سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 )
سال 5 شماره 16 صفحات 68-51 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rezaei-Nia A, Vahdati A A, Sharifi M. (2021). The Iron Age Material Culture in Parija Tepe, Mazandaran. Parseh J Archaeol Stud. 5(16), 51-68. doi:10.30699/PJAS.5.16.51
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-501-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-501-fa.html
رضائینیا عباسعلی، وحدتی علیاکبر، شریفی مصطفی.(1400). یافتههای فرهنگ عصرآهن تپۀ پریجایِ مازندران مطالعات باستانشناسی پارسه 5 (16) :68-51 10.30699/PJAS.5.16.51
1- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، ایران ، rezaeinia@kashanu.ac.ir
2- کارشناس باستانشناسی، اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری خراسان شمالی، ایران
3- کارشناسارشد باستانشناسی، پایگاه میراث جهانی باغ عباسآباد بهشهر، بهشهر، ایران.
2- کارشناس باستانشناسی، اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری خراسان شمالی، ایران
3- کارشناسارشد باستانشناسی، پایگاه میراث جهانی باغ عباسآباد بهشهر، بهشهر، ایران.
چکیده: (3924 مشاهده)
شروع عصرآهن در کرانههای دریای مازندران و مناطق مجاور در فلات ایران و سرزمینهای همسایه با تحولات گستردۀ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی همراه بوده که فروپاشی مراکز شهرنشینی و اقتصاد مبادلاتی، شکلگیری جوامع پراکنده و روستایی، اغلب با اقتصاد دامپروری یا کوچگردی را در پی داشته است. تغییر ساختارهای اجتماعی در پابان عصرمفرغ و شروع عصرآهن هر دلیلی که داشته، باعث تغییرات گسترده در مواد فرهنگی فلات ایران و کرانههای دریای مازندران شده و نوعی از الگوهای استقرار را شکل داده که اغلب فقط گورستانهای مرتبط به آنها شناسایی و کاویده شده است؛ ولی ساختارهای مسکونی، سازمان فضایی استقرارگاهها و ارتباط آنها با گورستانها بهخوبی شناخته نشده است. کاوش در تپۀ پریجا در 3 کیلومتری جادۀ قائمشهر به کیاکلا در سواحل پست دریای مازندران به شناسایی دو مرحلۀ استقرار از عصرآهن و سدههای نخستین اسلامی انجامید. یافتههای عصرآهن شامل: سفالها، اشیاء فلزی، سنگی، استخوانی، بازماندههای جانوری و بقایای سازههای معماری است. با توجه به مدارک بهدستآمده، بیشترین حجم لایههای فرهنگی تپۀ پریجا مربوط به عصرآهن است. پرسش اصلی مقاله بدینشرح است که، ویژگیهای فرهنگی تپۀ پریجا چیست؟ برمبنای یافتههای مکشوف، فرض بر این است که استقرارگاهی یکجانشین بوده است. پژوهش حاضر نشان میدهد تپۀ پریجا، نهتنها در شناخت بهتر سنتهای سفالی عصرآهن در سرزمینهای کرانهای دریای مازندران، بلکه در شناسایی معماری خشتی و الگوی زندگی یکجانشینی در این منطقه جایگاه مهمی دارد و با تداوم کاوشهای باستانشناختی در این استقرارگاه میتوان سازمان اجتماعی و الگوهای استقراری عصرآهن در مناطق ساحلی شمال ایران را در چشمانداز روشنتری قرار داد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1399/10/23 | پذیرش: 1399/12/23 | انتشار: 1400/6/10
دریافت: 1399/10/23 | پذیرش: 1399/12/23 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - اختر، ساچلی، (1385). «نگرشی بر سفالینههای بهدستآمده از کاوشهای باستانشناسی تالش (حوزۀ کرگانرود)». مجموعه مقالات فرهنگ و تمدن تالش، بهکوشش: محمدرضا خلعتبری، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی.
2. - حاکمی، علی، (1396). کاوشهای باستانشناسی رودبار گیلان (1343 تا 1347). بهکوشش: شاهین آریامنش، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی.
3. - حصاری، مرتضی، (1396). «تدفین عصرآهن در مرکز فلات ایران، مطالعه موردی: محوطۀ سفالین پیشوا». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ 15، دورۀ هفتم، صص: 116-101.
4. - خلعتبری، محمدرضا، (1396). کاوشهای باستانشناسی در محوطههای باستانی تالش: تول گیلان. تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی.
5. - خلعتبری، محمدرضا، (1392)، گیلان در عصرآهن. تهران: نشرگوی.
6. - درویشروحانی، موسی، (1356). «گزارش بررسی شمال ایران». تهران: مرکز اسناد و مدارک سازمان میراثفرهنگی (منتشرنشده).
7. - رضائینیا، عباس، (1392). «گمانهزنی بهمنظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تپۀ پریجا شهرستان قائمشهر (فصل اول)». چکیده مقالههای یازدهمین گردهمآیی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، ص: 228.
8. - رضائینیا، عباس، (1393). «گمانهزنی بهمنظور لایهنگاری تپۀ پریجا». چکیده مقالههای دوازدهمین گردهمآیی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری. صص: 210-208.
9. - رضوانی، حسن؛ و عابدینیعراقی، مهدی، (1381). «گزارش کاوش تپهطالقانی». ساری: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
10. - رضوانی، حسن، (1385). «گزارش کاوش نجاتبخشی تپهطالقانی قائمشهر». ساری: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
11. - شریفی، عبدالمطلب، (1388). «کاوش باستانشناسی تپه گردکوه قائمشهر». ساری: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
12. - شریفی، مصطفی؛ و دماوندی، فاطمه، (1398). «باستانشناسی پیشازتاریخ مازندران از آغاز دوران نوسنگی تا پایان عصرآهن». دانشنامۀ تبرستان و مازندران، جلد دوم، بهسرپرستی: جهانگیر نصریاشرفی، تهران: نشر نی.
13. - عابدینیعراقی، مهدی، (1384). «گزارش مطالعاتی باستانشناختی محوطۀ سد لفور شهرستان سوادکوه». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی کشور (منتشرنشده)،
14. - عابدینیعراقی، مهدی، (1387). «گزارش گمانهزنی قسمتی از ضلع شمالی محوطۀ گردکوه قائمشهر». ساری: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
15. - عباسی، قربانعلی، (1390)، گزارش پایانی کاوشهای باستانشناختی نرگستپه دشت گرگان. تهران: نقش جهان.
16. - عباسی، قربانعلی، (1394)، دستاوردهای باستانشناسی دشتگرگان بزرگ (ورکان). تهران: نشر ایراننگار.
17. - کامبخشفرد، سیفالله، (1370). تهران سههزار و دویستساله براساس کاوشهای باستانشناسی. تهران: فضا.
18. - کامبخشفرد، سیفالله، (1389). سفال و سفالگری در ایران از ابتدای نوسنگی تا دوران معاصر. تهران: ققنوس.
19. - ماسکارلا، اسکار وایت، (1383). «شمالغرب ایران در گذر از عصرمفرغ به آهن». ترجمۀ علیاکبر وحدتی، باستانپژوهی، شمارۀ 12، صص: 74-62.
20. - ماهفروزی، علی، (1386). «باستانشناسی شرق مازندران با تکیه بر کاوشهای گوهرتپه». گزارشهای باستانشناسی 7، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی و گردشگری.
21. - ماهفروزی، علی؛ و کنارد پیلر، کریستین، (1391). «گوهرتپه». چکیده مقالههای یازدهمین گردهمایی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی و گردشگری، ص: 38 .
22. - موسویکوهپر، سیدمهدی، (1387). «گزارش توصیفی بررسیهای باستانشناختی بهمنظور تهیۀ نقشه اطلس باستانشناسی کشور». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
23. - موسویکوهپر، سیدمهدی؛ و عباسنژادسرستی، رحمت، (1385). «گزارش نخستین فصل کاوش باستانشناختی تپهکلار، کلاردشت». ساری: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
24. - موسویکوهپر، سیدمهدی؛ حیدریان، محمود؛ آقایاریهیر، محسن؛ وحدتینسب، حامد؛ خطیبشهیدی، حمید؛ و نیستانی، جواد، (1390). «نقش عوامل طبیعی در توزیع فضایی محوطههای باستانی استان مازندران». پژوهشهای جغرافیای طبیعی، شمارۀ 75، صص: 19-1.
25. - موسوینسب، سیدعبدالوهاب، (1380). «گمانهزنی محوطۀ درویشموسی قائمشهر». ساری: کتابخانۀ اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
26. - نقشینه، امیر صادق، (1384). «کاوش های غار هوتو و اهمیت یافتههای سفالی عصر آهن آن». مجلۀ پیام باستانشناس، سال 2، شمارۀ 3، بهار و تابستان، صص: 78-59.
27. - نقشینه، امیرصادق؛ حاتمی، الناز؛ و نیکروانمتین، هومن، (1392). «مطالعۀ پتروگرافی سفال عصرآهن غار هوتو». پژوهشهای باستانشناسی ایران. شمارۀ 5، دورۀ سوم، صص: 78-63.
28. - نورانی، یزدان، (1376الف). «گزارش تکمیلی بررسی و شناسایی آثار موجود در منطقۀ میانی رودخانۀ تالار شهرستان قائمشهر و رودخانۀ بابل». ساری: کتابخانۀ و مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
29. - نورانی، یزدان، (1376ب). «گزارش تکمیلی بررسی و گمانهزنی تپه طالقانی قائمشهر جهت تعیین عرصه و حریم». ساری: کتابخانۀ و مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
30. - نورانیکوتنایی، یزدان؛ و نیکخواه، محمدجعفر، (1376). «گزارش ده فصل بررسی باستانشتاسی مازندران و گرگان، 1376 - 1367». تهران: مرکز اسناد سازمان میراثفرهنگی کشور (منتشرنشده).
31. - وحدتی، علیاکبر، (1384)، «پیدایش عصرآهن و انگاره مهاجرت آریاییان ایرانی زبان». مجموعه مقالات دومین همایش باستانشناسان جوان ایران. بهکوشش: شهرام زارع، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری، صص: 146-129.
32. - وحدتی، علیاکبر؛ و پیلر، کریستین کنراد، (1397). مارلیک: شکوه فرهنگ عصر آهن گیلان. (دو زبانه: فارسی و انگلیسی)، تهران: موزۀ ملی ایران.
33. - وحدتی، علیاکبر، (1399). «عصرآهن در شرق ایران». مجموعه مقالات نخستین همایش دوسالانۀ بین المللی انجمن علمی باستانشناسی ایران: برهمکنشهای فرهنگ، پیوست و گست، تهران: انتشارات آریارمن.
35. - Arne, T. J., (1945). Excavations at Shah Tepe, Iran. Reports from the Scientific Expedition to the North Western Provinces of China 27, Stockholm.
36. - Askarov, A. & Abdulaev, I., (1983). Dzarkutan. Tashkent.
37. - Biscione, R. & Vahdati, A. A., (2021). “The BMAC presence in Eastern Iran: state of affairs in March 2018. Towards the Greater Khorasan Civilization?”. In: B. Lyonnet and N. Dubova (eds), The World of the Oxus Civilization, London: Routledge, Pp: 527-550.
38. - Burney, C. M. & Lang, D. M., (1971). The Peoples of the Hills. New York, Praeger.
39. - Danti, M. D., (2013). “The Late Bronze and Early Iron Age in Northwestern Iran”. In: D. T. Potts (ed), The Oxford Handbook of Ancient Iran, Oxford, University Press.
40. - Dyson, R. H. Jr., (1965). “Problems of Protohistoric Iran as Seen from Hasanlu”. Journal of Near Eastern Studies, No. 24, Pp: 193-217.
41. - Egami, N.; Fukai, Sh. & Masuda, S., (1965). The excavations at Ghalekuti and Lasulkan, 1960: Dailaman I, The Tokyo Iraq-Iran Archaeological Expedition. Report 6, Tokyo: Yamakawa Publishing Co.
42. - Fukai, Sh. & Ikeda, J., (1971). Dailaman IV, The Excavations at Ghalekuti II & I, 1964. The University of Tokyo.
43. - Ghirshman, R., (1977). L'Iran et la migration des Indo-Aryens et des Iraniens. Leiden.
44. - Haerinck, E., (1988). “The Iron Age in Guilan: proposal for a chronology”. In: J. Curtis (ed.), Bronzeworking Centres of Western Asia c. 1000–539 B.C. (London 1988). Pp: 63–78.
45. - Henrickson, R. C., (1991). “Ceramics x. The Iron Age”. In: Yarsater (Ed.), Encyclopedia Iranica, Vol. V, Fasc. 3, Pp: 300-302.
46. - Herzfeld, E., (1941). Iran in the Ancient East. Oxford, University Press, London.
47. - Jahani, V., (2011). “Manifestation of the Iron Age I culture in the Polerud Basin: An aichaeological investigation of the Qaleh-GardenBouyeh, and Tukamjan cemeteries”. Bulletion of the Okayama Orient Museum, No. 25, Pp: 31-58.
48. - Kuz'mina, E. E., (2007). The Origin of the Indo-Iranians. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 3, Leiden: Brill.
49. - Levine, L. D., (1987). “The Iron Age”. In: F. Hole (ed.), The Archaeology of Western Iran. Settlement and Society from Prehistory to the Islamic Conquest. Smithsonian Institution, Washington D.C., Pp: 229-250.
50. - Malekzadeh, M.; Saeedyan, S. & NaseriI, R., (2014). “Zar Bolagh A late Iron Age Site in Central Iran”. Iranica Antiqua, Vol. 49, Pp: 159-191
51. - Mashkour, M.; Fathi, H. & Rezaeenia, A. A., (In Press). “A glimpse at the faunal remains from the Iron Age settlement of Tepe Parijā, Mazandarān, (Iran)”. In: (Eds.) Christine LORRE, Marjan Mashkour, Régis VALLET and Julio BENDEZU-SARMIENTO. Caspian Sea Shores, Contacts, Spaces and Territories along the Caspian Sea, during the Bronze and Iron Ages. Archaeopress. Oxford, UK.
52. - Medvedeskaya, I., (1982). Iran: Iron Age I. Oxford (BAR international Series 126).
53. - Moghadam, M., (1972). “Prospections archéologiques au Deylaman”. Memorial volume of the Vth international congress of Iranian art and archaeology, Vol. 1, Tehran: Pp: 133-136.
54. - Mousavi, A., (2013). “The Central Alborz Region in the Iron Age”. In: D.T. Potts (ed.), The Oxford handbook of ancient Iran, Oxford: Oxford University Press, Pp: 392- 406.
55. - Muradova, E. A., (1991). Poselenija arkhaicheskogo Dakhistana. Ashkhabad, Ylym.
56. - Muscarella, O. W., (1994). “North-western Iran: Bronze Age to Iron”. In: Anatolian Iron Ages 3, ed. by A. Çilingiroğlu and D. H. French, Ankara, Pp: 139-55.
57. - Negahban, E. O., (1962). “The Wonderful Gold Treasures of Marlik”. Illustrated London News 240 (6404), Pp: 663-664 and supplement.
58. - Negahban, E. O., (1964). A Preliminary Report on Marlik Excavation. Teheran.
59. - Negahban, E. O., (1996). Marlik: The Complete Excavation Report. 2 Vols, The University Museum, University of Pennsilvania: Philadelphia.
60. - Olson, K. G., & Christopher, P. T., (2019). “Tureng Tepe, a Bronze Age Centre in Northeastern Iran Revisited”. IRAN, No. 59, Pp: 1-32.
61. - Overlaet, B., (2013). “Luristan during the Iron Age”. D.T. Potts (ed.), The Oxford Handbook of Ancient Iran, Oxford. Pp: 377-391.
62. - Piller, C. K. & Mahfroozi, A., (2009). “First Preliminary Report on the joint Iranian-German Excavations at Gohar Tappe, Mazandaran, Iran”. Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, No. 41, Pp: 177-209.
63. - Pigott, V. C., (1977). “The Question of the Presence of Iron in the Iron I Period in Western Iran”. In: L. D. Levine & T. C. Young, Jr. (eds.), Mountains and Lowlands: Essays in the Archaeology of Greater Mesopotamia, Bibliotheca Mesopotamica, No. 7, Pp: 209-234.
64. - Roustaei, K., (2010). “Tappeh Hesar: Once Again. Proceedings of the Sixth International Congress on Archaeology of the Ancient Near East”. May 5th-8th 2008, Sapienza, Universita di Roma, Volume 2, Excavations, Surveys and Restorations: Reports on Recent Field Archaeology in the Near East, In: P. Matthiae, F. Pinnock, L. Nigro and N. Marchetti (Eds.), Wiesbaden: Harrasowitz Verlag, Pp: 613-633.
65. - Samadi, H., (1969). Les décovertes fortuites et l'état de la civilization chez l'homme prémédique. Téhéran.
66. - Sarianidi, V. I., (2007). Necropolis of Gonur. Athens.
67. - Schmidt, E. F., (1937). Excavations at Tepe Hissar: Damghan. The University Museum, Philadelphia.
68. - Vahdati, A., (2018). “The Early Iron Age in northern Khorāsān”. In: J. Lhuillier and N. Boroffka (eds.), A Millennium of History The Iron Age in southern Central Asia (2nd and 1st Millennia BC). Proceedings of the conference held in Berlin (June 23–25, 2014), Dedicated to the memory of Viktor Ivanovich Sarianidi, Dietrich Reimer Verlag, Berlin, Pp: 51-66.
69. - Vahdati, A.; Biscione, R.; Lafarina, R.; Mashkour, M.; Tengberg, M.; Fathi, H. & Mohaseb, A. F., (2019). “Preliminary report on the first season of excavations at Tepe Chalow New GKC (BMAC) finds in the plain of Jajarm, NE Iran”. In: Meyer, I. W., Vila, E., Mashkour, M., Casanova, M, and R. Vallet (eds.): The Iranian Plateau during the Bronze Age: Development of Urbanization, production, and Trade, Arvheojogie(s) / 1: Maison de l’Orient et de la Méditerranée, Lyon.
70. - Vahdati, A. & Biscione, R., (In Print). “The Bronze Age cemetery of Chalow: a brief report on three seasons of excavations”. In: E. Luneau, M. Teufer, and N. Boroffka (eds.), Farmers, Traders and Herders: the Bronze Age in Central Asia and Khorāsān, Berlin.
71. - Vanden Berghe, L., (I964). Le Necropolde e Khurvin. Istanbul.
72. - Young, T. C., (1965). “A Comparative Ceramic Chronology for Western Iran (1500- 500 b.c)”. IRAN, No. III, Pp: 53-85.
73. - Young, T. C., (1967). “The Iranian Migration into the Zagros,”. Iran, No. 5, Pp: 11-34.
74. - Young, T. C., (1975). “Kangavar Valley Survey”. IRAN, No. XIII, Pp: 191-193.
75. - Young, T. C., (1985). “Early Iron Age Iran Revisited: Preliminary Suggestions for the Re-Analysis of Old Constructs”. J.-L. Huot- M. Yon- Y. Calvet (eds.), De l’Indus aux Balkans: recueil à la mémoire de Jean Deshayes, Paris, Pp: 361-378.
76. - Young, T. C., (2002). “The Kangavar Survey: The Iron Age”. Iranica Antiqua, No. 37, Pp: 419-436.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |