logo
سال 9، شماره 32 - ( 6-1404 )                   سال 9 شماره 32 صفحات 240-219 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.967

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hashimi S A A, Karimain H, Sedaghati B. (2025). Recovery of the Spatial Structure of the City of Ghazni, Afghanistan Based on Archaeological Studies. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(32), 219-240. doi:10.61882/PJAS.967
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-967-fa.html
هاشمی سید علی آقا، کریمیان حسن، صداقتی بهزاد.(1404). بازیابی ساختار فضایی شهر غزنۀ افغانستان بر پایۀ مطالعات باستان‌شناسی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (32) :240-219 10.61882/PJAS.967

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-967-fa.html

بازیابی ساختار فضایی شهر غزنۀ افغانستان بر پایۀ مطالعات باستان‌شناسی
سید علی آقا هاشمی1 ، حسن کریمیان*2 ، بهزاد صداقتی1
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
چکیده:   (1037 مشاهده)
شهر باستانی «غزنه» از شهرهای مهم دوران اسلامی و پایتخت دودمان غزنویان بوده است که در 6کیلومتری شمال شهر امروزی غزنی واقع شده است. اهمیت راهبردی این شهر در تحولات تاریخی و تمدنی دوران اسلامی سبب آن گشت تا پس از جنگ جهانی دوم موردتوجه باستان‌شناسان قرار گیرد و به تناوب کاوش‌هایی در محوطه‌های باستانی آن انجام شود. از آنجایی‌که اغلب پژوهش‌هایی که تاکنون درخصوص شهر غزنین در دورۀ غزنوی انجام شده است، برپایۀ منابع تاریخی بوده و پژوهش‌هایی که از منظر باستان‌شناسانه نیز به مطالعۀ این شهر پرداخته‌اند، عمدتاً برپایۀ کاوش‌های هیئت ایتالیایی در بخش اشرافی شهر و آثار یافت شده از کاخ‌های دودمان غزنویان می‌پردازند؛ از این‌رو، کاوش‌های اخیر هیئت افغانستانی در ناحیۀ میانِ دو مناره که پژوهش پیشِ‌رو براساس نتایج آن نوشته شده است، از این حیث می‌تواند اهمیت یابد که به مطالعۀ بخش عوام‌نشین شهر پرداخته و هدف اصلی نگارش این جستار نیز روشن ساختن ابعاد زندگی روزمرۀ شهری در این دوره در این بخش از شهر بوده است؛ چراکه به باور نگارندگان در شناخت کامل این شهر در این عصر پژوهش پیرامون این بخش اهمیت فراوانی دارد. باوجود سلامت نسبی بافت تاریخی و آثار معماری شهر غزنه، تاکنون مطالعۀ جامعی که بتواند ساختار فضایی آن‌را مشخص سازد به انجام نرسیده است؛ از این‌روی، پژوهشی جامع در دستور کار قرار گرفت تا به این پرسش که تحولات فضایی شهر غزنه چگونه بود؟ پاسخ گوید و فرم فضاهای شهر را در دوران رونق آن بازیابی نماید. در نیل به این هدف، بررسی‌هایی در بافت تاریخی شهر انجام یافت و نتایج مطالعات میدانی در انطباق با مندرجات منابع مکتوب قرار گرفتند. درنتیجه، مشخص گردید که استقرارهای زیرین محله، پیرامون مناره‌های «مسعود سوم» در ادوار پیش از اسلام شکل یافته‌اند. 
واژه‌های کلیدی: شهر غزنه، پایتخت غزنویان، کاخ مسعود سوم، منارۀ بهرام‌شاه، لشکری بازار.
متن کامل [PDF 2413 kb]   (295 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1402/9/23 | پذیرش: 1403/1/18 | انتشار: 1404/6/1
فهرست منابع
1. - الشین، ف.ر؛ و هاموند، و. ن.، (1400). باستان‌شناسی افغانستان. ترجمۀ صدیق رهپو طرزی، کابل: انتشارات مقصودی.
2. - پاینده، محدثه؛ غفرانی، علی؛ و عبدالرحیم، قنوات، (1393). «اهمیت تاریخی و ساختار اقتصادی شهر غزنه در پرتو حیات سیاسی عصر غزنویان». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 5 (16): 156-131.
3. - امینی‌قمی، محمدمهدی؛ محمدی‌عراقی، محمدمهدی؛ مقدسیان، الناز؛ و امینی، محمدمتین، (1400). «بازخوانی، تحلیل وبررسی کتیبه‌های سنگ مزار امیر سبکتگین در غزنه افغانستان». در: عبدنامه: یادنامۀ عبدالله قوچانی، به‌کوشش: علیرضا انیسی، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.
4. - بمپاچی، آلیسیو، (1338). «خلاصه گزارش مختصر هیئت باستان‌شناسی ایتالیایی در افغانستان: مقدمه‌ای بر باستان‌شناسی در غزنی». ترجمۀ علی رضوی غزنوی، آریانا، 202: 54-33.
5. - بن‌ونیست، امیل، (1323). «نام شهر غزنه». ترجمۀ علی احمد نعیمی، آریانا، 2 (24): 13-11.
6. - بیهقی، ابولفضل محمد بن حسین، (1376). تاریخ بیهقی. به‌کوشش: علی‌اکبر فیاض و قاسم غنی، تهران: نشر هیرمند.
7. - تدی، موریزیو، (1362). «گزارش تپه سردار». ترجمۀ عبدالواسع فیروزی، باستان‌شناسی افغانستان، 5 (1): 53-6.
8. - تقوی‌نژاد، بهاره؛ و صالحی‌کاخکی، احمد، (1396). «پژوهشی بر تزئینات معماری دورۀ غزنوی». پژوهش‌های تاریخی، 9 (4): 118-91. https://doi.org/10.22108/jhr.2017.22088
9. - جیلانی جلالی، غلام، (1343). «آثار و متروکات آل ناصر غزنه». آریانا، 22 (5): 45-40.
10. - جیلانی‌جلالی، غلام، (1351). غزنه و غزنویان. کابل: انتشارات انجمن تاریخ.
11. - حبیب، حبیب الرحمن، (1361). «مهندسی غزنویان در افغانستان». فصلنامۀ هنر، 2(3): 111-104.
12. - حبیبی، عبدالحی، (1347). «بیهقی و افغان شال». یغما، 21 (5): 236-231.
13. - حیدری، قدرت‌الله، (1390). فرهنگ و تمدن اسلامی غزنین در عهد غزنویان. کابل: انتشارات بیهقی.
14. - خیرزاده، خیرمحمد، (1392). «کاوش‌های باستان‌شناسی در یک دهه اخیر در غزنی». مجموعه مقالات سمینار علمی تحقیقی دستاوردهای باستان‌شناسی یک دهۀ اخیر در افغانستان، به‌کوشش: محمد انور فائز و خولیو بندیزو سرمینتو، کابل: انتشارات آکادمی علوم افغانستان.
15. - خیرزاده، خیرمحمد، (1392). «گزارش دورۀ اول کاوش‌های علمی جدید اطراف منار‌های غزنی». باستان‌شناسی افغانستان، 3 (12): 125-115.
16. - خیرزاده، خیرمحمد؛ و خواجه‌عمری، محمدشریف، (1394). «گزارش تحقیقی از اطراف مینارهای غزنی». باستان‌شناسی افغانستان، 3 (14): 171-152.
17. - رجبی، غلام‌نقشبند، (1397). سرگذشت و کارکردها و دست آوردهای غلام نقشبند رجبی. باستان‌شناس هنر اسلامی، هرات: نشر احراری.
18. - رضایی، مصطفی؛ و محمدی، مریم، (1400). «مطالعه و تحلیل شهرسازی در دورۀ غزنویان براساس منابع تاریخی و مطالعات باستان‌شناسی». مطالعات فرهنگی- اجتماعی خراسان، 15 (3): 82-45.
19. - شراتو، امبرتو، (1338). «قسمت اول گزارش مختصر هیئت باستان‌شناسی ایتالوی(ایتالیایی) در افغانستان 1958-1957: کنجکاوی‌های نخستین در غزنی». ترجمۀ علی رضوی غزنوی، آریانا، 203: 56-46.
20. - عظیمی، محمدعظیم، (۱۳۹۱). جغرافیایی توریستی افغانستان. کابل: انتشارات خراسان.
21. - عظیمی، محمدعظیم، (1392). جغرافیای ولایت غزنی (طبیعی، انسانی، اقتصادی). تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.
22. - فائز، محمدانور، (1398). «غزنه و میراث‌های تاریخی و باستانی آن». باستان‌شناسی افغانستان، 3 (37): 67-38.
23. - فرهمند، محمدانور؛ و امامی، محمدامین، (1399). «گزارش نهایی پروژه حفریات باستان‌شناسی ولایت غزنی». کابل: وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان (منتشر نشده).
24. - فیضی، کتابخان، (1381). «گزارش سروی ساحات غزنی». کابل: اکادمی علوم افغانستان (منتشر نشده).
25. - فیضی، کتابخان، (1392). «ساحات باستانی و کاوش‌های باستان‌شناسی در غزنی». گاهنامۀ غزنی، 4: 51-32.
26. - فیضی، کتابخان، (1393). «سروی و تحقیقات جدید در ولایت غزنی». باستان‌شناسی افغانستان، 12 (13): 26-16.
27. - کارگر، عبدالله، (1383). شهر سلاطین غزنه در پویه تاریخ. پیشاور، مؤسسه انتشاراتی الازهر.
28. - مجاهد، سیدامین، (1382). افغانستان در عصر صفاریان. پیشاور: ختیخ بیار غونی اداره.
29. - مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمۀ علینقی منزوی، جلد 2، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
30. - مقصودلو، آروین؛ موسوی‌حاجی، سیدرسول؛ و شهبازی، اشکان، (1395). «بررسی نقوش تزئینی کاخ‌های لشکری بازار و مسعود سوم غزنوی در افغانستان». مطالعات شبه‌قاره، 8 (28): 128-107. https://doi.org/10.22111/jsr.2016.2889
31. - موسوی‌حاجی، سید رسول؛ عبدالهی، سحر؛ و جودکی‌عزیزی، اسدالله، (1398). «پژوهی در ساختار معماری کاخ مسعود سوم در غزنه». مطالعات شبه‌قاره، 11 (37): 212-191. https://doi.org/10.22111/jsr.2019.4871
32. - یمین، محمدحسین، (1380). افغانستان تاریخی: فلسفه نامگذاری شهرها، شهرک‌ها و کوه‌ها و دریا‌های افغانستان. کابل انتشارات سعید.
34. - Allegeranzi, V., (2021). “The Medieval Urbanism of Ghazni (Afghanistan, 10–12th Centuries). A Cross-Reading of Textual and Material Evidence”. Afghanistan, 4 (1): 1–18. https://doi.org/10.3366/afg.2021.0061
35. - Alshin, F. R. & Hammond, W. N. (2021). Archaeology of Afghanistan. Translated by: Sadiq Rahpo Tarzi. Kabul: Maqsudi Publications. (In Persian).
36. - Amini-Qomi, M. M., Mohammadi-Iraqi, M. M., Maghadsian, E. & Amini, M. M. (2021). “Re-examination, analysis, and study of the tombstone inscriptions of Amir Sebuktigin in Ghazni, Afghanistan”. In: Abdnameh: Memorial of Abdullah Qouchani (Edited by Alireza Anisi). Tehran: Research Institute of Cultural Heritage. (in Persian).
37. - Azimi, M. A., (2012). Touristic Geography of Afghanistan. Kabul: Khorasan Publications. (in Afghanistan).
38. - Azimi, M. A. (2013). Geography of Ghazni Province (Physical, Human, Economic). Tehran: Elhoda International Publications. (in Persian).
39. - Benveniste, E. (1944). “The name of the city Ghazni”. Translated by: Ali Ahmad Naeimi. Ariana, 2(24): 11–13. (in Persian).
40. - Beyhaqi, A. M. b. H., (1997). Tarikh-i Beyhaqi. Edited by Ali-Akbar Fayyaz & Qasem Ghani. Tehran: Hirmand Publishing. (in Persian).
41. - Bombaci, A., (1959). “Introduction to the Excavations at Ghazni. Summary Report on the Italian Archaeological Mission in Afghanistan”. East and West, 10 (1-2): 3-22.
42. - Bompacchi, A. (1959). “Summary report of the Italian archaeological mission in Afghanistan: An introduction to archaeology in Ghazni”. Translated by: Ali Razavi Ghaznavi. Ariana, 202: 33–54. http://www.jstor.org/stable/29754076. (in Persian).
43. - Faiz, M. A. (2019). “Ghazni and its historical and archaeological heritage”. Archaeology of Afghanistan, 3(37): 38–67. (in Afghanistan).
44. - Faizi, K. (2002). “Survey report of Ghazni areas”. Kabul: Academy of Sciences of Afghanistan (Unpublished). (in Afghanistan).
45. - Faizi, K. (2013). “Ancient sites and archaeological excavations in Ghazni”. Gahnameh Ghazni, 4, 32–51. (in Afghanistan).
46. - Faizi, K. (2014). “New surveys and research in Ghazni province”. Archaeology of Afghanistan, 12(13): 16–26. (in Afghanistan).
47. - Farahmand, M. A. & Emami, M. A. (2020). “Final report of the archaeological excavation project in Ghazni province”. Kabul: Ministry of Information and Culture of Afghanistan (Unpublished). (in Afghanistan).
48. - Gilani-Jalali, G. (1964). “Monuments and Ruins of the Al-Nasir of Ghazni”. Ariana, 22(5): 40–45. (in Persian).
49. - Gilani-Jalali, G., (1972). Ghazni and the Ghaznavids. Kabul: History Association Publications.
50. - Giunta, R., (2005). “Islamic Ghazni an IsIAO Archaeological Project in Afghanistan: A Preliminary Report (July 2004-June 2005)”. East and West, 55 (1/4): 473-484.
51. - Giunta, R., (2009). “Islamic Ghazni: Excavations, Surveys and New Research Objectives”. In: Anna Filigenzi and Roberta Giunta (Eds), the IsIAO Italian Archaeological Mission in Afghanistan 1057-2007. Fifty Years of Research in the Heart of Eurasia (Proceedings of the symposium held in the Istituto Italiano per l’Africa e l’Oriente, Rome, January 8th 2008), Roma: 89-104.
52. - Habib, H. R. (1982). “Ghaznavid engineering in Afghanistan”. Art Quarterly, 2(3), 104–111. (in Persian).
53. - Habibi, A. H. (1968). “Beyhaqi and Afghan Shal”. Yaghma, 21(5), 231–236. (in Persian).
54. - Heidari, Q., (2011). Culture and Islamic Civilization of Ghazni in the Ghaznavid Era. Kabul: Bihaqi Publications. (in Afghanistan).
55. - Kargar, A., (2004). The City of the Ghaznavid Sultans in Historical Perspective. Peshawar: Al-Azhar Publishing Institute. (in Afghanistan).
56. - Kheirzadeh, K. M., (2013). “Archaeological excavations in the past decade in Ghazni”. In: Proceedings of the Scientific Seminar on Archaeological Achievements of the Past Decade in Afghanistan (Edited by M. A. Faiz & Julio Bendizo Sarmiento). Kabul: Academy of Sciences of Afghanistan. (in Afghanistan).
57. - Kheirzadeh, K. M., (2013). “Report on the first phase of new scientific excavations around the Ghazni minarets”. Archaeology of Afghanistan, 3(12): 115–125. (in Afghanistan).
58. - Kheirzadeh, K. M. & Khwaja-Omari, M. S. (2015). “Research report on the surroundings of the Ghazni minarets”. Archaeology of Afghanistan, 3(14): 152–171. (in Afghanistan).
59. - Maqdisi, A. A. M. B. A., (1982). Ahsan al-Taqasim fi Maʿrifat al-Aqalim. Translated by: Ali Naqi Monzavi, Vol. 2. Tehran: Company of Iranian Authors and Translators. (in Persian).
60. - Maqsudlu, A., Mousavi-Haji, S. R. & Shahbazi, A. (2016). “A study of decorative motifs in the Lashkari Bazaar and Masʿud III palaces in Afghanistan”. Subcontinent Studies, 8(28), 107–128. (in Persian). https://doi.org/10.22111/jsr.2016.2889
61. - Mojahed, S. A., (2003). Afghanistan in the Era of the Saffarids. Peshawar: Khatikh Biyar Ghoni Administration. (in Afghanistan).
62. - Mousavi-Haji, S. R., Abdollahi, S. & Joudaki-Azizi, A. (2019). “Research on the architectural structure of Masʿud III Palace in Ghazni”. Subcontinent Studies, 11(37), 191–212. (in Persian). https://doi.org/10.22111/jsr.2019.4871
63. - Payandeh, M., Ghaffrani, A. & Abdul Rahim, Q., (2014). “Historical significance and economic structure of the city of Ghazni in light of the political life of the Ghaznavid era”. History of Islamic Culture and Civilization, 5(16), 131–156. (in Persian).
64. - Rajabi, G. N., (2018). Life, Activities, and Achievements of Ghulam Naqshband Rajabi (Islamic Art Archaeologist). Herat: Ahrari Publications. (in Afghanistan).
65. - Rezaei, M. & Mohammadi, M. (2021). “Study and analysis of urban planning in the Ghaznavid period based on historical sources and archaeological studies”. Khorasan Cultural–Social Studies, 15(3): 45–82. (in Persian).
66. - Rugiadi, M., (2009) “Documenting marbles of the Islamic period from the area of Ghazni. The Italian contribution (1957-2007)”. In: Anna Filigenzi and Roberta Giunta (Eds), The IsIAO Italian Archaeological Mission in Afghanistan 1957-2007. Fifty years of research in the Heart of Eurasia (Proceedings of the symposium held in the Istituto Italiano per l’Africa e l’Oriente, Rome, January 8th 2008), Rome: 105-115.
67. - Scerrato, U., (1959). “Summary report on the Italian Archaeological Mission in Afghanistan. The first two excavation Campaigns at Ghazni, 1957-1959”. East and West, 10 (1/2): 23-55.
68. - Sherato, U. (1959). “Part One of the brief report of the Italian archaeological mission in Afghanistan 1957–1958: Initial investigations in Ghazni”. Translated by: Ali Razavi Ghaznavi. Ariana, 203, 46–56. (in Persian).
69. - Taghavi-Nejad, B. & Salehi-Kakhki, A. (2017). “A study on the architectural decorations of the Ghaznavid period”. Historical Research, 9(4), 91–118. (in Persian).https://doi.org/10.22108/jhr.2017.22088
70. - Tedi, M. (1983). “Report on Tepe Sardar”. Translated by: Abdul Wase Firozi. Archaeology of Afghanistan, 5(1), 53–56. (in Afghanistan).
71. - Yamin, M. H. (2001). Historical Afghanistan (Philosophy of Naming Cities, Towns, Mountains, and Rivers of Afghanistan). Kabul: Saeed Publications. (in Afghanistan).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.