logo
سال 10، شماره 36 - ( 6-1405 )                   سال 10 شماره 36 صفحات 48-25 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/PJAS.993.243.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Chehri R, Mousavi Kouhpar S M, Dehpahlavan M. (2026). Archeological Excavation in Tape Gohareh of Bisotun, a Site Remaining from the Seleucid and Parthian Periods. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(36), 25-48. doi:10.66224/PJAS.993.243.3
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-993-fa.html
چهری رامین، موسوی‌کوهپر سید مهدی، ده‌پهلوان مصطفی.(1405). کاوش باستان‌شناختی تپه‌ گوهرۀ بیستون، محوطه‌ای از دوره‌های سلوکی و اشکانی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (36) :48-25 10.66224/PJAS.993.243.3

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-993-fa.html

کاوش باستان‌شناختی تپه‌ گوهرۀ بیستون، محوطه‌ای از دوره‌های سلوکی و اشکانی
رامین چهری1 ، سید مهدی موسوی‌کوهپر*2 ، مصطفی ده‌پهلوان3
1- گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2- گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). ، m_mousavi@modares.ac.ir
3- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده:   (811 مشاهده)
محوطۀ باستانی موسوم به تپه‌گوهره در استان کرمانشاه و در منطقۀ بیستون (بگستانۀ باستان) قرار دارد. شواهد سطحی به‌دست‌ آمده از بررسی‌های اولیه در این محوطه نشان از وجود آثار فرهنگی از دوره‌های سلوکی و اشکانی داشت. پژوهش پیشِ‌رو با هدف بررسی و تحلیل وضعیت تاریخی و فرهنگی تپه‌گوهره و ارتباطات این محوطه با دیگر مراکز فرهنگی هم‌زمان در منطقۀ بگستانه و زاگرس‌مرکزی‌ انجام شد. این پژوهش مبتنی‌بر روش‌های میدانی و شیوۀ اسنادی بوده که در روش نخست با انجام کاوش باستان‌شناختی نهشته‌ها و یافته‌های فرهنگی مستند‌نگاری گردیده و درنهایت مطالعۀ اسنادی شامل منابع تاریخی، کتب، مقالات منتشر شده و گزارشات کاوش‌ها مورداستفاده و استناد قرار گرفته است. نتایج به‌دست‌ آمده نشان از وجود محوطه‌ای باستانی از دوره‌های سلوکی و اشکانی در منطقۀ بیستون و زاگرس‌مرکزی دارد. مطالعات انجام شده بر روی ساختار اجتماعی و الگوی معیشت جوامع تپه‌گوهره نشان می‌دهد؛ دام‌پروری، شکار و احتمالاً کشاورزی و نیز سایر فعالیت‌های اجتماعی، مانند بافندگی/ ریسندگی و سفالگری در این جوامع رواج داشته است. آثار معماری در استقرار‌ها و فازهای مختلف و نیز سفال‌های شاخص ازجمله: سفال منقوش، لعاب‌دار، کلینکی و ساده از دیگر یافته‌های مهم فرهنگی هستند. بررسی و مطالعۀ این یافته‌ها گویای هم‌گونی فرهنگی تپه‌گوهره با دیگر محوطه‌های شاخص زاگرس‌مرکزی مانند: دامنۀ پارتی بیستون، سرخ‌دُم لکی کوهدشت، لائودیسۀ نهاوند، هگمتانه و سنگ‌شیر همدان، آناهیتای کنگاور و خورهه است.  
 
واژه‌های کلیدی: زاگرس‌مرکزی، بیستون، تپه‌گوهره، سلوکی، اشکانی.
متن کامل [PDF 1844 kb]   (160 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/10/27 | پذیرش: 1403/12/18 | انتشار: 1405/6/25
فهرست منابع
1. - آذرنوش، مسعود؛ شریفی، علی‌؛ و نوروزی، آصف، (1392). معرفی و دسته‌بندی سفال‌های اشکانی به‌دست آمده از کاوش‌های دور دوم تپه هگمتانه‍. مجموعه مقالات باستان‌شناسی و تاریخ شهر همدان، به‌کوشش: علی هژبری، تهران، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، صص: 173-188.
2. - آذرنوش، مسعود، (1386). گزارش مقدماتی کاوش‌های لایه‌شناختی تپه هگمتانه همدان. گزارش‌های باستان‌شناسی (7)، ج اول، مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکده باستان‌شناسی.
3. - افشاری، لیلا؛ و نقشینه، امیرصادق، (1393). توصیف، طبقه‌بندی و تحلیل گونه‌شناختی سفال‌های دورۀ اشکانی گورستان سنگ شیر همدان. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 4 (7): 113-132. https://nbsh.basu.ac.ir/article_991.html
4. - استروناخ، دیوید، (1379). پاسارگاد: گزارشی از کاوش‌های انجام‌شده توسط مؤسسه مطالعات ایرانی بریتانیا (از سال 1961 تا 1963). ترجمه حمید خطیب شهیدی، تهران، انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
5. - چهری، رامین، (1393). «بررسی و تحلیل الگوی استقرار محوطه‌های اشکانی بخش‌مرکزی شهرستان هرسین». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، به راهنمایی دکتر یعقوب محمدی‌فر، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران‌مرکز (منتشر نشده).
6. - خسروزاده، علیرضا؛ نوروززاده‌چگینی، ناصر؛ و ‌نظری،سامر، (1399). توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال‌های اشکانی به‌دست آمده از دور دوم کاوش‌های قلعه یزدگرد. مطالعات باستان‌شناسی، 12 (1): 117-137. https://doi.org/10.22059/jarcs.2020.266797.142620
7. - رهبر، مهدی، (1357). «کاوش‌های باستان‌شناسی بیستون و چشمه غلام ویس». آرشیو سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشر نشده).
8. - رهبر، مهدی، (1382). سومین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی خورهه‍. سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پازینه‍.
9. - رهبر، مهدی؛ و علی‌بیگی، سجاد، (1390). گزارش پژوهش‌های باستان‌شناختی به‌منظور مکان‌یابی معبد لائودیسه در نهاوند. پیام باستان‌شناس، 8 (15): 133-160.
10. - شریفی، مهناز، (1384). گزارش گمانه‌زنی محوطۀ باستانی الهایی. گزارش‌های باستان‌شناسی (4)، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی: 227-247.
11. - شیشه‌گر، آرمان، (1384). «کاوش محوطه باستانی سرخ‌دم لکی». فصول 2، 3 و 4، تهران: سازمان میراث-فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکده باستان‌شناسی (منتشر نشده).
12. - علی‌بیگی، سجاد، (1389). از سرگیری پژوهش‌های باستا‌ن‌شناختی در محوطه پارتی بیستون. پژوهش‌های باستان‌شناختی مدرس، 2 (3): 39-69.
13. - کامبخش‌فرد، سیف‌الله، (1374). معبد آناهیتا کنگاور (کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی و بازسازی و احیای معماری معبد ناهید و تاق گرا. تهران: چ اول، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
14. - کرماجانی، شهین، (1378). «سومین فصل کاوش در بیستون». آرشیو سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشر نشده).
15. - کلایس، ولفرام؛ و پتر کالمایر، (1385). بیستون: کاوش‌ها و تحقیقات سال‌های 1963-1967 میلادی. ترجمۀ فرامرز نجد سمیعی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، تهران.
16. - کلایس، ولفرام، (1385). محوطۀ معروف به دامنۀ پارتی، در کتاب: بیستون؛ کاوش‌ها و تحقیقات سال‌های 1963-1967 م. ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، تهران: 105- 119.
17. - گیرشمن، رومن، (1350). هنر ایران، دوران پارت و ساسانی. ترجمۀ محمد معین، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
18. - لوشای، هاینتس، (1385). پاستون ایونی. در کتاب: بیستون؛ کاوش‌ها و تحقیقات سال‌های 1963-1967 م.، ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، تهران: 81.
19. - مترجم، عباس؛ و محمدی‌فر، یعقوب، (1381). «بررسی شناسایی و مستند‌سازی آثار باستانی شهرستان-هرسین». مرکز اسناد سازمان میراث‌فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه، (منتشر نشده).
20. - مترجم، عباس، (1379). «گزارش اولین فصل کاوش در بیستون بعد از انقلاب اسلامی». آرشیو سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشر نشده).
21. - ملکزاده، مهرداد، (1380). «گزارش کاوش دژ مادی بیستون». آرشیو سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
22. - هرینک، ارنی، (1376). سفال ایران در دوران اشکانی. ترجمۀ حمیده چوبک، تهران، چ. 1، انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی.
24. References
25. - Afshari, L. & Naqsineh, A. S. (2014). Description, Classification, and Typological Analysis of Parthian Pottery from the Sang-e Shir Cemetery, Hamadan. Iranian Archaeological Research, 4 (7): 113-132. https://nbsh.basu.ac.ir/article_991.html (in Persian).
26. - Ali Beigi, S., (2010). Resumption of Archaeological Research at the Parthian Site of Bisotun. Modares Archaeological Research. 2 (3): 39-69. (in Persian).
27. - Alibaigi, S., Aliyari, Sh. & Aminikhah, N., (2020). A new lonic type capital from the Shiyan plain: tracing an important monument of the Seleucid/Parthian periods near the Khorasan High Route, Kermanshah. in: The Archaeology of Historical Period of Iran (eds.): 209-218.
28. - Alibaigi, S., Niknami, K. & Khosravi, Sh., (2012). The location of Parthian of Parthian city of Bagistana in Bisotun, Kermanshah: A Proposal. Iranica Antiqua, XLVII: 117-131.
29. - Alibaigi, S., Rezaei, I., Mordi, F., Haruta, S., Macginnis, J., Aminikhah, N. & Khosravi, Sh., (2023). Daya Cave: A Place of Worship of Mesopetamian and Persian Gods in the West Central Zagros Mountains, Iran. American Journal of Archaeology, 127 (3): 419-435.
30. - Azarnoush, M., (2007). Preliminary Report on the Stratigraphic Excavations at Tepe Hegmataneh, Hamadan. Archaeological Reports (7), vol. 1, in: Proceedings of the Ninth Annual Meeting of Iranian Archaeology, Research Institute of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism, Archaeological Research Center. (in Persian).
31. - Azarnoush, M., Sharifi, A. & Norouzi, A., (2013). Introduction and Classification of Parthian Pottery from the Second Excavation Season at Tepe Hegmataneh. in: Archaeology and History of Hamadan, edited by Ali Hejabri, Tehran, Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization & Research Institute of Cultural Heritage: 173-188. (in Persian).
32. - Bernard, P., (1980). Heracles, les grottes de Karafto et le sanctuaire du mont Sambulos en iran. Studia Iranica, 9: 301-24.
33. - Chehri, R., (2014). “Settlement Pattern Analysis of Parthian Sites in the Central District of Harsin”. M.A. Thesis in Archaeology, supervised by Dr. Yaqoub Mohammadi-Far, Faculty of Literature and Humanities, Islamic Azad University, Central Tehran Branch (unpublished). (in Persian).
34. - Ghirshman, R., (1971). The Art of Iran: The Parthian and Sassanian Periods. translated by Mohammad Moein, Tehran, Book Translation and Publishing Institute.
35. - Haerinck, E., (1997). Iranian Pottery during the Parthian Period. translated by Hamideh Choubak, Tehran, 1st ed., Cultural Heritage Organization. (in Persian).
36. - Hannestad, L., (1983). Ikaros: The Hellenstic settlements (The pottery catalogue and plates). Jatland Archaeological society publications, XVI: 2 (2:2), Arhus.
37. - Kambakhsh Fard, S., (1995). The Temple of Anahita in Kangavar: Archaeological Excavations and Research, Reconstruction and Restoration of the Temple of Nahid and Taq-e Gara. Tehran, 1st ed., Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization. (in Persian).
38. - Kermojani, Sh., (1999). “Third Season of Excavations at Bisotun”. Archive of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization of Kermanshah Province (unpublished). (in Persian).
39. - Khosrowzadeh, A., Norouz Zadeh Chegini, N. & Nazari, S., (2020). Description, Classification, and Typology of Parthian Pottery from the Second Excavation Season at Yazdegerd Castle. Archaeological Studies, 12 (1): 117-137. https://doi.org/10.22059/jarcs.2020.266797.142620 (in Persian).
40. - Kleiss, W. & Calmeyer, P., (2006). Bisotun: Excavations and Research from 1963-1967. translated by Faramarz Najd Samiee, Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Tehran. (in Persian).
41. - Kleiss, W., (2006). The Site Known as the Parthian Terrace. in: Bisotun: Excavations and Research from 1963-1967, translated by Faramarz Najd Samiee, Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Tehran: 105-119. (in Persian).
42. - Luschey, H., (2006). Paston Ionian. in: Bisotun: Excavations and Research from 1963-1967. translated by Faramarz Najd Samiee, Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Tehran: 81. (in Persian).
43. - Malekzadeh, M., (2001). “Excavation Report of the Median Fortress of Bisotun”. Archive of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Archaeological Research Center (unpublished). (in Persian).
44. - Motarjem, A. & Mohammadifar, Y., (2002). “Archaeological Survey and Documentation of Harsin”. Documentation Center of the Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization of Kermanshah Province (unpublished). (in Persian).
45. - Motarjem, A., (2000). “Report on the First Season of Excavations at Bisotun after the Islamic Revolution”. Archive of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization of Kermanshah Province (unpublished). (in Persian).
46. - Petrie, C. A., (2002). Seleucid Uruk: An Analysis of Ceramic Distribution. IRAQ, 64: 85-123.
47. - Rahbar, M. & Ali Beigi, S., (2011). Archaeological Investigations to Locate the Temple of Laodicea in Nahavand. Payam-e Bastanshenas Journal, 8 (15): 133-160. (in Persian).
48. - Rahbar, M., (1978). “Archaeological Excavations at Bisotun and Cheshmeh Gholam Weis”. Archive of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization of Kermanshah Province (unpublished). (in Persian).
49. - Rahbar, M, (2003). Third Season of Archaeological Excavations at Khurha. Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Pazina. (in Persian).
50. - Robert, L., (1967). Encure une inscription grecque I^' Iran. in: Comptes rendus des séances de I^' Academie des inscriptions et Belle-Lettres: 281-297
51. - Schoff, W., (1914). Parthian stations. by Isidore of Charax, An Account of the overland Trade route between the Levant and India in the first Century B.C., The Greek text with a Translation and commentary, Transcribed from the Original London Edition.
52. - Sharifi, M., (2005). Excavation Report of the Elhayi Archaeological Site. Archaeological Reports (4), Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Archaeological Research Center: 227-247. (in Persian).
53. - Shishehgar, A., (2005). “Excavations at the Ancient Site of Sorkh Dam-e Laki”. Seasons 2, 3, and 4, Tehran: Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism Organization, Archaeological Research Center. (in Persian).
54. - Stronach, D., (1974). Achaemenid Village I at Susa and the Persian Migration to Fars. Iraq, 36 (1/2): 239-248.
55. - Stronach, D., (2000). Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies (1961-1963). translated by: Hamid Khatib Shahidi, Tehran, Cultural Heritage Organization of Iran. (in Persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.