سال 8، شماره 27 - ( 3-1403 )
سال 8 شماره 27 صفحات 80-59 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Vaezi A, Djamali M, Skandari N, Tavakoli V, Naderi Beni A. (2024). The Influence of Paleoclimatic Variability on the Rise and Fall of Iranian Dynasties and Ancient Cultures in Southeastern Iran from the 2nd Millennium BCE to the Sassanid Period. Parseh J Archaeol Stud. 8(27), 59-80. doi:10.22034/PJAS.8.27.59
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-822-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-822-fa.html
واعظی علیرضا، جمالی مرتضی، اسکندری نصیر، توکلی وحید، نادریبنی عبدالمجید.(1403). تأثیرات تغییرات دیرین اقلیم بر شکوفایی و افول سلسلههای حاکمبر ایران و فرهنگهای باستانی جنوبشرق ایران از هزارۀ دوم پیشازمیلاد، تا دورۀ ساسانی مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (27) :80-59 10.22034/PJAS.8.27.59
علیرضا واعظی*1 
، مرتضی جمالی2 ، نصیر اسکندری3 ، وحید توکلی4 ، عبدالمجید نادریبنی5
، مرتضی جمالی2 ، نصیر اسکندری3 ، وحید توکلی4 ، عبدالمجید نادریبنی5
1- استادیار مهندسی محیط زیست، گروه پژوهشهای نوین کاربردی، پژوهشکدۀ علوم زمین سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران ، al.vaezi@yahoo.com
2- دانشیار زمینشناسی، پژوهشکدۀ بومشناسی و تنوع زیستی مدیترانه (IMBE)، مارسی، فرانسه
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4- دانشیار زمینشناسی، گروه سافت راک، دانشکدۀ زمینشناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5- دانشیار زمینشناسی، گروه علوم غیرزیستی، پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، تهران، ایران.
2- دانشیار زمینشناسی، پژوهشکدۀ بومشناسی و تنوع زیستی مدیترانه (IMBE)، مارسی، فرانسه
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4- دانشیار زمینشناسی، گروه سافت راک، دانشکدۀ زمینشناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5- دانشیار زمینشناسی، گروه علوم غیرزیستی، پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، تهران، ایران.
چکیده: (1953 مشاهده)
آسیبپذیری بالقوۀ جوامع اولیه در برابر بلایای طبیعی مانند خشکسالی، سیل و قحطی ناشی از تغییرات آبوهوایی موضوع مهمی است که نیاز به مطالعات دقیقی دارد. هدف اصلی این پژوهش بررسی اثرات احتمالی تغییرات دیرینۀ محیطی و اقلیمی بر سکونتگاههای عصرمفرغ در جنوبشرق ایران و سلسلههای اصلی حاکمبر ایران براساس شواهد باستانشناسی و تاریخی مرزهای سرزمینی، رونق اقتصادی و سیاسی است. تطبیق تغییرات اقلیمی و فرهنگی در جنوبشرق ایران میتواند اطلاعات بسیار گرانقیمتی را در اختیار محققین قرار دهد. در اینراستا، پژوهش پیشِرو سعی دارد پاسخهای مناسبی به این پرسش ارائه نماید که آیا تغییرات اقلیمبر جوامع باستانی جیرفت تأثیر گذاشته است یا خیر؟ و در نگاهی کلانتر تغییر اقلیم تا چه اندازه بر رونق اقتصادی و نفوذ سیاسی سلسلههای حاکمبر ایران تأثیر گذاشته است؟ در مطالعۀ حاضر با استفاده از ترکیبی از شاخصهای ژئوشیمیایی و گردهشناسی، تغییرات دیرینۀ اقلیمی جنوبشرق فلات ایران درطول 4000سال گذشته بررسی خواهد شد. فعالیتهای کشاورزی قابلتوجه، بین 3900 تا 3700 سال پیش از حاضر همزمان با شرایط اقلیمی معتدل در جنوبشرق ایران وجود داشته اشت. شرایط خشک همراه با افزایش گرد و غبار از 3300 تا 2900 سال پیش از حاضر بر منطقۀ حکمفرما بوده است. شرایط مرطوب در جنوبشرق ایران از حدود 2900 تا 2300 سال پیش از حاضر، همزمان با شکوفایی حکومتهای منطقهای مانند مادها، اورارتوها، مانناها در نیمۀ غربی ایران و پس از آن شاهنشاهی هخامنشی در سراسر ایران بزرگ، کشاورزی گسترده را تسهیل نموده است. افول شاهنشاهی هخامنشی همزمان با آغاز یک دورۀ خشک بوده است که برای نزدیک به 200سال، کشاورزی در جیرفت را کمرونق نموده است. جنوبشرق ایران بار دیگر بین 1550 و 1300سال پیش از حاضر شرایط مرطوبی را تجربه کرده است، که با رونق اقتصادی اواسط تا اواخر شاهنشاهی ساسانی همپوشانی زمانی دارد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1401/11/12 | پذیرش: 1402/3/16 | انتشار: 1403/3/10
دریافت: 1401/11/12 | پذیرش: 1402/3/16 | انتشار: 1403/3/10
فهرست منابع
1. - Agnew, A. D. Q. & Zohary, M., (1974). “Geobotanical Foundations of the Middle East”. The Journal of Ecology, 62(1). https://doi.org/10.2307/2258907
2. - Alpert, P. & Neumann, J., (1989). “An Ancient “Correlation” between Streamflow and Distant Rainfall in the near East”. Journal of Near Eastern Studies, 48(4): 313-314. https://doi.org/10.1086/373411
3. - Blaauw, M. & Andrés Christen, J., (2011). “Flexible Paleoclimate Age-Depth Models Using an Autoregressive Gamma Process”. In Bayesian Analysis, 6: 457-474. https://doi.org/10.1214/11-BA618
4. - Clarke, J.; Brooks, N.; Banning, E. B.; Bar-Matthews, M.; Campbell, S.; Clare, L.; Cremaschi, M.; di Lernia, S.; Drake, N.; Gallinaro, M.; Manning, S.; Nicoll, K.; Philip, G.; Rosen, S.; Schoop, U. D.; Tafuri, M. A.; Weninger, B. & Zerboni, A., (2016). “Climatic changes and social transformations in the Near East and North Africa during the “long” 4th millennium BC: A comparative study of environmental and archaeological evidence”. Quaternary Science Reviews, 136: 96-121. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2015.10.003
5. - Cline, E. H., (2014). “1177 B.C. The year civilization collapsed”. In 1177 B.C. The Year Civilization Collapsed. https://doi.org/10.1215/10474552-3697876
6. - Colburn, H. P., (2013). “Connectivity and communication in the achaemenid empire 1”. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 56(1): 29-52. https://doi.org/10.1163/15685209-12341278
7. - Cronin, S., (2021). Social Histories of Iran. In Social Histories of Iran. https://doi.org/10.1017/9781108120289
8. - Daryaee, T., (2013). Sasanian Persia The Rise and Fall of an Empire (Paperback). I.B.Tauris & Co Ltd. https://doi.org/10.1111/hisn.12054
9. - Dixit, Y.; Hodell, D. A.; Sinha, R. & Petrie, C. A., (2014). “Abrupt weakening of the Indian summer monsoon at 8.2 kyr B.P.”. Earth and Planetary Science Letters, 391: 16–23. https://doi.org/10.1016/j.epsl.2014.01.026
10. - Djamali, M.; Akhani, H.; Andrieu-Ponel, V.; Braconnot, P.; Brewer, S.; de Beaulieu, jacques-L.; Fleitmann, D.; Fleury, J.; Gasse, F.; Guibal, F.; Jackson, S.; Lezine, A.-M.; Médail, F.; Ponel, P.; Roberts, N. & Stevens, L., (2010a). “Indian Summer Monsoon variations could have affected the early-Holocene woodland expansion in the Near East”. The Holocene, 20(5): 813-820. https://doi.org/10.1177/0959683610362813
11. - Djamali, M.; Jones, M. D.; Migliore, J.; Balatti, S.; Fader, M.; Contreras, D.; Gondet, S.; Hosseini, Z.; Lahijani, H.; Naderi, A.; Shumilovskikh, L. S.; Tengberg, M. & Weeks, L., (2016). “Olive cultivation in the heart of the Persian Achaemenid Empire: new insights into agricultural practices and environmental changes reflected in a late Holocene pollen record from Lake Parishan, SW Iran”. Vegetation History and Archaeobotany, 25(3): 255-269. https://doi.org/10.1007/s00334-015-0545-8
12. - Djamali, M.; Miller, N. F.; Ramezani, E.; Andrieu-Ponel, V.; de Beaulieu, J.-L.; Berberian, M.; Guibal, F.; Lahijani, H.; Lak, R. & Ponel, P., (2010b). “Notes on Arboricultural and Agricultural Practices in Ancient Iran based on New Pollen Evidence”. Paléorient, 36(2): 175-188. https://doi.org/10.3406/paleo.2010.5394
13. - Fouache, E.; Cosandey, C.; Adle, C.; Casanova, M.; P. Francfort, H.; Madjidzadeh, Y.; Tengberg, M.; Sajadi, M.; Shirazi, Z. & Vahdati, A., (2009). A study of the climatic crisis of the end of the Third millennium BC in Southeastern Iran through the lens of geomorphology and archaeology. In EGU General Assembly Conference Abstracts (p. 1505). http://meetings.copernicus.org/egu2009
14. - Fouache, E.; Garçon, D.; Rousset, D.; Sénéchal, G. & Madjidzadeh, Y., (2005). “La vallée de l’Halil Roud (région de Jiroft, Iran) : étude géoarchéologique, méthodologie et résultats préliminaires”. Paléorient, 31(2): 107. https://doi.org/10.3406/paleo.2005.5128
15. - Czernik, J.; & Goslar, T. (2001). “Preparation of graphite targets in the Gliwice Radiocarbon Laboratory for AMS 14C dating”. Radiocarbon, 43(2A): 283-291. https://doi.org/10.1017/S0033822200038121
16. - Gurjazkaite, K.; Routh, J.; Djamali, M.; Vaezi, A.; Poher, Y.; Beni, A. N.; Tavakoli, V. & Kylin, H., (2018). “Vegetation history and human-environment interactions through the late Holocene in Konar Sandal, SE Iran”. Quaternary Science Reviews, 194: 143-155. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2018.06.026
17. - Haggis, D. C., (1993). “Intensive survey, traditional settlement patterns, and Dark Age Crete: the case of early Iron Age Kavousi”. Journal of Mediterranean Archaeology, 6(2), 131-174. https://doi.org/10.1558/jmea.v6i2.131
18. - Hamzeh, M. A.; Mahmudy Gharaie, M. H.; Alizadeh Ketek Lahijani, H.; Djamali, M.; Moussavi Harami, R. & Naderi Beni, A., (2016). “Holocene hydrological changes in SE Iran, a key region between Indian Summer Monsoon and Mediterranean winter precipitation zones, as revealed from a lacustrine sequence from Lake Hamoun”. Quaternary International, 408: 25–39. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2015.11.011
19. - Hedges, J. I. & Stern, J. H., (1984). “Carbon and nitrogen determinations of carbonate-containing solids1”. Limnology and Oceanography, 29(3): 657–663. https://doi.org/10.4319/lo.1984.29.3.0657
20. - Hooghiemstra, H., (2006). “Leitfaden der Pollenbestimmung fur Mitteleuropa und angrenzende Gebiete. H.-J. Beug. Publisher Verlag Friedrich Pfeil, Munich, 2004 (542 pp. 120 plates, 12 tables) ISBN 3 89937 043 0”. Journal of Quaternary Science, 21(1). https://doi.org/10.1002/jqs.915
21. - Kaniewski, D.; Paulissen, E.; Van Campo, E.; Weiss, H.; Otto, T.; Bretschneider, J. & Van Lerberghe, K., (2010). “Late second-early first millennium BC abrupt climate changes in coastal Syria and their possible significance for the history of the Eastern Mediterranean”. Quaternary Research, 74(2): 207-215. https://doi.org/10.1016/j.yqres.2010.07.010
22. - Kuzucuoǧlu, C.; Dörfler, W.; Kunesch, S. & Goupille, F., (2011). “Mid- to late-Holocene climate change in central Turkey: The tecer lake record”. Holocene, 21(1): 173-188. https://doi.org/10.1177/0959683610384163
23. - Langgut, D.; Finkelstein, I. & Litt, T., (2013). “Climate and the Late Bronze collapse: new evidence from the southern Levant, Tel Aviv, Journal of the Institute of Archaeology of Tel Aviv University, 40(2)” 149-175. https://doi.org/10.1179/033443513X13753505864205
24. - Laskar, A. H. & Bohra, A., (2021). “Impact of Indian Summer Monsoon Change on Ancient Indian Civilizations During the Holocene”. In Frontiers in Earth Science, 9, 709455. https://doi.org/10.3389/feart.2021.709455
25. - Leonard, J., (1993). “Comparisons between the Phytochorological Spectra of Three Iranian Deserts and Those of Various Surrounding Regions”. Bulletin Du Jardin Botanique National de Belgique / Bulletin van de National Plantentuin van België, 62(1/4): 389-396. https://doi.org/10.2307/3668284
26. - Madella, M. & Fuller, D., (2006). “Palaeoecology and the Harappan Civilisation of South Asia: a reconsideration”. Quaternary Science Reviews, 25(11-12): 1283-1301. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379105002908
27. - Madjidzadeh, Y. & Pittman, H., (2008). “Excavations at Konar Sandal in the Region of Jiroft in the Halil Basin: First Preliminary Report (2002–2008)”. Iran, 46(1): 69–103. https://doi.org/10.1080/05786967.2008.11864738
28. - Mancini-Lander, D. J., (2009). “A history of Iran: Empire of the mind by michael axworthy (New York: Basic books, 2008. 249 pages.)”. American Journal of Islam and Society, 26(4): 121-123. https://doi.org/10.35632/ajis.v26i4.1371
29. - Martinez-Ruiz, F.; Kastner, M.; Gallego-Torres, D.; Rodrigo-Gámiz, M.; Nieto-Moreno, V. & Ortega-Huertas, M., (2015). “Paleoclimate and paleoceanography over the past 20,000 yr in the Mediterranean Sea Basins as indicated by sediment elemental proxies”. Quaternary Science Reviews, 107: 25–46. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2014.09.018
30. - Mashkour, M.; Tengberg, M.; Shirazi, Z. & Madjidzadeh, Y., (2013). “Bio-archaeological studies at Konar Sandal, Halil Rud basin, southeastern Iran”. Environmental Archaeology, 18(3): 222–246. https://doi.org/10.1179/1749631413Y.0000000006
31. - Moore, P. D.; Webb, J. A. & Collinson, M. E., (1991). Pollen analysis. Second Edition, Blackwell, Oxford, 1-216.
32. - Neumann, J. & Parpola, S., (1987). “Climatic Change and the Eleventh-Tenth-Century Eclipse of Assyria and Babylonia”. Journal of Near Eastern Studies, 46(3): 161-182. https://doi.org/10.1086/373244
33. - Paulette, T., (2012). “Domination and resilience in bronze age mesopotamia”. In: Surviving Sudden Environmental Change: Answers from Archaeology, 167: 196. https://doi.org/10.2307/j.ctt1wn0rbs.12
34. - Petrie, C. A. & Weeks, L., (2019). “The Iranian Plateau and the Indus River Basin”. In: Climate Changes in the Holocene: (pp: 293-326). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781351260244-14
35. - Ponton, C.; Giosan, L.; Eglinton, T. I.; Fuller, D. Q.; Johnson, J. E.; Kumar, P. & Collett, T. S., (2012). “Holocene aridification of India”. Geophysical Research Letters, 39(3): 1-6. https://doi.org/10.1029/2011GL050722
36. - Pyankova, L., (1994). “Central Asia in the Bronze Age: Sedentary and nomadic cultures”. Antiquity, 68(259): 355-372. https://doi.org/10.1017/S0003598X00046718
37. - Reimer, P. J.; Austin, W. E. N.; Bard, E.; Bayliss, A.; Blackwell, P. G.; Bronk Ramsey, C.; Butzin, M.; Cheng, H.; Edwards, R. L.; Friedrich, M.; Grootes, P. M.; Guilderson, T. P.; Hajdas, I.; Heaton, T. J.; Hogg, A. G.; Hughen, K. A.; Kromer, B.; Manning, S. W.; Muscheler, R.; … Talamo, S. (2020). “The IntCal20 Northern Hemisphere Radiocarbon Age Calibration Curve (0-55 cal kBP)”. Radiocarbon, 62(4): 725-757. https://doi.org/10.1017/RDC.2020.41
38. - Sharifi-Yazdi, M.; Tavakoli, V.; Salehi-Noparvar, S.; Vaezi, A.; Naderi Beni, A.; Nazemi, M.; Duttagupta, S. & Routh, J., (2022). “Influence of the Late Quaternary climate on sedimentology of the Jazmurian Playa, SE Iran”. Journal of Paleolimnology, 68(2): 169-187. https://doi.org/10.1007/s10933-022-00239-8
39. - Sharifi, A.; Pourmand, A.; Canuel, E. A.; Ferer-Tyler, E.; Peterson, L. C.; Aichner, B.; Feakins, S. J.; Daryaee, T.; Djamali, M.; Beni, A. N.; Lahijani, H. A. K. & Swart, P. K., (2015). “Abrupt climate variability since the last deglaciation based on a high-resolution, multi-proxy peat record from NW Iran: The hand that rocked the Cradle of Civilization?”. Quaternary Science Reviews, 123: 215–230. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2015.07.006
40. - Shumilovskikh, L.; Djamali, M.; Andrieu-Ponel, V.; Ponel, P.; de Beaulieu, J.-L.; Naderi-Beni, A. & Sauer, E. W., (2017). “Palaeoecological insights into agri-horti-cultural and pastoral practices before, during and after the Sasanian Empire”. Sasanian Persia: between Rome and the Steppes of Eurasia, 2nd edn. Edinburgh University Press, Edinburgh: 51-73. https://doi.org/10.3366/edinburgh/9781474401012.003.0003
41. - Sinha, A.; Kathayat, G.; Weiss, H.; Li, H.; Cheng, H.; Reuter, J.; Schneider, A. W.; Berkelhammer, M.; Adali, S. F.; Stott, L. D. & Lawrence Edwards, R., (2019). “Role of climate in the rise and fall of the neo-assyrian empire”. Science Advances, 5(11). eaax6656. https://doi.org/10.1126/sciadv.aax6656
42. - Staubwasser, M. & Weiss, H., (2006). “Holocene Climate and Cultural Evolution in Late Prehistoric–Early Historic West Asia”. Quaternary Research, 66(03): 372–387. https://doi.org/10.1016/j.yqres.2006.09.001
43. - Turchin, P.; Adams, J. M. & Hall, T. D., (2006). “East-West Orientation of Historical Empires and Modern States”. Journal of World-Systems Research, 219-229. https://doi.org/10.5195/jwsr.2006.369
44. - Vaezi, A.; Ghazban, F.; Tavakoli, V.; Routh, J.; Beni, A. N.; Bianchi, T. S.; Curtis, J. H. & Kylin, H., (2019). A Late Pleistocene-Holocene multi-proxy record of climate variability in the Jazmurian playa, southeastern Iran”. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 514: 754-767. https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2018.09.026
45. - Vaezi, A.; Routh, J.; Djamali, M.; Gurjazkaite, K.; Tavakoli, V.; Beni, A. N. & Roberts, P., (2022). “New multi-proxy record shows potential impacts of precipitation on the rise and ebb of Bronze Age and imperial Persian societies in southeastern Iran”. Quaternary Science Reviews, 298: 107855. https://doi.org/10.1016/J.QUASCIREV.2022.107855
46. - Vidale, M. & Frenez, D., (2015). “Indus Components in the Iconography of a White Marble Cylinder Seal from Konar Sandal South (Kerman, Iran)”. South Asian Studies, 31(1): 144-154. https://doi.org/10.1080/02666030.2015.1008820
47. - Wehausen, R. & Brumsack, H.-J., (2000). “Chemical cycles in Pliocene sapropel-bearing and sapropel-barren eastern Mediterranean sediments”. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 158(3): 325–352. https://doi.org/10.1016/S0031-0182(00)00057-2
48. - Weiss, B., (1982). “The decline of Late Bronze Age civilization as a possible response to climatic change”. Climatic Change, 4(2): 173-198. https://doi.org/10.1007/BF02423389
49. - Weiss, H.; Courty, M. A.; Wetterstrom, W.; Guichard, F.; Senior, L.; Meadow, R. & Curnow, A., (1993). “The genesis and collapse of third millennium north Mesopotamian civilization”. Science, 261(5124): 995-1004. https://www.jstor.org/stable/2881847
50. - Zandifar, S.; Tavakoli, V.; Vaezi, A.; Naeimi, M.; Naderi Beni, A.; Sharifi-Yazdi, M. & Routh, J., (2022). “Influence of transport mechanism on playa sequences, late Pleistocene-Holocene period in Jazmurian Playa, southeast Iran”. Arabian Journal of Geosciences, 15(7): 653. https://doi.org/10.1007/s12517-022-09918-2
51. - Zhang, P.; Cheng, H.; Edwards, R. L.; Chen, F.; Wang, Y.; Yang, X.; Liu, J.; Tan, M.; Wang, X.; Liu, J.; An, C.; Dai, Z.; Zhou, J.; Zhang, D.; Jia, J.; Jin, L.; & Johnson, K. R. (2008). A test of climate, sun, and culture relationships from an 1810-year Chinese cave record. science, 322(5903): 940-942. http://science.sciencemag.org/content/322/5903/940.abstract
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |