logo
سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 )                   سال 5 شماره 15 صفحات 114-95 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.15.95
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.15.6.4

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sharifi M. (2021). Evidence of Late Bronze age in Zab Basin, Based on Archaeological Excavation of Akhoran. Parseh J Archaeol Stud. 5(15), 95-114. doi:10.30699/PJAS.5.15.95
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-388-fa.html
شریفی مهناز.(1400). شواهد عصرمفرغ جدید (1450-1250پ.م.) حوضۀ زاب براساس کاوش‌های باستان‌شناسی تپه‌آخوران مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (15) :114-95 10.30699/PJAS.5.15.95

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-388-fa.html

شواهد عصرمفرغ جدید (1450-1250پ.م.) حوضۀ زاب براساس کاوش‌های باستان‌شناسی تپه‌آخوران
مهناز شریفی*
استادیار باستان‌شناسی پیش‌ازتاریخ، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. ، mhsharifi588@yahoo.com
چکیده:   (5320 مشاهده)
یکی از مناطق مهم جنوب دریاچۀ ارومیه، حوضۀ رودخانۀ زاب است که با توجه به آبگیری سدهای سردشت و کانی‌سیب کاوش‌های باستان‌شناسی در آن انجام گرفت. این منطقه به‌دلیل همجواری با مناطق قفقاز جنوبی و شرق آناتولی از اهمیت بسیاری درخصوص تعاملات فرهنگی برخوردار است. تپه‌آخوران یکی از محوطه‌های عصرمفرغ جدید در حوضۀ رودخانۀ زاب است که علاوه‌بر اهداف نجات‌بخشی با هدف بررسی نوع استقرار، کاوش باستان‌شناسی در آن صورت گرفت. عصر مفرغ را سرآغاز تحولات عمدۀ اجتماعی در اوایل هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد، می‌دانند. در توالی باستان‌شناختی حسنلو به‌دلیل نقاط ضعفی که در مسائل روش‌شناختی و نظری وجود داشت، در سال‌های اخیر بازنگری‌های کلی صورت گرفت و تقسیم‌بندی جدیدی توسط «دانتی» ارائه گردید که در گاه‌نگاری جدید، حسنلوی V که پیش‌تر آن را با عنوان «عصرآهن I» می‌شناختیم، اما اکنون از آن به‌عنوان «عصرمفرغ جدید» یاد می‌شود. از ویژگی‌های عصرمفرغ جدید، گوناگونی فرهنگی و نَه همگونی فرهنگی در منطقۀ شمال‌غرب است. این مقاله تلاش دارد تا با مطالعۀ مواد فرهنگی متعلق‌ به سنت فرهنگی مفرغ جدید در تپه‌آخوران به این پرسش پاسخ دهد که چگونه ارتباطات و مناسبات فرهنگی بین این نقطه با دیگر مناطق حضور فرهنگ مفرغ جدید برقرار بوده است؟ همچنین گاه‌نگاری آخوران به چه ترتیب بوده است؟ نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی منجر‌ به شناسایی اردوگاهی از عصرمفرغ جدید گردید. همچنین مطالعۀ مواد فرهنگی آخوران نشانگر حضور سنت سفالین مفرغ جدید است. مطالعات و گاه‌نگاری نسبی سفال‌ها نشان داد که بیشترین  تعاملات و تأثیرات فرهنگی با مناطق حسنلو و خارج از مرزهای ایران با مناطق آناتولی و کردستان عراق بوده است. پژوهش حاضر برمبنای کاوش‌های باستان‌شناسی و سپس مطالعات کتابخانه‌ای صورت گرفته است و با رویکرد توصیفی-تحلیلی تلاش دارد به معرفی سفال‌های نویافتۀ عصرمفرغ جدید (حسنلوی V: 1450-1250 پ.م.) بپردازد.
واژه‌های کلیدی: شمال‌غرب ایران، عصرمفرغ جدید، حوضۀ رودخانۀ زاب، محوطۀ آخوران.
متن کامل [PDF 2364 kb]   (936 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1399/4/30 | پذیرش: 1399/9/22 | انتشار: 1400/2/10
فهرست منابع
1. -دانتی، مایکل، (1396). آذربایجان در گذر از عصرمفرغ به عصر آهن. ترجمۀ صمد علیون، ناشر پروژۀ حسنلو.
2. -سلیمی، صلاح؛ حیدری، رضا؛ و فلاحیان، یوسف، (1399). «معرفی، توصیف و طبقه‌بندی سفال‌های اشکانی فصل اول کاوش تپه‌بالان سردشت». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، شمارۀ 22، صص: 106-83.
3. -شریفی،مهناز، (1398). «گزارش کاوش باستان شناسی تپه آخوران». پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
4. -روبینسون، کارن، (1388). «دینخواه تپه و ظروف ارومیه». مجموعه مقلات دینخواه تپه، انتشارات گنجینۀ هنر.
5. مترجم، عباس؛ و نیکنامی، کمال‌الدین، (1390). «عصرمفرغ قدیم در شرق زاگرس‌مرکزی-ایران». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، شمارۀ 2، صص: 54-35.
6. ولایتی، رحیم؛ میرزایی، سعید؛ و خانعلی، حمید، (1396). «تبیین جایگاه فرهنگ‌های دورۀ مفرغ میانی و جدید در شما‌ل‌غرب ایران مطالعۀ موردی سفا‌‌‌ل‌های سبک ارومیه و سفال خابور». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 7، شمارۀ 13، صص: 44-25.
8. - Arbuckle, B. S. & Hammer, E. L., (2018). “The Rise of Pastoralism in the Ancient Near East”. Journal of Archaeological Research, https://doi.org/10.1007/s10814-018-9124-8.
9. - Abdi, K., (2002). “Strategies of Herding pastoralism in the Middle Chalcolithic period of the west Central mountains”. Ph.D dissertation In University of Michigan. Ann Arbour.
10. - Abdi, K., (2003).“The Early Development of Pastoralism in the Central Zagros Mountains”. Journal of World Prehistory, Vol. 17, No. 4. Pp: 395-448.
11. - Abedi, A.; Khatib Shahidi, H.; Chataigner, C, H.; Niknami, K.; Eskandari, N.; Kazempour, M.; Pirmohammadi, A.; Hoseinzadeh, J. & Ebrahimi, G. H., (2014). “Excavation at Kul Tepe of (Hadishahr), North-Western Iran, 2010: First Preliminary Report”. Ancient Near Eastern Studies. No. 51, Pp: 33-65.
12. - Balatti , S., (2017). Mountain Peoples in the Ancient Near East, The Case of the Zagros in the First Millennium BCE. Harrassowitz Verlag.Wiesbaden. Germany.
13. - Burney, C. A., (1961).“Excavation at Yanik tepe north-west Iran”. IRAQ. Vol, XXIII, Pp: 134-152
14. - Burney, C. A., (1962). “Excavation at Yanik tepe Azarbaidjan 1961”. IRAQ. Vol, XXIV, Pp: 54-61
15. - Burney, C. A., (1964). “The Excavations at Yanik Tepe,Azerbaijan,1962: Second preliminary Report”. IRAQ, Vol 26. No. 1, Pp: 54-61.
16. - Burney, C. & Lang, D., (1971). The Peoples of the Hills. London: Weidenfeld and Nicholson.
17. - Burton Brown, T., (1951). Excavation in Azerbaijan, 1949. London. Butler, Tanner LTD.
18. - Danti, M. D.; Voigt, M. M. & Dyson, R. H., (2004). “The Search for the Late Chalcolithic/Early Bronze Age Transition in the Ushnu-Solduz Valley, Iran”. In A. Sagona (ed.), A View from the Highlands: Archaeological Studies in Honour of Charles Burney. Ancient Near Eastern Studies, Suppl. 12, Pp: 583-616, Louvain: Peeters.
19. - Dyson, R. H. Jr., (1969).“A Decade in Iran”. Expedition, No. 11(2), Pp: 32-47.
20. - Dyson, R. H. Jr., (1965). “Problems of Protohistoric Iran as Seen from Hasanlu”. Journal of Near Eastern Studies, No. 24(3), Pp: 193-217.
21. - Edwards , M. R., (1983). Excavation in Azerbaijan (north-western Iran). Oxford (BAR international series 182).
22. - Edward, M., (1986 ). “Urmia Ware and its Distribution in North – Western Iran in the second Milllenium B.C; a review of the results of Excavation and Surveys”. IRAN, No. XXIV, Pp: 57-70.
23. - Hamlin, C., (1974). “The Early Second Millennium Ceramic Assemblage of Dinkha Tepe”. IRAN, No. 12, Pp: 125-153.
24. Hejebri Nobari, A. & Binnandeh, A., (2012). “Excavation at Lavin Tepe in northwest Iran”. Ancient Near Eastern Studies, Vol. 49, Pp: 95-117.
25. - Isikil, M., (2015).“The Kura-Araxes Culture in The Erzurum Region: The Process of Its Development”. TÜBA-AR, No. 18, Pp: 51-69.
26. - Khalilov, T.; Mirzaei, M.; Hamrahi, H. & Alizadeh, N., (2017). “An Environmental Study of Azerbaijan in the Late Bronze-Early Iron Age Based on Archaeological Data”. Arts and Social Sciences Journal, No. J8.244, Pp: 1-8.
27. - Kiguradze, T. & Sagona, A., (2003). On the origins of the Kura–Araxes Cultural complex, Archaeology in the Borderlands. Investigations in Caucasia and Beyound, Los Angeles .
28. - Kroll, S., (2004).“Aurel Stein in Hasan Ali. Bemalte frühbronzezeitliche Keramik im Gebiet des Urmia-Sees: ‘Hasan Ali Ware”. In A. Sagona (ed.), A View from the Highlands: Archaeological Studies in Honour of Charles Burney. Louvain: Peeters.
29. - Kroll, S., (2005). “The Southern Urmia Basin in the Early Iron Age”. Iranica Antiqua, No. 40, Pp: 65-85.
30. - Kroll , S., (1994). “Habur-Ware im Osten - oder: Der TAVO auf Irrwegen im Iranischen Hochland”. Beiträge zur Altorientalischen Archäologie und Altertumskunde, Festschrift für Barthel Hrouda zum, No. 65, Geburtstag, Pp: 159-166.
31. - Kushnareva, K, KH., (1997). The southern Caucasus in prehistory stages of cultural and Socioeconomic Development from the eight to the second Millennium B.C. Translated by H., Michael .University of Pennsylvania.
32. - Less, S. H. & Bates, D., G., (1974). “The Origions of specialized Nomadic Pastoralism , A systematic Model”. American model, 39, No: 2, Pp: 187-193.
33. - Mallowan, M., (1936). “The Excavation at Tell Chagar Bazar”. IRAQ, No. III, Pp: 1-86.
34. - Özfırat, A., (2011). “Erzurum Müzesi’nden İnsan Figürlü Bir Çömlek”. Karadeniz’den Fırat’a Bilgi Üretimleri: Önder Bilgi’ye Armağan Yazıları, Eds. A. Öztan, Ş. Dönmez, Pp: 311-318, Ankara 2011: Bilgin Yayınları.
35. - Oguchi, H., (1998). “A Reassessment of the Distribution of Khabur Ware An approach from an aspect of its main phase”. Journal of western Asiatic Studies AL-RAFIDAN. Vol. XVIII, Pp: 195-224.
36. - Oguchi, H., (2001). “The origins of Khabur ware ,A Tentativenote”. Journal of western Asiatic Studies AL-RAFIDAN, Vol. XXII, Pp: 71-87.
37. - Ozfirat, A., (2001). Dogu Anadolu yayla kulturleri Arkeologi vesanat yayinlari. Istanbul.
38. - Palumbi ,G., (2017).“Push or Pull Factors? The Kura-Araxes ‘Expansion’ from a Different Perspective”. The Upper Euphrates Valley, In: E. Rova, M. Tonussi (ed.), At the Northern Frontier of Near Eastern Archaeology, No. XXXVIII Pp: 113-132.
39. - Palmisano, A., (2012). “Diachronic and Spatial Distribution of Khabur Ware in the Early Second Millennium BC”. Journal of Open Archaeology Data. No. 1, Pp: 8:1-3. DOI: http://dx.doi.org/10.5334/4f8d6ed49bd54.
40. - Piller, C. K., (2012). “Neue Erkenntnisse zur Verbreitung der Kura-Araxes-Kultur in Nord- und Zentraliran”. In: H. Baker, K. Kaniuth, A. Otto, Stories of long ago. Festschrift für Michael Roaf, Pp: 441-457.
41. - Rova, E., (2014). “The Kura-Araxes Culture in the Shida Kartli region of Georgia: An overview”. Paléorient, No. 40(2), Pp: 47-69.
42. - Rubinson, K. S., (2004). “Dinkha Tepe, Iran, and So-Called Urmia Ware, Ancient Near Eastern Studies, In, A View:/From The Highlands Archaeological Studies Judies”. In: Honour of Charles Burney. Edited, by , Antonio Sagona.
43. - Sagona. A. (2004 ). “A viwe from the High land”. In: Archaeological studies in Honor of Charles Burney. edited by: sagona, A.
44. - Sharifi, M., (2020). “Excavations at Barveh Tepe: New Insights into the Early Bronze Age in Northwest Iran”. Journal of Near Eastern Studies, Vol. 79, No. 2, Pp: 287–303.
45. - Stein, S. A., (1940). Old Routes in Western Iran. London: MacMillan and Co Ltd.
46. - Van Ziest ,W., (1967). “Late quaternary vegetating History of western Iran”. review of paleobotany and palynology, No. 2, Pp: 301-311.
47. - Voigt , M. M. & Dyson, R. H. Jr., (1992). “The Chronology of Iran. 8000 – 2000 B.C”. Chronology in world Archaeology, third Edition Vols. Robert W. Ehrich (ed). University of Chicago press. Chicago, Pp: 122–178.
48. - Wright, H. T., (1983). “Climatic change in the zagros Mountains Revisited”.In: Prehistoric Archaeology along the Zagros Flanks, Edited by Braidwood, Linda, Braidwood, Robert. Charles, Reed. Patty Watson, 105, Chicago.
49. - Zingarello, M., (2018). Bronze Age Ceramics From Logardan, Report on The Fourth Season of Excavations at Girdi Qala and Logardan. Regis Vallet University of Paris.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.