logo
سال 10، شماره 36 - ( 6-1405 )                   سال 10 شماره 36 صفحات 214-189 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/PJAS.1028.790.1

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Nouri N, Salehi Kakhki A. (2026). Trade Relations of the Samanid Dynasty with Northern Europe: Insights from Islamic Texts and Coins Discoveries. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(36), 189-214. doi:10.66224/PJAS.1028.790.1
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1028-fa.html
نوری نجمه، صالحی‌کاخکی احمد.(1405). مبادلات تجاری سامانیان با شمال اروپا بر پایۀ متون دوران اسلامی و سکه‌ها مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (36) :214-189 10.66224/PJAS.1028.790.1

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1028-fa.html

مبادلات تجاری سامانیان با شمال اروپا بر پایۀ متون دوران اسلامی و سکه‌ها
نجمه نوری1 ، احمد صالحی‌کاخکی*2
1- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران (نویسندۀ مسئول). ، salehi.k.a@aui.ac.ir
چکیده:   (42 مشاهده)
در میانۀ سدۀ 20م.، تعداد زیادی از سکه‌های نقرۀ سامانیان، در روسیه و بخش‌هایی از اروپا به‌دست آمد که بیانگر مراودات تجاری از آسیا تا اروپا در سدۀ چهارم هجری‌قمری است و حکایت از روابط برون‌مرزی سامانیان با بازرگانان اروپایی در این بازۀ زمانی دارد. در این‌راستا، این پژوهش یک پرسش اصلی را دنبال می‌کند که، چگونه گسترش مبادلات در دورۀ سامانی به شمال اروپا رسید؟ این پژوهش با تکیه‌بر منابع مکتوب دوران اسلامی و یافته‌های سکه‌شناسی، باهدف شناخت مسیر‌های تجاری مبادلات برون‌مرزی سامانیان در غرب قلمرو به درهم‌های یافت‌شده از امیران سامانی در اروپای شرقی، مرکزی و شمالی اشاره دارد. پژوهش پیشِ‌رو، به شیوۀ اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای انجام‌شده است. همچنین روش پژوهش تاریخی-تحلیلی است. در طی قرون سوم و چهارم هجری‌قمری/ نهم و دهم میلادی، خزرها مرکز تجارت با غرب (بلغار، روسیه، بیزانس، سواحل بالتیک و...) و شرق (ایران و دیگر سرزمین‌های اسلامی) بوده‌اند. گزارشات متون کهن دوران اسلامی بیانگر آن است که تجارت خارجی سامانیان در این زمان، در سطح وسیعی گسترش‌یافته است؛ ازجملۀ این مسیرها، راهی بود که از قلمرو سامانیان به اروپای شرقی و سواحل دریای بالتیک، منتهی می‌شد. مناطقی مانند خوارزم، سرزمین غزها، ولگا و سواحل بالتیک، هر یک نقش زیادی در تبادلات تجاری این مسیر تجاری، برعهده داشتند که در این پژوهش بدان پرداخته شده است. درهم‌های یافت‌شده از امیران سامانی ازجمله: «اسماعیل بن احمد»، «احمد بن اسماعیل»، «نصر دوم بن احمد»، «نوح بن نصر»، «منصور بن نوح» در اروپای شرقی، مرکزی و شمالی شاهدی بر گسترش مبادلات تجاری در این عهد است. 
واژه‌های کلیدی: سامانیان، سکه، متون دوران اسلامی، مبادلات، شمال اروپا.
متن کامل [PDF 1227 kb]   (17 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/1/18 | پذیرش: 1403/4/9 | انتشار: 1405/6/25
فهرست منابع
1. - ابن‌حوقل النصیبی، ابوالقاسم، (1345). صورهالارض. ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
2. - ابن خردادبه، عبیدالله بن عبدالله، (1371). المسالک و الممالک. ترجمۀ سعید خاکرند، تهران: میراث ملل.
3. - ابن‌فقیه، ابوبکر احمد بن محمد بن اسحاق همدانی، (1349). مختصر البلدان. ترجمۀ ح. مسعود، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
4. - ابن‌فضلان، احمد بن راشد بن حماد، (1345). سفرنامۀ ابن فضلان. ترجمۀ ابوالفضل طباطبایی، تهران: بنیاد فرهنگی ایران.
5. - ابن‌رسته، ابوعلی احمد بن عمر، (1365). اعلاق النفیسه. ترجمۀ حسین قره‌چانلو، تهران: امیرکبیر.
6. - اصطخری، ابواسحق ابراهیم، (1347). مسالک و ممالک. به اهتمام: ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
7. - بارتولد، واسیلی ولادیمیرویچ، (1352). ترکستان‌نامه (ترکستان در عهد هجوم مغول). ج. 1، ترجمۀ کریم کشاورز؛ تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
8. - بویسن، اینگلف، (1343). روابط ایران و دانمارک از آغاز تا زمان حاضر. ترجمۀ فریدون وهمن، کپنهاک: بی‌نا.
9. - ترابی‌طباطبایی، سید جمال؛ و وثیق، منصوره، (1372). سکه‌های اسلامی ایران. تهران: بی‌نا.
10. - جمالزاده، محمدعلی، (1372). تاریخ روابط روس و ایران. تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
11. - دانلپ، د. م.، (1382). تاریخ خزران از پیدایش تا انقراض. ترجمۀ محسن خادم، تهران: ققنوس.
12. - فرای، ریچارد، ن.، (1348). بخارا (دستاورد قرون وسطی). ترجمۀ محمود محمودی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
13. - فرای، ریچارد، ن.، (1375). عصر زرین فرهنگ ایران. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: سروش.
14. - گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک ابن محمود، (1363). زین الأخبار (تاریخ گردیزی). به‌تصحیح: عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.
15. - لسترنج، گی، (1373). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
16. - مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، (بی‌تا). مروج الذهب. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
17. - مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، (1967م.)، التنبیه الاشراف. به‌کوشش: دخویه، لیدن.
18. - مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسی، (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ج. 2، ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
19. - مؤلف نامشخص، (1372). تعلیقات بر حدودالعالم من المشرق الی المغرب. ترجمۀ میرحسین شاه‌پوهاند، تهران: دانشگاه الزهرا.
20. - ناجی، محمدرضا، (1392). فرهنگ و تمدن اسلامی در قلمرو سامانیان. تهران: امیرکبیر.
22. Reference
23. - Anonymous. (1993). Ta’liqat bar Hudud al-’Alam min al-Mashriq ila al-Maghrib [Commentary on the Hudud al-’Alam]. Translated by M. H. Shahpouhand. Tehran: Alzahra University. (In Persian).
24. - Austin, D. & Alcock, L., (1990). From The Baltic To The Black Sea: Studies in Medieval Archaeology. Published by the Academic Division of Unwin Hyman Ltd: Boston, Sydney, Wellington.
25. - Barthold, V. V., (1973). Turkestan-nameh: Turkestan Down to the Mongol Invasion (Vol. 1). Translated by K. Keshavarz. Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian).
26. - Bojsen, I., (1964). Iran and Denmark Relations from the Beginning to the Present. Translated by F. Vahman. Copenhagen: n.p. (In Persian).
27. - Dunlop, D. M., (2003). The History of the Jewish Khazars from Emergence to Fall. Translated by M. Khadem. Tehran: Qoqnoos. (In Persian).
28. - Frye, R. N., (1969). Bukhara: The Medieval Achievement. Translated by M. Mahmoudi. Tehran: Bongah-e Tarjomeh va Nashr-e Ketab. (In Persian).
29. - Frye, R. N. (1996). The Golden Age of Persia. Translated by M. Rajabnia. Tehran: Soroush. (In Persian).
30. - Gabriel, J., (1999). Among the North Tribe: The Remarkable Account of Ibn Fadlan. Aramco world, No place.
31. - Gardizi, A., (1984). Zayn al-Akhbar (Tarikh-e Gardizi). Edited by A. Habibi. Tehran: Donyaye Ketab. (In Persian).
32. - Gooch, M. L., (2012). “Money and Power in the Viking Kingdom of York, c.895 954”. Durham theses. http://etheses.dur.ac.uk/3495/ (Accessed August 25. ‎2021).
33. - Grossman, H. E. & Walker, A., (2013). Mechanisms of Exchange: Transmission in Medieval Art and Architecture of the Mediterranean, ca. 1000-1500, ”Samanid Silver & Trade Along The For Route”. Melani Michailids, Leiden, Boston: Brill.
34. - Gustin, I., (2011). Coin Stock and Circulation in Birka. Silver Economies, 11: 227-244.
35. - Heidemann, S., (2010). Calligraphy on Islamic Coins, In: Jurgen Wasim Frembgen (ed.), The Aura of Alif, The Art of Writing in Islam, Munich et al., Prestel: 161-171.
36. - Hölscher, D. F., (2018). Analec Ta Archaeologica Ressoviensia, Vol 13. Edited by Iwona Florkiewicz and Marcin Wołoszyn. “From Prosperity to Oblivion: The Slavic Settlement at Gaarz in OstHolstein”. Typesetting and Printing Oficyna Wydawnicza zimowit.
37. - Horsnæs, H. W., Märcher, M. & Vennersdorf, M., (2013). A Stepping Stone in The Baltiv Sea. Two Millennia Of Coin Finds and Coin Use- A Case Study of Vester Herred Bornholm. The Journal of Archaeological Numismatics, 3: 1-65.
38. - Ibn al-Faqih, A., (1970). Mukhtasar al-Buldan [The Abridged Book of Countries]. Translated by H. Masoud. Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian).
39. - Ibn Fadlan, A., (1966). Safarnama-ye Ibn Fadlan [The Travelogue of Ibn Fadlan]. Translated by A. Tabatabaei. Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian).
40. - Ibn Hawqal al-Nasibi, A., (1966). Surat al-Ard [The Configuration of the Earth]. Translated by J. Shoar. Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian).
41. - Ibn Khordadbeh, O., (1992). Al-Masalik wa al-Mamalik [The Book of Roads and Kingdoms]. Translated by S. Khakrand. Tehran: Miras-e Melal. (In Persian).
42. - Ibn Rustah, A., (1986). Al-A’laq al-Nafisa [The Precious Records]. Translated by H. Qarahchanlou. Tehran: Amirkabir. (In Persian).
43. - Istakhri, A., (1968). Masalik wa Mamalik [Routes and Realms]. Edited by I. Afshar. Tehran: Bongah-e Tarjomeh va Nashr-e Ketab. (In Persian).
44. - Jalolzoda K.Ya., (2018). Topography of Finds of Samanid Coins in Tajikistan. Bulletion Of IICAS, 28: 5-22.
45. - Jamalzadeh, M. A., (1993). History of Russo-Iranian Relations. Tehran: Mahmud Afshar Foundation. (In Persian).
46. - Johan, C., (1980). Numismatics and archaeology: some problems of the Viking period. Journal of Swedish Antiquarian Research, Fornvännen, 75: s. 203-212.
47. - Jonsson, E., (2018). Metal Analyses of Viling-Age Coins. Numismaticka Forskningsgruooen, Stockholm Numismatic Institute: 1-32
48. - Jonsson, K. & Malmer, B., Sigtuna Papers, (1989). Sigtuna Papers: Proceedings of the Sigtuna Symposium on Viking-Age Coinage. Publisher: Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien. Original from the University of Virginia. https://books.google.com/books?id=0FQaAAAAYAAJ&dq=coin+samanid&focus=searchwithinvolume&q=coin+samanid. (Accessed May 18.‎2020)
49. - Kilger, Ch., (No date). Means of Exchange Dealing with Silver in the Viking Age. Kaupang from Afar: 7 Aspects of the Interpretation of Dirham Finds in Northern and Eastern Europe between the Late 8th and Early 10th Centuries, Kaupang From Afar: Part 11: 199-252.
50. - Kovalve, R. K., (2002). Dirham Mint Output of Samanid Samarqand and its Connection to the Beginnings of Trade with Northern Europe (10th century). Histoire & Mesure, XVII- ¾: 1-20.
51. - Lancaster, A. J. W., (1999). Carnforth Viking Treasure. Contrebis, XXIV: 12-13.
52. - Le Strange, G., (1994). The Lands of the Eastern Caliphate. Translated by M. Erfan. Tehran: Elmi va Farhangi. (In Persian).
53. - Leimus, I., (2017). Coin deposit from the mid-12th century in Saanika. western Estonia. and other artefacts discovered near the find spot. Archaeological Fieldwork in Estonia: 61–68, Eesti Ajaloomuuseum (Estonian History Museum).
54. - Liwick, N., (No date). The Kufic Coins From Cuerdale. No place.
55. - Malarczyk, D., (No date). International Numismatic Congress: Poland The Early-Medieval Silver Hoard from Dębicz. Greater Poland: The National Museum in Krakow. Abstracts of paper and posters: No. 257.
56. - Maqdisi, A., (1982). Ahsan al-Taqasim fi Ma’rifat al-Aqalim [The Best Divisions for Knowledge of the Regions] (Vol. 2). Translated by je. Leiden: Brill.
57. - Mas’udi, A., (n.d.). Muruj al-Dhahab [The Meadows of Gold]. Translated by A. Payandeh. Tehran: Elmi va Farhangi & Isfahan Ghaemiyeh Computer Research Center. (In Persian).
58. - Mitchiner, M., (1987). East and West: Evidence for Viking-Islamic Trade Provided by Samanid Silver Coinage. 37 (1: 4): 139-150. Published By: Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO). https://www.jstor.org/stable/29756814 (Accessed August 12. ‎2021).
59. - Naji, M. R., (2013). Islamic Culture and Civilization in the Samanid Domain. Tehran: Amirkabir. (In Persian).
60. - Paszkiewicz, B., (2020). Pre-Teutonic Gdansk And Coin Finds. Numismatics Between History And Archeology: 1-63
61. - Perrie, M., (2006). The Cambridge History Of Russia, Volumes in the series Volume I: From Early Rus’ to 1689, Edited by Maureen. Cambridge University Press.
62. - Profantova, N. & Novak, V., (2005). Numismatický sborník: Centrum medievistických studií Univerzity Karlovy a Akademie věd České republiky, v Praze ve spolupráci s Českou numismatickou společností, Umajjovska Medena Mince Z Celakovic (Okr. Praha-Vychod). Příspěvek k nálezům raně středověkých islámských mincí v Čechách. Praha: 21-28.
63. - Richardson, A. B., (1981). Hoard Of Anglo-Saxon And Oriental Coin. Proceedings Of The Society May, 11: 225-240.
64. - Skre, D., (2007). Means of Exchange Dealing with Silver in the Viking Age, Kaupang Excavation Project Publication Series, Volume 2. Norske Oldfunn XXIII, Aarhus University Press & the Kaupang Excavation Project, University of Oslo, Published as part of the series Norske Oldfunn, Museum of Cultural History, University of Oslo.
65. - Torabi Tabatabaei, S. J. & Vasiq, M., (1993). Islamic Coins of Iran. Tehran: n.p. (In Persian).
66. - Urbanczyk, P., (2016). The Past Societies 5. 500AD- 1000AD, Polish Lands From The First Evidence of Human Presence to The Early Middle Ages. Published by the Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences.
67. - Vardanyan, A., (n.d.). Islamic Coin Hoards and the Trade Routes: How Dirham Reached the North. Yerevan: Institute of Oriental Studies. Available at: https://www.academia.edu/1722281/ (Accessed May 25, 2020).
68. - William Merkel, S., (2016). Silver and the Silver Economy at Hedeby (RITAK 2). Rahden/Westf.: Verlag Marie Leidorf.
69. - Wolfe, P. & Zolitor, J., (2002). The Khazars. Canadian Jewish Outlook, September/October. Available at: https://www.csjo.org/resources/essays/the-khazars-by-peter-wolfe-and-jeffzolitor (Accessed June 20, 2022).
70. - URL 1: The Metropolitan Museum of Art. Collection Search Record: 457483. Available at: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/457483?searchField=All&sortBy=Relevance&when=A.D.+5001000&where=Asia&ft=*&offset=640&rpp=80&pos=651 (Accessed August 10, 2020).
71. - URL 2: The Metropolitan Museum of Art. Collection Search Record: 457322. Available at: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/457322?searchField=All&sortBy=Relevance&when=A.D.+5001000&where=Asia&ft=*&offset=640&rpp=80&pos=720 (Accessed August 25, 2020).
72. - URL 3: Portable Antiquities Scheme (PAS). Record ID: 15043. Available at: https://finds.org.uk/database/artefacts/record/id/15043 (Accessed May 11, 2020).
73. - Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences. Available at: www.iaepan.edu.pl (Accessed May 23, 2020).
74. - Google Books [Samanid Coin Reference 1]. Available at: https://books.google.com/books?id=1msV2FA3mIC (Accessed November 05, 2020).
75. - Google Books [Samanid Coin Reference 2]. Available at: https://books.google.com/books?id=U-yqmgEACAAJ (Accessed July 14, 2020).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.