh, Dargaz. Parseh J. Archaeol. Stud.. 5(17), : 9 doi:10.30699/PJAS.5.17.167
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-537-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-537-fa.html
نامی حسن، موسوینیا مهدی.(1400). توصیف، طبقهبندی و گونهشناسی سفالهای اشکانی شهرتپۀ درگز مطالعات باستانشناسی پارسه 5 (17) :189-167 10.30699/PJAS.5.17.167
حسن نامی*1 
، مهدی موسوینیا2
، مهدی موسوینیا2
1- استادیار گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران ، hasan_nami20@yahoo.com
2- استادیار گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
2- استادیار گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
چکیده: (6572 مشاهده)
سفال فراوانترین و یکی از مهمترین دادههای باستانشناسی در فهم مشخصات فرهنگی ادوار تاریخی است. سفال اشکانی در تمامی قلمرو این امپراتوری یکسان نبوده و میتوان آنرا به چند منطقۀ جغرافیایی-فرهنگی متمایز تقسیم نمود. یکی از این مناطق جغرافیایی شمالشرق ایران است. محوطۀ شهرتپه بهواسطۀ دو فصل کاوش باستانشناسی یکی از معدود محوطههای کاوششدۀ اشکانی در شمالشرق ایران است. یکی از دادههای باستان شناسی این محوطه، ظروف و قطعات سفال دورۀ اشکانی است. گونهشناسی قطعات سفال شهرتپه بهمنظور دستیابی به الگوی سفال اشکانی در شمالشرق ایران مهمترین پرسش تحقیق حاضر است؛ لذا در تحقیق حاضر، تلاش میشود با روش توصیفی-تحلیلی، قطعه سفالهای اشکانی شهرتپه ازنظر فرمشناسی ارزیابی گردد و با مقایسۀ این قطعات سفال با نمونههای مشابه، الگویی از مشخصات سفال اشکانی در شمالشرق ایران پیشنهاد گردد. بررسی گونهشناسی و مطالعات تطبیقی قطعات سفال شهرتپه نشان میدهد، کوزه، خمره، تنگ، دیگ، دیگچه، آبریز، کاسه و پیاله درکنار ظرف معروف به میثاق، فرمهای سفالی یافتشده از دو فصل کاوش باستانشناسی شهرتپه است. این گونههای سفالی که از اوایل تا سدههای متأخر اشکانی را دربر میگیرند، با قطعه سفالهای مرو، نسا، قومس، چارسدا، شمشیرغار، آیخانم، حسنیمحله، تلاسپید، تپهیحیی، گورستان بردسیر، گوریکهنه، نادعلی، جنوب بلوچستان، خورهه، گورستان سنگشیر همدان، قلعه اژدهاکو بیستون قابل مقایسه است. بهعلاوه، کشف جوش کوره در دومین فصل کاوش محوطه نشان میدهد شهرتپه یکی از مراکز تولید سفال در دورۀ اشکانی در شمالشرق ایران بوده است. نبود گونههای لعابدار، کمبود گونههای منقوش و فراوانی گونههای ساده، وجه بارز سفالهای شهرتپه است. گونههای سفالی که اغلب کاربری روزمره داشته و با استناد به مطالعات تطبیقی، بخشی از خانوادۀ سفال اشکانی در شمالشرق ایران بوده است.
شمارهی مقاله: 9
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1399/12/14 | پذیرش: 1400/3/10 | انتشار: 1400/9/30
دریافت: 1399/12/14 | پذیرش: 1400/3/10 | انتشار: 1400/9/30
فهرست منابع
1. - استروناخ، دیوید، (1378). گزارشی از کاوشهای انجامشده توسط مؤسسۀ مطالعات ایرانی بریتانیا از سال 1961 تا 1963. ترجمۀ حمید خطیبشهیدی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی، معاونت حفظ و احیاء.
2. - افشاری، لیلا؛ و نقشینه، امیرصادق، (۱۳۹۳). «توصیف، طبقهبندی و تحلیل گونهشناختی سفالهای دورۀ اشکانی گورستان سنگشیر همدان». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ ۷، دورۀ چهارم، پاییز و زمستان، صص: 132-113.
3. - بختیاریشهری، محمود، (1375). «گزارش مقدماتی بررسی و شناسایی آثار باستانی شهرستان درگز، مرحلۀ اول». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
4. - خسروزاده، علیرضا، (1386). «گزارش بررسی باستانشناسی شهرستان بردسیر». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
5. - داوری، محمدصادق؛ موسیوند، فاطمه؛ و باصفا، حسن، (۱۳۹۷). «تبیین شاخصههای سفالی اوایل دورۀ پارتی در حوضۀ کشفرود: براساس گونهشناسی سفالهای تپۀ اسماعیلآباد مشهد». مطالعات باستانشناسی، دورۀ ۱۰، شمارۀ ۱، صص: ۷۵-۹۴.
6. - رهبر، مهدی، (1382). سومین فصل کاوشهای باستانشناسی خورهه. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور.
7. - روستایی، محمدصادق، (1391). «مطالعۀ نمونههای سفالین دورۀ اشکانی در سیستان ایران». پایاننامۀ کارشناسیارشدباستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان (منتشرنشده).
8. - علیبیگی، سجاد، (1389). «از سرگیری پژوهشهای باستانشناختی در محوطۀ پارتی بیستون». پژوهشهای باستانشناسی مدرس، سال 2، شمارۀ 3، بهار و تابستان، صص: 69-40.
9. - فلاحمهنه، مهدی، (۱۳۹۴). «مطالعه و تحلیل باستانشناسی استقرارهای دورۀ اشکانی دشت درگز». رسالۀ دکتری باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا (منتشرنشده).
10. - قندگر، جواد؛ اسماعیلی، حسین؛ و رحمتپور، محمد، (1383). «کاوشهای باستانشناسی شمالغرب ایران». بهکوشش: مسعود آذرنوش، تهران، سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده)
11. - کوثری، یحیی؛ و سرفراز، علیاکبر، (1345). «بررسی شمالشرق». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
12. - لبافخانیکی، رجبعلی، (1387). «به یاد نگهبان، سهم دکتر نگهبان در باستانشناسی خراسان». باستانشناسی و تاریخ، شمارۀ 45، صص: 103-99.
13. - مهرآفرین، رضا، (۱۳۸۶). «حفاری و گمانهزنی تپهگوری سیستان». زاهدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی صنایعدستی و گردشگری سیستان و بلوچستان (منتشرنشده).
14. - مهرآفرین، رضا؛ علیزاده، فاطمه؛ و شیرازی، روحالله، (۱۳۹۱). «سفال مکران در دورۀ اشکانی و همگونیهای آن با مناطق همجوار». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ ۳، دورۀ 2، پاییز و زمستان. صص: 24-7.
15. - مهرآفرین، رضا؛ روستایی، محمدصادق؛ و علاییمقدم، جواد، (۱۳۹۳). «سفال داغدار، سفال شاخص دورۀ اشکانی در سیستان ایران». پژوهشهای باستانشناسی ایران. شمارۀ ۶، دورۀ 4، بهار و تابستان. صص: ۱۰۵-۱۲۰.
16. - نامی، حسن، (۱۳۹۵). «گمانهزنی بهمنظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم شهرتپۀ چاپشلو». مشهد: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان خراسان رضوی (منتشرنشده).
17. - نامی، حسن؛ فیروزمندی، بهمن؛ و اسمعیلیجلودار، محمداسماعیل، (۱۳۹۶). «تحلیل و گاهنگاری پیشنهادی شهرتپۀ چاپشلو در شهرستان درگز، شمالشرق ایران». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ ۱۳، دورۀ 7، تابستان، صص: ۱۲۳-۱۴۲.
19. - Afshari, L. & Naghshineh. A., (2014). “Description, Classification and Analysis of Typology of the Parthian PeriodPottery of Hamedan Sang-e Shir Cemetery”. Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 7 (4), Autumn and Winter, Pp: 113-132, (In Persian).
20. - Alibaigi, S., (2010). “Resumption of archaeological excavations at the Parthian site of Behistun”. Modares Archeological Researches, Second year, No. 3, Spring and Summer, Pp: 40-69, (In Persian).
21. - Bakhtiari Shahri, M., (1996). “Preliminary Report of the Survey and Identification of Antiquities in Dargaz County, the First Stage”. Center for Archaeological Archives of the Iranian Center for Archaeological Research, (In Persian).
22. - Bernard, P., (1967). “Ai Khanum On The Oxus: A Hellenistic City in Central Asia”. Proceeding of the British Academy, Vol LIII, Pp: 71-95.
23. - Dales, F., (1977). New Excavations at Nad-Ali (SorkhDagh). Afghanestan, Research Monogragh Series, Center for south and South-East Asia Studies, University of California.
24. - Davari, M. S. & Mousivand, F. & Basafa, H., (2018). “Explanation of Early Pottery Features in Kashafrud River Basin: Based on the typology of Potteries ofEsmail-Abad site in Mashhad”. Jounal of Archeolgical Studies, No. 10 (1), Pp: 75-94, (In Persian).
25. - Dupree, L., (1958). “Shamshir Ghar: Historic Cave site in Kandahar province Afigahanestan”. Anthropological papers of the Amirican Museum of Natural History, Vol. 46, Part 1.
26. - FallahMehne, M., (2015). “Archaeological study and analysis of Parthian settlements in DargazPlain”. PhD Diss., Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, (In Persian).
27. - Frankfort. H., (1927). Studies in Early Pottery of the Near East. II. Asia, Europe and the Agean, and their Earliest Interrelations. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Occasional Papers, London.
28. - Ghandgar, J. & Esmaeili, H. & Rahmatpour, M., (2004). “Archaeological excavations in Northwestern Iran”. Edited by: Masoud Azarnoosh, Tehran: Ministry of Cultural Heritage and Tourism, Center for Archaeological Research, (In Persian).
29. - Haerinck, E., (1983). “La céramiqueen Iran pendant la périodeparthe (ca. 250 av. J. C. à ca. 225 après J. C.). Typologie, chronologie et distribution”. Iranica Antiqua Supplément 2, Ghent.
30. - Hansman, J. & Stronach, D., (1974). “Excavation at Shahri Qumis 1971”. The Journal of the Royal Asiatic Society, No. 106, Pp: 8-22.
31. - Herrmann, G.; Kurbansakhatov, K. & Simpson, S. J., (2001). “The International Merv Project Preliminary Report on the ninth Year (2000)”. IRAN, Vol. 39, Pp: 9-52.
32. - Invernizzi, A. & Lippolis, C., (2006). NISA PARTICA, Ricerhe Nel Complesso Monumentale Arsacide 1990- 2006. Le lettere, Firenze.
33. - Kaim, B., (2008). “The Parthian Settlement in the SerakhsOvasis”. Parthica, No. 10, Pp: 129- 134.
34. - Khosrowzadeh, A., (2007). “Archaeological Survey of Bardsir County: A Report”, Tehran: Center for Archaeological Archives, (In Persian).
35. - Kleiss, W., (1970). “Zur Topographic Des PartherHanges in Bistun”. AMI, n, f, 3. Pp: 133-168.
36. - Kohl, Ph. & Heskel, D. L., (1980). “Archaeological Reconnaissanceinthe Darreh Gaz Plain: A Short Report”. IRAN, Vol. 18, Pp: 160-172.
37. - Kosari, Y. & Sarfaraz, A., (1966). “Survey of North East”. Tehran: The Archives of the Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, (In Persian).
38. - Labaf Khaniki, R., (2008). “In memory of Neghaban, Dr. Neghaban’s contribution to the archeology of Khorasan”. Iranian Journal of Archaeology and History, No. 45. Pp: 99-103, (In Persian).
39. - Lamberg-Karlovski, C. C. L., (1970). Excavations at Tepeyahya, Iran. Bulletin of American School of prehistoric Research 27, Cambridge, M A: Peabody museum of Archaeology and Ethnology.
40. - MehrAfarin, R., (2007). “Excavation and test-pitting in Goori Tepe, Sistan”. Zahedan: The Archives of the Research Institute of Cultural Heritage and Tourism of Sistan and Balochistan Province, (In Persian).
41. - Mehrafarin, R.; Musavi Haji, S. R. & Alifeyz, S., (2011). “A Study of the seramics of East Iran During the Later Parthian Era with Special Reference to Tapa Gowri”. Central Asiatic Journal International Periodical for the Languages, Literature, History and Archaeology of Central Asia, No. 55 (2), Pp: 240–258.
42. - MehrAfarin, R. & Alizadeh, F. and Shirazi, R., (2012). “Parthian Pottery of Mokran and its Similarity with Neighboring Regions”. Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 3 (2), Autumn & Winter, Pp: 7-24, (In Persian).
43. - MehrAfarin, R. and Roustaei M.S. and AlayeMoghadam, J., (2014). “Burnished War, the Diagnostic Pottery of the Parthian Period of Sistan, Iran”. Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 6 (4), Spring and Summer, Pp: 105-120, (In Persian).
44. - Nami, H., (2016). “Test-pitting in order to determine the core area and suggest the buffer zone of Shahr-Tepe inChapeshlu”. Mashhad: The Archives of the Research Institute of Cultural Heritage and Tourism of Razavi Khorasan Province, (In Persian)..
45. - Nami, H.; Firouzmandi, B. & Esmaeili Jelodar, M., (2017). “Analyzing and Dating in North-East Iran: Proposed Parthian City of Shahr-Tappeh, Chapeshlou Township inDargaz”. Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 13 (7), Summer, Pp: 123-142, (In Persian).
46. - Napier, G. & Kazi, C. S. A., (1876). “Extracts from a Diary of a Tour in Khorassan, and Notes on the Eastern Alburz Tract;with Notes on the Yomut Tribe”. Journal of the Royal GeographicalSociety of London, No. 46, Pp: 62-171.
47. - Potts, D. T. & Roustaei, K., (2006). The Mamasani Archaeological Project Stage One: a report on the first two seasons of the ICAR-University of Sydney expedition to the Mamasani District, Fars Province, Iran. Tehran: Iranian Center for Archaeological Research.
48. - Rahbar, M., (2003). “Archaeological excavations at Khorhe: The third season”.Tehran: Ministry of Cultural Heritage and Tourism, (In Persian).
49. - Rawlinson, S. H., (1879). The Road to Merv. Royal Geographical Society, London.
50. - Roustaei, M. S., (2012). “Study of the Parthian Period Pottery Samples in Iranian Sistan”. MA thesis, Faculty of Humanities, University of SistanandBaluchestan, (In Persian).
51. - Sono, T. & Fukai, S., (1968). Dailaman, III, The excavations at HassaniMahale and Hjalekuti, 1964. Insitute of Oriental Culture, University of Tokyo, Tokyo.
52. - Stronach, D., (1999). Pasargadae: A report on the excavations conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963. Translated by: Hamid KhatibShahidi, Tehran: Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Central Research Laboratory for the Conservation and Restoration, (In Persian).
53. - Trinkaus, K. M., (1981). The Partho – Sassanian Northeast Frontier: Settlement in the Damghan Plan, Iran. a Dissertation in Anthropology of the University of Pennsylvania.
54. - Usmanova. Z. I., (1992). “New Material on Ancient Merv, Iran”. Jornal of the British Institute of Persian Stadies, No. 30 (1), Pp: 55–63.
55. - Wheeler, S. M., (1962). Charsada. Oxford University Press, London.
56. - Усманова, З. И., (1963). “Эрк-кала (поматериалам ЮТАКЭ 1955-1959 гг)”.ТЮТАКЭ, No. XI, Pp: 20-94.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |