سال 6، شماره 22 - ( 12-1401 )
سال 6 شماره 22 صفحات 159-113 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mohammadifar Y, Karami H R. (2023). Achaemenid Water Structures in the Catchment Area of Pelvar River - Pasargad District. Parseh J Archaeol Stud. 6(22), : 5 doi:10.30699/PJAS.6.22.113
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-848-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-848-fa.html
محمدیفر یعقوب، کرمی حمیدرضا.(1401). سازههای آبی هخامنشی حوضۀ آبریز رودخانۀ پلوار، ناحیۀ پاسارگاد مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (22) :159-113 10.30699/PJAS.6.22.113
1- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران ، mohamadifar@basu.ac.ir
2- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
چکیده: (3007 مشاهده)
فراهم نمودن آب برای باشندگان سرزمین ایران که در ناحیۀ خشک و نیمهخشک زمین قرار گرفته است، همواره یکی از مهمترین چالشهای مردمان این سرزمین و حکومت های آن از آغاز شکلگیری نخستین دولتها تاکنون بوده است. اقلیم کمبارش سببشده است تا مردمان ایران برای فراهمنمودن آب و در دسترس داشتن آن به نوآوریهایی در اینزمینه رویآورند. ساخت کاریز (قنات) یکی از کاربردیترین روشهای بهرهمندی از منابع آب زیرزمینی است که پیشینۀ ابداع و ساخت آن به هزاران سال پیش به ایرانیان نسبت داده شده است. بهرهبرداری از منابع آب جاری و روی سطح زمین نیز از مهمترین روشها و شیوههای معمول درمیان ساکنان ایران و مردمان دیگر سرزمینها است. در اینمیان ساخت بندها و سدها روی رودخانهها و چشمهها، ایجاد آبراهها و شبکههای آبرسانی، نوآوری و شیوهای است در بهرهبرداری بیشتر و پایدارتر از منابع آب جاری. در حوضۀ آبریز رودخانۀ پلوار که پایتخت هخامنشی پاسارگاد در آن جایگرفته است، مجموعهای گسترده از سازههای آبی تاریخی وجود دارد که شامل چندین بند، آبراه، آبگیر و چشمه است. بندها بیشتر روی شاخههای فرعی رودخانۀ پلوار ساخته شده است و شبکههای آبرسانی در چندین رشته در پاییندست بندها جای گرفته است. این سازهها در دشتهای دیدگان، مرغاب، پاسارگاد، سرپنیران، کمین و ارسنجان ساخته شده است. این پژوهش به صورت کوتاه به معرفی و چگونگی ساخت سازههای آبی دورۀ هخامنشی در محدودۀ موردمطالعه میپردازد. این سامانههای آبی گسترده با درایت و هوشمندی مدیران و مهندسان هخامنشی، آب را به تمامی دشتها و دره های کوهستانی ناحیۀ پاسارگاد میرسانده است. آبادیها و سکونتگاههای عمومی، باغها، زمینهای کشاورزی، ساختمانها و مراکز دولتی و در پایان پردیس شاهی کوروش و مجموعه بناهای شاهانۀ پاسارگاد بخشی از مصرفکنندگان این سامانههای آبی هستند. در ساخت بندها از مصالح خاک رس و لاشهسنگ بهکار برده شده و برخی از آݣݣنها نیز دارای سازههای معماری با بلوکهای سنگی تراشخورده است. آبراهها نیز در چندین مسیر در دامنۀ تپهها و صخرهها ایجاد شده است. مطالعات و بررسیها نشان میدهد ساخت سازههای آبی ناحیۀ موردمطالعه از دورۀ فرمانروایی کوروش بزرگ آغاز شده و در دورۀ داریوش بزرگ گسترشیافته و تا پایان حکومت هخامنشی توسعه و بهرهبرداری از آن ادامه یافته است.
شمارهی مقاله: 5
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1401/5/14 | پذیرش: 1401/7/16 | انتشار: 1401/12/1
دریافت: 1401/5/14 | پذیرش: 1401/7/16 | انتشار: 1401/12/1
فهرست منابع
1. - ابنبلخی، (1384). فارسنامه. تهران: اساطیر.
2. - استروناخ، دیوید، (1379). پاسارگاد گزارشی از کاوشهای انجام شده توسط مؤسسه مطالعات ایرانی بریتانیا از سال 1961 تا 1963. ترجمۀ حمید خطیب شهیدی، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
3. - استروناخ، دیوید، (1366). «شکلگیری باغ سلطنتی پاسارگاد و تأثیر آن در باغسازی ایرانی». ترجمۀ کامیار عبدی، مجلۀ اثر، 22 و 23: 75- 54.
4. - اسدی، احمدعلی؛ و بوشارلا، رمی، (1388). گزارش دومین و آخرین فصل کاوش نجاتبخشی سد شهید آباد. آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد.
5. - اسکولد، ایوانچیک؛ و لیچلی، واختانگ، (1397). فرهنگ هخامنشی و سنتهای محلی در آناتولی، قفقاز جنوبی و ایران. ترجمۀ شاهین آریامنش، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، آریارمنا.
6. - بریان، پیر؛ و بوشارلا، رمی، (1392). باستانشناسی امپراتوری هخامنشی. ترجمۀ سید محمدامین امامی، علیاکبر وحدتی و محمود بهفروزی، تهران: کتاب پارسه.
7. - بریان، پیر، (1380). امپراتوری هخامنشی. ترجمۀ ناهید فروغان، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز- نشر فطره.
8. - زارعیکردشولی، فرهاد؛ و محمدی، اکبر، (1396). یافتههای محوطه میان جادهای پاسارگاد شواهدی بر شار پارسی یا اردوگاه پارسی. پاسارگاد 1، تهران: کتاب بهار.
9. - زارعیکردشولی، فرهاد، (1383). «بررسی باستانشناسی تنگبلاغی پاسارگاد». آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد، (منتشر نشده).
10. - سامی، علی، (1338). پاسارگاد قدیمیترین پایتخت شاهنشاهی هخامنشی. شیراز: اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس.
11. - سایکس، سر پرسی، (1391). تاریخ ایران. ترجمۀ سید محمدتقی فخر دائی گیلانی، تهران: نگاه.
12. - سید سجادی، سید منصور، (1398). دهانه غلامان: شهری هخامنشی در جنوب شرقی ایران. تهران: آریارمنا.
13. - عسکریچاوردی، علیرضا و کلیری، پیرفرانچسکو، (1385). «گزارش کاوش محوطه 75 و 76 تنگبلاغی». آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد.
14. - عطایی، محمدتقی؛ و بوشارلا،رمی، (1385). «گزارش کاوش محوطه 34 تنگبلاغی». آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد.
15. - کرمی، حمیدرضا؛ و طالبیان، محمدحسن، (1392). «مدیریت آب منطقۀ پاسارگاد در دورۀ هخامنشی». پژوهشهای باستانشناسی مدرس، 5 و 6 (10 و 11): 242-216.
16. - کرمی، حمیدرضا؛ و زارعیکردشولی، فرهاد، (1395). «بررسی باستانشناسی شهرستان پاسارگاد و بخش مشهد مرغاب». آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد، (منتشر نشده).
17. - کرمی، حمیدرضا؛ و زارعیکردشولی، فرهاد، (1396). سد قوسی تنگ آسیاب ارسنجان نمونهای از مهندسی سدسازی هخامنشی. پاسارگاد 2، تهران: کتاب بهار.
18. - کرمی، حمیدرضا و زارعیکردشولی، فرهاد، (1396). نگاهی نو به پردیس پاسارگاد. پاسارگاد 1، تهران: کتاب بهار.
19. - کرمی، حمیدرضا، (1399). «کاوش باستانشناسی بند هخامنشی دیدگان(بستانخانی)». آرشیو پایگاه میراث جهانی پاسارگاد، (منتشر نشده).
20. - کریمیان،حسن؛ سرفراز، علیاکبر؛ و ابراهیمی، نصراله، (1389). «بازیابی کاخ های هخامنشیان در برازجان با اتکاء به داده های باستانشناسی». باغ نظر، 7 (14): 45-58.
21. - نیکول، ماریبی، (1393). بندهای باستانی دره درودزن. ترجمۀ محمدجعفر ملکزاده، شیراز: نوید.
23. - Ibn Balkhi, (1384). Farsnameh. Tehran: Asatir.
24. - Asadi, A. A. & Boucharella, R., (2008). “The report of the second and last chapter of the rescue exploration of Shahid Abad dam”. Archive of Pasargad World Heritage Site (in Persian).
25. - Askarichavardi, A. & Cleary, P., (2006). “Exploration report of area 75 and 76 Tang-balaghi”. Archive of Pasargad World Heritage Site (in Persian).
26. - Atai, M. T. & Bousharla, R., (2015). “Exploration report of the area 34 Tangbalaghi”. Ar-chive of Pasargad World Heritage Site (in Persian).
27. - Bergner, K., (1937). “Bericht Uber Unbekannte Achaemenidische Ruinen in der Ebene von Persepolis”. in: Archaeologische Mitteilungen aus Iran, 8: 1-4.
28. - Brian, P. & Boucharella, R., (2012). Archeology of the Achaemenid Empire. Translated by: Seyyed Mohammad Amin Emami, Ali Akbar Vahdati and Mahmoud Behfrozi, Tehran: Kitab Parse (in Persian).
29. - Brian, P., (2008). Achaemenid Empire. Translated by: Nahid Foroughan, Tehran: Farzan Rouz Publishing and Research - Fitra publishing house (in Persian).
30. - De Schacht, T.; De Dapper, M.; Asadi, A.; Ubelman, Y. & Boucharlat, R., (2012). Geoarchaeological study of the achaemenid dam of the Sad- i Didegan (Fars – Iran). Geomorphologie.
31. - Herzfeld, E., (1928). Excavation of Pasargadae. Smithsonian Institution.
32. - Javad, J. & Thomalsky, J., (2016). “The Iranian-German Tappe Rivi Project (TRP), North Khorasan: Report on the 2016 and 2017 fieldworks”. Amit, 48, 77-120.
33. - Kaim, B.; Asadi, A. & Heidari, R., (2007). “Irano- Polish Excavation at site No. 64 at Tang–e Boulaghi”. in: Archaeological Reports 7(2), on the Occasion of The 9th Annual Symposium on Iranian Archaeology, Tehran: Research center for ICHHTO: 69–96.
34. - Karimian, H.; Sarfraz, A. A. & Ebrahimi, N., (1389). “Recovery of Achaemenid palaces in Brazjan by relying on archaeological data”. Bagh Nazar, 7 (14): 45-58 (in Persian).
35. - Karami, H. R. & Zarei Kordshuli, F., (2016). A new look at the Pasargad campus. Pasargad 1, Tehran: Kitab Bahar (in Persian).
36. - Karami, H., (2019). “Archaeological exploration of the Achaemenid dam of Didegan (Bostankhani)”. Archive of Pasargad World Heritage Site, (Unpublished), (in Persian).
37. - Karami, H. & Talibian, M. H., (2012). “Water management of Pasargad region in Achaemenid period”. Modares Archaeological Researches, 5 & 6 (10 & 11): pp: 216-242 (in Persian).
38. - Karami, H. & Zarei Kordshuli, F., (2015). “Archaeological survey of Pasargad city and Mash-had-Morghab district”. Archive of Pasargad World Heritage Site, (unpublished), (in Persian).
39. - Karami, H. & Zarei Kordshuli, F., (2016). The narrow arch dam of Arsanjan Mill is an example of Achaemenid dam engineering. Pasargad 2, Tehran: Kitab Bahar (in Persian).
40. - Kleiss W., (1987). “Staudämme bei Qaderabad (Fars) und südwestlich von Kashan”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 20: 89-106.
41. - Kleiss W., (1988). “Achaemenidische Staudämme in Fars”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 21: 63-68.
42. - Kleiss W., (1991). “Wasserschutzdämme und Kanalbauten in der Umgebung von Pasargadae”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 25: 23-30.
43. - Kleiss W., (1992). “Dammbauten aus Achaemenidischer und Sassanidischer Zeit in der Provinz Fars”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 25: 131-145.
44. - Kleiss W., (2000). “Achaemenidische Wasserbauten”. In: Matthiae P., Enea A., Peyronel L., Pinnock F. (Eds.) Proceedings of the First International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East. Rome, May 18th-23rd 1998, Vol. 1. Dipartimento di scienze storiche, archeologiche e antropologiche dell’antichità, Rome: 753-760.
45. - Kleiss, W., (1982). “Safavidische Staudämme bei Saveh und Qom”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 15: 361-374.
46. - Kleiss, W., (1991). “Wasserschutzdamme und kanalbauten in umgebung von,Pasargadae”. Archaologische Mitteilungen aus Iran, 24: 23-30.
47. - Nicole, M., (2013). The ancient dams of Darudzn valley. Translated by: Mohammad Jaafar Malekzadeh, Shiraz: Navid (in Persian).
48. - Nylander, C., (1965). “Old Persian and Greek stonecutting and the chronology of Achaemenian monuments: Achaemenian problems I”. American Journal of Archaeology, 69: 49-55.
49. - Nylander, C., (1966a). “Clamps and chronology (Achaemenid problems II)”. Iranica Antiqua, 6: 130-146.
50. - Nylander, C., (1966b). “The toothed chisel in Pasargadae: Further notes on old Persian stonecutting”. American Journal of Archaeology, 70: 373-376.
51. - Nylander, C., (1970). Ionians in Pasargadae. Studies in old Persian architecture. Acta Universitatis Upsaliensis Boreas 1, Universitetetbiblioteket Uppsala, Uppsala, 176 p.
52. - Sami, A., (1338). Pasargad is the oldest capital of the Achaemenid Empire. Shiraz: General Department of Culture and Art of Fars Province (in Persian).
53. - Sebastien, G.; Mohammadkhani, K.; Farjamirad, M.; Ibnoeirida, N.; ZareKordshouli, F.; Karami, H. R. & Laisney, D., (2018). Field Report on the 2015 Current Archaeological Work of the Joint Iran-French Project on Pasargadae and its Territory. Iranian Heritage Studies, Vol. 1, Shahid Beheshti University.
54. - Seyed Sajjadi, S. M., (2018). Dahane Gholaman: an Achaemenid city in the southeast of Iran. Tehran: Aryarmana (in Persian).
55. - Skold, I. & Litchley, V., (2017). Achaemenid culture and local traditions in Anatolia, South Caucasus and Iran. Translated by Shahin Aryamnesh, Tehran: Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Aryarmena (in Persian).
56. - Stronach, D., (1366). “Formation of Pasargad Royal Garden and its influence on Iranian gardening”. Translated by: Kamiyar Abdi, Journal of Art, 22 23: 54-75 (in Persian).
57. - Stronach, D., (1379). Pasargad, a report of the excavations carried out by the British Institute of Iranian Studies from 1961 to 1963. Translated by Hamid Khatib Shahidi, Tehran: Publications of the Country’s Cultural Heritage Organization (in Persian).
58. - Sykes, S. P., (1391). History of Iran. Translated by Seyyed Mohammad Taqi Fakhr Dai Gilani, Tehran: Negah (in Persian).
59. - Whitcomb, D. S., (1985). Before the roses and nightingales. Excavtions at Qasr-i Abu Nasr, Old Shiraz. New York,The Mettopolitan Museum of Art.
60. - Zarei Kordshuli, F., (1383). “Archaeological Survey of Pasargad Tang Balaghi”. Archive of Pasargad World Heritage Site, (unpublished), (in Persian).
61. - Zarei Kordshuli, F. & Mohammadi, A., (2016). The findings of Pasargad crossroads are evidences of the Persian influx or the Persian camp. Pasargad 1, Tehran: Kitab Bahar (in Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |