logo
سال 8، شماره 28 - ( 6-1403 )                   سال 8 شماره 28 صفحات 261-237 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.6.22.237

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Afshari L, Akarsu R, Niakan L. (2024). Distribution of Achaemenid Settlements in the Middle Ramhormoz Plain, Khuzestan, Southwest Iran. Parseh J Archaeol Stud. 8(28), 237-261. doi:10.22034/PJAS.6.22.237
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-870-fa.html
افشاری لیلا، آکارسو رابیعا، نیاکان لیلی.(1403). پراکندگی سکونتگاه‌های دورۀ هخامنشی در میانۀ دشت رامهرمز، خوزستان، جنوب‌غربی ایران مطالعات باستان‌شناسی پارسه 8 (28) :261-237 10.22034/PJAS.6.22.237

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-870-fa.html

پراکندگی سکونتگاه‌های دورۀ هخامنشی در میانۀ دشت رامهرمز، خوزستان، جنوب‌غربی ایران
لیلا افشاری*1 ، رابیعا آکارسو2 ، لیلی نیاکان3
1- دکترای تخصصی باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه (نویسندۀ مسئول). ، le.afshari@gmail.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه
3- استادیار گروه باستان‌شناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
چکیده:   (3132 مشاهده)
میانۀ دشت رامهرمز در سال ۱۳۹۸ه‍.ش. به‌منظور شناسایی محوطه‌های دورۀ هخامنشی بررسی شد که درنتیجۀ آن، در 36 سکونتگاه آثار فرهنگی از دورۀ هخامنشی شناسایی و ثبت شدند. در طی شناسایی محوطه‌های این دوره در دشت رامهرمز، به سفال‌های محلی دورۀ هخامنشی نیز برخورد شد که این موضوع در تپه‌داروغه مشخص‌تر است. در نتیجۀ بررسی‌های انجام‌شده در سال 1398ه‍.ش. که توسط یکی از نگارندگان (لیلا افشاری) انجام شد، براساس یافته‌های باستان‌شناسی جدید، ویژگی‌های سکونتگاه‌های هخامنشی در دشت رامهرمز در جنوب‌غربی ایران مورد بازنگری و تحلیل مجدد قرار گرفت. در این بررسی تأثیر عوامل جغرافیایی مانند وجود رودخانه‌های بزرگ و اراضی حاصل‌خیز بر شکل‌گیری و رونق سکونتگاه‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت؛ یافته‌های سطحی معماری نشان از روابط بین جوامع ساکن روستایی و عشایری می‌دهد. درنتیجۀ بررسی‌های انجام‌شده مشخص شد که نزدیکی به جاده‌های شاهی باستانی و دسترسی به منابع آبی و مراتع از عوامل تعیین‌کننده در مدل توزیع سکونتگاه‌های هخامنشی در دشت رامهرمز بوده است.  پژوهش حاضر درپی پاسخ به این پرسش است که، عوامل طبیعی چه تأثیری در شکل‌گیری استقرارهای هخامنشی دشت رامهرمز داشته است؟ مراتع غنی برای عشایر، قابلیت کشاورزی آبی برای ساکنان، و هم‌چنین دسترسی به مسیرهای ارتباطی، مزایایی را برای هر دو سبک زندگی فراهم نموده بود؛ بنابراین به‌نظر می‌رسد که الگوی استقرار بیشتر با جاده‌های تجاری-فرهنگی مرتبط بوده است. فراوانی استقرارها بر سر راه جادۀ شاهی شوش-تخت‌جمشید بیشتر از مناطق دور از جاده است. سکونتگاه‌ها در مسیر جاده در فواصل کوتاهی از یک‌دیگر قرار دارند که نشان می‌دهد جاده به‌دلیل مزیت‌های اقتصادی-اجتماعی، عامل تعیین‌کننده‌ای بر تشکیل سکونتگاه‌های منطقه بوده است. در دورۀ هخامنشی سکونتگاه‌ها عمدتاً در بخش شمال‌غربی و جنوب‌شرقی دشت متمرکز بوده‌اند.  
واژه‌های کلیدی: جنوب‌غربی ایران، خوزستان، دشت رامهرمز، سکونتگاه، دورۀ هخامنشی.
متن کامل [PDF 2618 kb]   (4305 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1402/3/22 | پذیرش: 1402/7/27 | انتشار: 1403/6/10
فهرست منابع
1. - افشاری، لیلا، (1399). «بررسی استقرارهای هخامنشی دشت رامهرمز جهت تکمیل نقشه باستان‌شناسی کشور». آرشیو پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، (منتشر نشده).
2. - روحی‌زاده، غفار؛ علی‌اصغر معصومی؛ و دهشیری، محمدمهدی، (1389). «مطالعۀ تیره بقولات در جنوب شهرستان رامهرمز». نشریۀ دانش زیستی ایران، 5 (2): 69-63. DOR: 20.1001.1.17354226.1389.5.2.8.6
3. -عطایی، محمدتقی، (1383). «معرفی سفال هخامنشی حوزۀ فارس: بررسی روشمند طبقه‌بندی شدۀ باروی تخت‌جمشید». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده).
4. -عطایی، محمدتقی، (1384). «توصیف و طبقه‌بندی سفال‌های دورۀ هخامنشی». در: بررسی باستان‌شناختی میاناب شوشتر، به‌کوشش: عباس مقدم، با همکاری علیرضا خسروزاده و همکاران، سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی: 143-۱64.
5. - علیزاده، عباس، (1358). «بازتاب نقش جغرافیایی، زیست محیطی و اقتصادی در تحولات جنوب باختری ایران از پیش از تاریخ تا اسلام». اثر، 21: 29-42.
6. - علیزاده، عباس؛ احمد‌زاده، لقمان؛ و امیدفر، مهدی، (1395). سیستم های استقراری و فرهنگ های باستانی دشت رامهرمز، جنوب غربی ایران، نتایج کاوش در تل گسر و بررسی منطقه‌ای رامهرمز. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
7. -فوئنسانتا، ژزوژیل؛ و شاروا، پتر، (1392). بیره جیک هخامنشی و عصر آهن III B در جنوب شرق آناتولی در باستان شناسی امپراتوری هخامنشی. به‌کوشش: پی‌یر بریان و رمی بوشارلا، ترجمۀ سید محمد امین امامی، علی اکبر وحدت و محمود بهفروزی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
8. - کخ، هاید ماری، (1379). از زبان داریوش. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: انتشارات کارنگ.
9. - مهرآفرین، رضا؛ و وثوق‌بابایی، الهام، (1398). «نقش عوامل جغرافیایی در الگوی پراکندگی محوطه‌های اشکانی در حوضۀ رودخانۀ چهل چای مینو دشت». مجله باستان‌شناسی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، 3 (2): 70-61. https://ih.richt.ir/article-10-299-fa.html
10. - موحدی، سعید؛ حیدری‌ناصرآباد، بهروز؛ هاشمی‌نیا، سید کرامت؛ و رنجبر، فیروز، ( 1391). «پهنه‌بندی نواحی اقلیمی استان خوزستان». فصلنامه علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهر، 12 (40): 73-64.
11. - نگهبان، عزت الله، (1390). شوش یا کهن‌ترین مرکز شهرنشینی جهان. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، سبحان نور.
12. -نیاکان، لیلی؛ و علیزاده، عباس، (1386). «گزارش مقدماتی بررسی مشترک باستان‌شناختی زیست‌محیطی پژوهشکدۀ باستان‌شناسی و مؤسسه شرق‌شناسی شیکاگو در دشت رامهرمز، شهریور ۱۳۸۵». مجموعه مقالات نهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، جلد دوم، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی: ۴۳۳-۳۹۳.
13. - یغمایی، اسماعیل، (1395). «گزارش آسیب‌شناسی برخی از محوطه‌های مطالعه شده در برنامۀ شناسایی راه شاهی هخامنشی شوش-تخت‌جمشید». پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، (منشر نشده).
15. - Abedi, A. et al., (2014). “Excavation at Kul Tepe (Hadishahr), North-Western Iran, 2010: First Preliminary Report”. ANES, 51: 33-165
16. - Afshari, L., (2020). “Investigation of Achaemenid settlements in Ram Hormoz Plain to complete the archaeological map of the country” Archeological Research Institute Library, (Unpublished). (In Turkish).
17. - Alizadeh, A., (1979). “Reflection of the geographical, environmental and economic role in the developments of south-western Iran from pre-history to Islam”. Journal of Asar, 21: 29-42 (In Persian)
18. - Alizadeh, A., Ahmadzadeh, L. & Omidfar, M., (2015). Settlement systems and ancient cultures of the Ramhormoz Plain, Southwest Iran, the results of excavations in Tol-e Geser and the regional survey of the Ram Hormuz. Tehran: Research Institute of Cultural Heritage & Tourism (In Persian).
19. - Alizadeh, A., Ahmadzadeh, L. & Omidfar, M., (2014). Ancient Settlement Patterns and Cultures in the Ram Hormuz Plain, Southwestern Iran: Excavations at Tall-e Geser and Reginal Survey in the Ram Hormuz Area. Chicago: Oriental Institute Publications 140.
20. - Atayi, M. T., (2004). “Introducing the Achaemenid pottery of the Fars region, a systematic and classified survey of the rampart of Persepolis”. Master’s thesis, field of archaeology, Tarbiat Modares University (Unpublished) (In Persian).
21. - Atayi, M. T., (2006). “Description and classification of Achaemenid period pottery”. in: The archaeological investigation of Miyab Shushtar, by the efforts of Abbas Moghadam, with the cooperation of Alireza Khosrowzadeh and others, Organization of Cultural Heritage and Tourism, Research Institute of Archeology: 143-164 (In Persian).
22. - De Miroschedji, P., (1987). “Fouilles Du Chantier Ville Royale II A Suse (1975-1977)- II”. Niveaux D’Époques Achéménide, Séleucide, Parthe et Islamique, Cabiers de la Dafi, 15: 11-143.
23. - Delougaz, P. & Kantor, H., (1996). Choghamish, The First five seasons of Excavations 1961-1971. Volume I, Part 2: Plates, Abbas Alizadeh (Edt), The oriental Institute of the University of Chicago.
24. - Fuensanta, J. G. & Charvat, P., (2013). “Birejik Hakhamaneshi va Asre Ahan 3 B dar Jonoub Shargi Anatoli”. In: Bastanshenasi Emperatouri Hakhamaneshi, Pierre Briant & Remy Boucharlat (Edt), (Çev. Seyed Mohammad Amin Emami, Ali Akbar Vahdat va Mahmoud Behforouzi), Bongah Tarjomeh va Nashre Ketab Parse: 2013.
25. - Graf, D. F., (1994). “The Persian Royal Road System”. In (eds): Sancisi-Weerdenburg, H. & Kuhrt, A. and Root, M. C. (Eds.). Achaemenid History VIII: Continuity and Change, Leiden, Nederland Instituut Foor Het Nabije Oosten: 167-189. https://doi.org/10.1002/9781444338386.wbeah06281
26. - Imanpour, M. T., (2010). “The Communication Roads in Parsa during the Achaemenid Period”. İn Macuch, M & Weber, D. and Meisterernst D. (Eds), Ancient and Middle Iranian Studies, Proceedings of the 6 th European Conference of Iranian Studies, Held in Vienna, 18-22 September 2007: 87-99.
27. - Kalkan, H., (2008). MÖ Yüzyıllarda Doğu Anadolu: Arkeolojik Veriler Işığında Tarihsel ve Kültürel Değerlendirme. Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kalesik Arkeoloji anabilim Dalı, Doktora Tezi, İzmir.
28. - Kalkan, H., (2013). “A Royal Tradition in Karagündüz Mound: Imitatio Regis?”. International Journal of Human Sciences, 10 (2): 707-718
29. - Koch, H. M., (2000). From the words of Dariush. Translated by: Parviz Rajabi, Tehran: Karang Publications (In Persian).
30. - McCown D. E., (1954). “The Relative Stratigraphy and Chronology of Iran”. In: Relative Chronologies in Old World Archaeology, Robert W. Ehrich (Edt), Chicago University of Chicago Press: 56-68.
31. - McCown, D. E., (1949). “The Iranian project”. American Journal of Archaeology, 53/1: 54.
32. - Meadows, A. R., (2005). “The Administration of the Achaemenid Empire”. in: John Curtis & Nigel Tallis (Ed.), in forgotten Persian Empire: The World of Ancient Persia. London: British Museum: 181-209. https://doi.org/10.4000/abstractairanica.16162.
33. - Mehrafarin, R. & Vathouq Babaei, E., (2018). “The role of geographical factors in the distribution pattern of Parthian sites in the Chehel Chai river basin of Mino Dasht”. Archaeological Journal of Research Institute of Cultural Heritage & Tourism, (3)2: 70-61. (In Persian)
34. - Movahadi, S., Heydari Naserabad, B., Hashminia, S. K. & Ranjbar, F., (2012). “Zoning of climatic areas of Khuzestan province”. Scientific-Research Quarterly of Geographical Space of Islamic Azad University, Ahar Branch, 12 (40): 73-64. (In Persian)
35. - Negahban, E., (2010). Susa or the oldest urban center in the world. Tehran: Publications of Organization of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Sobhan Noor (In Persian).
36. - Niakan, L. & Alizadeh, A., (2007). “Preliminary report of the joint environmental archaeological survey of the Institute of Archeology and Chicago Institute of Oriental Studies in Ram Hormoz Plain”. September 2006, Proceedings of the 9th Iranian Archeology Conference, Volume II, Tehran, Research Institute of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization, Research Institute of Archeology: 393-433
37. - Özfırat, A., (2019). “ Van Gölü Havzası ve Ağrı Dağı’nda Akhaimenid Dönemi: Karagündüz Höyüğü Kazısı ve Yüzey Araştırması Merkezleri”. In: ORTA VE DOĞU ANADOLU GEÇ DEMİR ÇAĞI: Post-Urartu, Med ve Akhaimenid İmparatorlukları, Aynur ÖZFIRAT Şevket DÖNMEZ Mehmet IŞIKLI Mona SABA (Edt), Ege Yayınları, İstanbul: 263-321
38. - Rouhi Zadeh, G., Masoumi, A. A. & Dehshiri, M. M., (2010). “A study of leguminous species in the south of Ram Hormoz city”. Iranian Journal of Dansh-e Zistiye Iran, 5 (2): 63-69.
39. - Şenyurt, S. Y., & Ekmen, H., (2005). Tetikom, Pasinler Ovası’nda bir Demir Çağ Yerleşmesi. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Kurtarma Kazıları Proje Dökumanları: 1, Gazi Üniversitesi Arkeolojik Çevre Değerleri Araştırma Merkezi, Ankara.
40. - Şenyurt, S. Y., Kamış, Y. & Akçay, A., (2011). “Tasmasor Geç Demir Çağ Çanak Çömlek Buluntuları”. in: Tasmasor, S. Yücel Şenyurt (Edt), Bilgin Kültür Sanat Yayınları: 117-258
41. - Summers, G. D. & Burney, C. A., (2012). “Late Iron Age Pottery From Northwestern ran the Evidence From Yanik Tepe”. Ancient Near Eastern Studies, Supplement, 39: 269-315.
42. - Summers, G. D., (1993). “Archaeological Evidence for the Achaemenid Period in Eastern Turkey”. Anatolian Studies, 43: 85-108. https://doi.org/10.2307/3642966
43. - Weeks, L. R., Alizadeh, K. S., Niakan, L., Alamdari, K., Khosrowzadeh, A. & Zeidi, M., (2009). “Chapter 3. Excavations at Tol-e Nurabad”. in: The Mamasani Archaeological Project Stage One A report on the first two seasons of the ICAR- University of Sydney expedition to the Mamasani District, Fars Province, Iran, Daniel T. Potts and Kourosh Roustaei (Edt), The University of Sydney
44. - Woolley, S. L., (1962). Ur Excavations the Neo-Babylonian and Persian Periods. Professor M. E. L. Mallowan (Edt), Published For the Trustees of the Two Museums, London, 1962.
45. - Wright, H. T. & Carter, E., (2003). “Archaeological Survey on the Western Ram Hormuz Plain, 1969”. İn: Naomi F. Miller & Abdi, K. (Eds) Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner. Los Angeles Cotsen Institute of Archaeology Monograph 48, University of California Press: 61-82.
46. - Yaghmai, I., (2015). “Pathological report of some sites studied in the identification program of the Achaemenid royal road of Susa-Persepolis”. Research Institute of Cultural Heritage & Tourism, (Unpublished) (In Persian).
47. - YiğitPaşa, D., (2016). Doğu Anadolu’da Geç Demir Çağ Kültürü. Taşkın Köksel (Edt), Gece Kştaplığı Yayın evi, Samsun, 2016.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.