سال 8، شماره 27 - ( 3-1403 )
سال 8 شماره 27 صفحات 170-147 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sarmadijou A, Roshaninezhad M A, Naddaf V. (2024). The Study of the Status of Medicine Schools in Ancient Iran (Based on Sina Medical School of Iran: Hegmatane / Ekbatan School). Parseh J Archaeol Stud. 8(27), 147-170. doi:10.22034/PJAS.8.27.147
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-875-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-875-fa.html
سرمدیجو آذر، روشنینژاد محمدعلی، نداف ویدا.(1403). بررسی جایگاه مکاتب طب در ایران باستان (مبتنیبر مکتب پزشکی سینایی ایران: مکتب هگمتانه / اکباتان) مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (27) :170-147 10.22034/PJAS.8.27.147
آذر سرمدیجو*1 
، محمدعلی روشنینژاد2 ، ویدا نداف2
، محمدعلی روشنینژاد2 ، ویدا نداف2
1- دکتری زبانهای باستان، پژوهشگر بنیاد ایرانشناسی شعبه استان همدان، همدان، ایران. ، azarsarmadiy@gmail.com
2- استادیار گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2- استادیار گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
چکیده: (1318 مشاهده)
طب دانشی است که بهوسیلۀ آن میتوان بر کیفیات تن آدمی آگاهی یافت. معادل دقیق طب کلمه فیزیک است، ولی برای اینکه در سطح جهانی قابل درک باشد معادل «پزشکی» برای آن بهکار رفته است. پزشکی با حالات مختلف بدن، سروکار دارد و بدینترتیب شاخهای از طبیعیات است. در کتاب مقدس زرتشتیان، اوستا از سه گروه درمانگری نامبرده شده است؛ «کارد پزشکی(جراح)» (Av:karǝto-Baēšaza-)، «گیاهپزشکی» (Av:urvarō- Baēšaza-) و «مانسر پزشکی» (روان درمانگر، روان درمانی) (Av: maθrō- Baēšaza-). در این کتاب، «ثَریته» از خاندان «سام» (Av: Sāma-) نخستین پزشک است و «اهورامزدا کاردی» مرصع به او عنایت میکند تا با آن کارد عمل جراحی انجام دهد. از وضعیت پزشکی در دوران هخامنشیان و اشکانیان بهواسطه نوشتههای مورخان یونانی آگاهیهایی در دست است و از پزشکی دورۀ ساسانیان اطلاعات خوبی باقیمانده است. در این پژوهش به بخش مهمی از سهم ایرانیان باستان در گسترش و ارتقاء دانش بشری، یعنی به پزشکی و روشهای بهداشتی و درمانی در ایران باستان پرداخته میشود. پرسشهای برخاسته از اینجستار چنین است که: سرمنشأ طب در ایران باستان از کجا بوده است؟ آیا طب در ایران باستان متأثر از تعلیمات دینی بوده؟ و رابطۀ فرهنگ و مداوا در ایران باستان به چه شکل و صورتی بوده است؟ فرضیات این پژوهش چنین خواهد بود که طب در ایران باستان متأثر از تمدنهای باستانی نظیر یونان بوده است. طب در این دوران متأثر از دین زرتشتی و در ادوار بعد متأثر از اسلام بوده است و نحوۀ مداوا در هر جامعه متأثر از فرهنگ آن جامعه است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی انجام گرفته است. تا پیش از کنار رفتن پردههای تاریک تاریخ ایران باستان و اکتشافات جدید باستانشناسان در کهن جلگۀ بینالنهرین و درههای نیل و سند و فلات ایران، اکثراً بر آن بودند که اندیشههای علمی از حکما و فلاسفه یونان سرچشمه گرفته، اما شواهد تاریخی نشان میدهد که با ظهور زرتشت ایرانیان، دور تازهای از خلاقیت علمی خود را بهنمایش گذاشتند و در این رابطه، مشخصترین نمونۀ آن تأسیس «مکتب هگمتانه یا اکباتان» است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1402/3/31 | پذیرش: 1402/6/10 | انتشار: 1403/3/10
دریافت: 1402/3/31 | پذیرش: 1402/6/10 | انتشار: 1403/3/10
فهرست منابع
1. - ابنجلجل، سلیمان بن الاندلسی، (۱۳۴۹). طبقات الاطباء والحکماء. ترجمه و تعلیقات: سید محمد کاظم امام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
2. - ابنخلدون، عبدالرحمن، (۱۳۵۳). مقدمۀ ابنخلدون. ترجمۀ محمد پروین و نشر کتاب گنابادی ج. ۲، تهران: بنگاه ترجمه.
3. - ابنندیم، (۱۳۴۶). الفهرست. بهکوشش: محمدرضا تجدد، تهران: چاپخانۀ بانک بازگانی ایران.
4. - اخوینی بخاری، ابوبکر ربیع بن احمد، (۱۳۷۱). هدایه المتعلمین فی الطب. به اهتمام: جلال متینی دانشگاه فردوسی مشهد.
5. - اذکایی، پرویز، (۱۳۷۸). فهرست ماقبل الفهرست (آثار ایرانی پیش از اسلام). ج. ۲، مشهد: مؤسسه آستان قدس رضوی
6. - اذکایی ،پرویز، (۱۳۸۰). همداننامه بیست گفتار دربارۀ مادستان. همدان: انتشارات مادستان.
7. - اعظمی، سنگسری چراغعلی، (۱۳۷۶). «پیشینۀ پزشکی در ایران؛ روزگار ساسانیان و پیش از آن». گفتار پژوهشی به یاد دکتر پرویز ناتل خانلری، بهکوشش: ایرج افشار، دکتر هانس روبرت رویمر تهران: پنج انتشارات توس.
8. - الگود، سیریل، (۱۳۵۲). تاریخ پزشکی ایران. ترجمۀ محسن جاویدان، تهران: چاپ اقبال.
9. - الگود سیریل، (۱۳۵۶). تاریخ پزشکی ایران و سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمۀ باهر فرقانی تهران: انتشارات امیرکبیر.
10. - آموزگار، ژاله؛ و تفضلی، احمد، (۱۳۷۴). تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت.
11. - آموزگار، ژاله؛ و تفضلی، احمد، (۱۳۷۵). اسطورۀ زندگی زردشت. تهران: نشر چشمه نشر آویشن.
12. - بریان، پیر، (۱۳۷۷). تاریخ امپراطوری هخامنشیان. ترجمۀ مهدی سمسار انتشارات علمی و فرهنگی.
13. - بلعمی، ابوعلی محمد، (۱۳۵۳). تاریخ بلعمی. بهتصحیح: محمدتقی بهار، تهران.
14. - بهار، مهرداد، (۱۳۶۹). بندهش فرنبغدادگی. تهران: توس.
15. - پورداود، ابراهیم، (۱۳۴۷). یشتها. ج. ۱، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
16. - تاجبخش، حسن، (۱۳۷۲). تاریخ دامپزشکی و پزشکی در ایران. ج. ۱، دانشگاه تهران.
17. - تفضلی، احمد، (۱۳۷۶). تاریخ ادبیات پیش از اسلام. بهکوشش: ژاله آموزگار، تهران: انتشارات سخن.
18. - تیموری، حسن؛ و سبزی، فریدون، (۱۳۸۵). مروری بر تاریخچۀ پزشکی و پزشکی قانونی لرستان. چ. ۱، انتشار افلاک.
19. - حسندوست، محمد، (۱۳۸۳). فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی. ج. ۱، تهران.
20. - خدابخشی، سهراب، (1376). «پزشکی در ایران باستان». تهران: انتشارات فروهر.
21. - خدادادیان، اردشیر، (۱۳۸۷). پزشکی و روشهای بهداشتی و درمانی در ایران باستان. انتشارات هنر و مردم آن.
22. - رضی، هاشم، (۱۳۸۱). دانشنامۀ ایران باستان. ج. ۱، تهران: انتشارات سخن.
23. - زرشناس، زهره، (۱۳۸۸). «پزشکی در ایران باستان». فصلنامۀ تاریخ پزشکی، 1 (1): 11-35. https://doi.org/10.22037/mhj.v1i1.12296
24. - دوستخواه جلیل، (۱۳۸۷). اوستا. ج. ۱ و ۲، تهران: انتشارات مروارید .
25. - زنر، آر سی. (۱۳۸۹). طلوع و غروب زردشتیگری. ترجمۀ تیمور قادری، چ. سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
26. - روستایی، محسن، (۱۳۸۲). تاریخ طبابت در ایران. ج ۱، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
27. - رضی، هاشم، (۱۳۸۵). وندیداد. تهران: انتشارات بهجت.
28. - رنان، کالین، (۱۳۶۶). تاریخ علم کمبریج. ترجمۀ حسن افشار، تهران: نشر مرکز.
29. - سارتون، جرج، (۱۳۳۶). تاریخ علم. ترجمۀ احمد آرام، تهران: چ. چهارم، انتشارات سروش.
30. - سینا، ابوعلی، (۱۳۷۰). قانون در طب. ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، کتاب سوم، بخش اول، چاپ هه ژار.
31. - شهرکی، فهیمه، (۱۳۸۷). «مطالعۀ تطبیقی انسان شناختی نظام طب سنتی ایران باستان با نظام طب سنتی ایران پس از اسلام». پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه بوعلیسینا همدان، (منتشر مشده).
32. - شهزادی، رستم، (۱۳۷۵). «تاریخ پزشکی در ایران باستان». مجموعه مقالات کنگره بینالمللی تاریخ پزشکی در اسلام و ایران، ج. ۲. تهران: انتشارات مؤسسه دانش و پژوهش ایران.
33. - شهزادی، رستم، (۱۳۸۹). «پزشکی و بهداشت در ایران باستان». مجلۀ پشوتن، ۱: ۵-۲۱.
34. - صبوری، هلستانی، و نرجس، بانو، (۱۳۸۵). «پزشکی به روایت کتابهای سوم و هشتم دینکرد». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه تهران، تهران (منتشر مشده).
35. - عبدی، کامیار، (۱۳۷۶). قانوننامۀ حمورابی. تهران: انتشارات سازمان میراثفرهنگی کشور.
36. - فضیلت، فریدون، (۱۳۸۱). کتاب سوم دینکرد: متنی به زبان پهلوی، دفتر یکم، تهران: انتشارات فرهنگ دهخدا.
37. - فضیلت ،فریدون (۱۳۸۴). کتاب سوم دینکرد: متنی به زبان پهلوی، دفتر دوم، تهران: انتشارات مهرآیین.
38. - فنترمر، گرهارد، (۱۳۶۶). پنج هزار سال پزشکی. ترجمۀ سیاوش آگاه، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
39. - کاویانی، پویا حمید، (۱۳۸۹). «پزشکی و سیر تحول درمان در ایران باستان». فصلنامه تاریخ پزشکی، 2 (3): 67-98. https://doi.org/10.22037/mhj.v2i3.12259
40. - کریستنسن، آرتور امانوئل، (۱۳۷۰). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: انتشارات ابنسینا.
41. - کریستنسن، آرتور امانوئل، (۱۳۷۹). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: انتشارات دنیای کتاب.
42. - گی، مازار، (۱۳۸۸). پزشکی ایران باستان. ترجمۀ علی پزشکپور، مستشفی از: مجموعه تاریخ پزشکی داروسازی دندانپزشکی و دامپزشکی. ژاک پوله و ان سورینا، مارسل مارتینی، تهران: انتشارات بنیاد دانشنامه نگاری ایران .
43. - محمدیملایری، محمد، (۱۳۷۴). فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
44. - ولایتی، علیاکبر، (۱۳۸۷). «مقدمهای بر تاریخ پزشکی اسلام و ایران». فصلنامۀ اخلاق پزشکی2 (4): 45-70. https://journals.sbmu.ac.ir/me/article/view/12158/9186
45. - نجمآبادی، محمود، (۱۳۴۱). تاریخ طب ایران. ج. ۱، تهران: چاپ هنر بخش.
46. - نجمآبادی، محمود، (۱۳۷۵). تاریخ طب در ایران بعد از اسلام. ج. ۲، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
47. - نفیسی، ابوتراب، (۱۳۵۵). مختصر تاریخ علوم پزشکی تا ابتدای قرن معاصر. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
49. - Abdi, K., (1997). Code of Hammurabi. Tehran, Publications of Iran’s Cultural Heritage Organization.
50. - Akhwini Bukhari, A., (1992). Guidance of the Learned in Medicine. To the attention of Jalal Matini. Ferdowsi University. (in Persian).
51. - Algood, C., (1973). Iran’s medical history. Translated by: Mohsen Javidan, Tehran: Iqbal printing (in Persian).
52. - Algood, C., (1977). History of Medicine in Iran and Eastern Caliphate lands. Translated by: Baher Furqani, Tehran: Amirkabir Publications (in Persian).
53. - Amoozgar, J. & Tafzali, A., (1996). The Legend of Zoroaster’s Life. Tehran: Cheshme Publishing House.
54. - Amouzgar, J. & Tafzali, A., (1995). Mythological history of Iran. Tehran: side (in Persian).
55. - Azkaei, P., (1999). List of Iranian works before Islam. Vol. 2 Mashhad: Astan Quds Razavi Institute (in Persian).
56. - Azkaei, P., (2000). Hamedan Nameh Twenty section about Madestan. Hamedan: Madestan Publications.
57. - Azami, S. Ch., (1997). Medical background in Iran; Sassanid era and before that. Research speech in memory of Dr. Parviz Natal Khanleri, edited by: Iraj Afshar, Dr. Hans Robert Roimer. Tehran: Five Tos Publications. (in Persian).
58. - Bahar, M., (1990). His servant Farnbagh Dadgi. Tehran: Tos (in Persian).
59. - Balami, A., (1974). Balami’s history. edited by: Mohammad Taghi Bahar, Tehran (in Persian).
60. - Bartholomae, Ch., (1904). Altiranische Wörtebuch. Strassbourg.
61. - Boyce., M. & Gershevitch, I., (1970). Haoma, Priest of the Sacrifice. eds., W. Darmestetar, J., (1892). Le zend-Avesta, vol. I, Paris; Ernest Leroux. Encyclopedia.org
62. - Briyan, P., (1998). History of the Achaemenid Empire. Translated by: Mehdi Samsar, Scientific and Cultural Publications (in Persian).
63. - Christen Sen, A. E., (1991). Iran during the Sassanid period. Translated by: Rashid Yasmi, Tehran: Ibn Sina Publications (in Persian).
64. - Christen Sen, A. E., (2000). Iran during the Sasanian era. Translated by: Rashid Yasemi. Tehran: Dunya Kitab Publications (in Persian).
65. - Dostkhah, J (2008) Avesta Volumes 1 and 2 Tehran: Marvarid Publications. (in Persian).
66. - Fazilah, F., (2011). The third book: A textual religion in Pahlavi. book 1, Tehran: Farhang Dehkhoda Publications. (in Persian).
67. - Fazilat, F., (2014). The third book of Pahlavi text book. second book, Tehran: Mehraayin Publications. (in Persian).
68. - Fentermer, G., (1987). Five thousand years of medicine. Translated by: Siavash Aghaz, Tehran: Scientific and Cultural Publications (in Persian).
69. - Gay, M., (2008). Ancient Iranian Medicine. Translated by: Ali Meschikpour Mostashfi from the medical history of pharmaceuticals collection.Dentistry and veterinary medicine. Jacques Poulet and Ann Sorina Marcel Martini, Tehran: Publications of Iran Encyclopaedia Foundation. (in Persian).
70. - George, S., (1957). History of Science. Translated by: Ahmad Aram, Tehran, Ch. 4, Soroush Publications (in Persian).
71. - Hasan Dost, M., (2013). Etymology of Persian Language. Volume 1, Tehran (in Persian).
72. - Ibn Jaljal, S., (1970). The classes of doctors and sages. Translation by: Seyyed Mohammad Kazem Imam, Tehran: Tehran University Press. (in Persian).
73. - Ibn Khaldoun, A., (1974). Introduction to Ibn Khaldoun. Translated by: Mohammad Parvin and published by Gonabadi vol 2, Tehran: Translation Company. (in Persian).
74. - In Nadim, (1967). Al-Fherst. By the efforts of Mohammad Reza Tajadod, Tehran: Bazgani Bank Printing House of Iran. (in Persian).
75. - Kaviani, P. H., (2008). “Medicine and the Evolution of Treatment in Ancient Iran”. Quarterly Journal of Medical History, 2 (3): 67-98 (in Persian).
76. - Khoda Bakshi, S., (1997). Medicine in Ancient Iran. Tehran: Forohar Publications (in Persian).
77. - Khodadadian, A., (2008). Medicine and health and treatment methods in ancient Iran. Art and People Publications (in Persian).
78. - Mohammadi Malairi, M., (1995). Iranian culture before Islam and its effects in Islamic civilization and Arabic literature. Tehran Tehran University Publications (in Persian).
79. - Nafisi, A., (1976). Brief history of medical sciences until the beginning of the modern century of Isfahan. Isfahan University Publications. (in Persian).
80. - Najmabadi, M., (1962). History of Iranian medicine. Volume 1, Tehran: Art Bakhsh Printing (in Persian).
81. - Najmabadi, M., (1995). History of medicine in Iran after Islam. Volume 2, Tehran: Tehran University Press (in Persian).
82. - Nyberg, H. S., (1971). A Manual of Pahlavi. (2 Vols).
83. - Pliny, G., (1975). Natural History. Vol. VIII, ed. and tr. W.H.S.
84. - Pourdavod, E., (1968). Pushta. Volume 1, Tehran: Tehran University Press (in Persian).
85. - Razi, H., (2011). Encyclopaedia of Ancient Iran, Vol. 1, Tehran: Sokhon Publications (in Persian).
86. - Razi, H., (2015). Vendidad. Tehran: Behjat Publications (in Persian).
87. - Renan, K., (1987). History of Cambridge Science. Translated by: Hasan Afshar, Tehran: Center Publishing (in Persian).
88. - Sabouri, H. & Narjes, B., (2015). “Medicine according to the third and eighth books of Dinkord”. The master’s thesis of Tehran University, published in Tehran. (in Persian).
89. - Sarton, G., (1948). Introduction to the History of Science. Vol.10. Baltiore.
90. - Shahraki, F., (2008). “Comparative anthropological study of traditional medicine system of ancient Iran with traditional medicine system of Iran after Islam”. Master’s thesis of Boali Sina University, Hamedan, published. (in Persian).
91. - Shahzadi, R., (2010). “Medicine and health in ancient Iran”. Pashtun Journal, 1: 5-021 (in Persian).
92. - Shahzadi, R., (1996). History of Medicine in Ancient Iran, Proceedings of the International Congress of History of Medicine in Islam and Iran, Volume 2. Tehran: Iran Science and Research Institute Publications (in Persian).
93. - Sina, A., (1991). Law in Medicine. Translation by: Abdurrahman Sharafkandi, Third book, Part I, printed by: He Jar (in Persian).
94. - Tafzali, A., (1997). The History of Pre-Islamic Literature. by: Jale Amoozgar, Tehran: Sokhon Publications. (in Persian).
95. - Tajbakhsh, H., (1993). History of veterinary medicine and medicine in Iran. Volume 1, University of Tehran (in Persian).
96. - Timuri, H. & Sabzi, F., (2015). A Review of Lorestan’s Medical and Forensic Medicine History. Volume 1, Aflak Publishing (in Persian).
97. - Vaishti, M., (2012). History of Medicine in Iran. Vol. 1, Tehran: Publications of National Library and Records Organization of the Islamic Republic of Iran. (in Persian).
98. - Velayati, A., (2008). “An introduction to the medical history of Islam and Iran”. Medical Ethics Quarterly, 2 (4): 45-70. https://journals.sbmu.ac.ir/me/article/view/12158/9186 (in Persian).
99. - West, EW., (1897). Denkard 7-9. Sacred Books of the East. Oxford university press; Wikipedia.org
100. - Zarshinas, Z., (2008). “Medicine in Ancient Iran”. Quarterly Journal of Medical History, 1 (1): 11-35. https://doi.org/10.22037/mhj.vlil.12296 (in Persian).
101. - Zener, RC., (2010). The rise and fall of Zoroastrianism. Translated by: Taimur Qaderi Ch Som, Tehran: Amirkabir Publications. (in Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |