سال 8، شماره 27 - ( 3-1403 )
سال 8 شماره 27 صفحات 224-197 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Beik-Mohammadi N, Salehi Kakhki A, Zarei M E. (2024). Re-Interpretation Illustrated Polychrome Decoration Under Transparent Glaze Attributed to Neishabur (Based on Ethnoarcheaology). Parseh J Archaeol Stud. 8(27), 197-224. doi:10.22034/PJAS.8.27.197
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-813-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-813-fa.html
بیکمحمدی نسرین، صالحیکاخکی احمد، زارعی محمدابراهیم.(1403). بازخوانی صحنۀ روایی مصور برروی بشقاب گلابهای رنگارنگ منسوب به نیشابور برپایۀ مطالعات قومباستانشناسی مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (27) :224-197 10.22034/PJAS.8.27.197
1- دانشجوی دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ،salehi.k.a@aui.ac.ir
3- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ،
3- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
چکیده: (1432 مشاهده)
مطالعۀ سفالینههای گلابهای رنگارنگ بهدلیل نقوش منحصربهفرد همواره موردتوجه پژوهشگران مختلف بوده است. طی چند دهۀ گذشته محققان با رویکردهای متفاوت نقوش سفالینههای فوق را مورد مطالعه قرار دادهاند. باوجود پژوهشهای صورتگرفته در راستای بازخوانی و تفسیر نقوش، همچنان ابهامات و چالشها بهقوت خود باقی است. یکی از چالشهای موجود در تفسیر نقوش سفالینههای گلابهای رنگارنگ، صحنۀ روایی مصور برروی بشقابی است که در موزۀ هنر «نلسوناتکینز» نگهداری میشود. پژوهشگران در پژوهشهای خود با توجه به متون تاریخی برای تفسیر نقش بشقاب فوق نظرات ناهمگونی را ارائه کردهاند که گمان میرود تفاسیر آنها دارای اشکالات اساسی است. اینچنین بهنظر میرسد که مطالعۀ متون تاریخی بهتنهایی راهگشا برای تفسیر صحنۀ روایی فوق نیست و باید از مطالعات علوم میانرشتهای کمک گرفته شود، تا در پژوهشی مجزا و با استفاده از مطالعات قومباستانشناسی صحنۀ روایی این ظرف مورد مطالعه و بازبینی قرار گیرد. نگارندگان در این پژوهش بر آن هستند تا با پیگیری کهنالگوها در بستر جغرافیای تولید سفالینههای گلابهای رنگارنگ که دامنۀ مطالعات آن، خطۀ خراسان را دربر میگیرد، صحنۀ روایی بشقاب را موردمطالعه قرار دهند. برای نیل به این هدف، نگارندگان از مطالعات قومباستانشناسی و مستندات تاریخی برای تفسیر آن بهره گرفتهاند. روش پژوهش جستار پیشِرو کتابخانهای با رویکرد تاریخی، تحلیلی-تطبیقی است. درراستای هدف فوق، پرسشهایی نظیر: مفهوم صحنۀ روایی بشقاب گلابهای رنگارنگ مورد بحث چیست؟ مطالعات قومباستانشناسی تا چه حد در تفسیر صحنۀ روایی مصور برروی این ظرف قابل تطبیق است؟ مطرح شده است. برآیند حاصل از پژوهش تطبیقی مطالعات قومباستانشناسی و مستندات تاریخی این است که مضمون صحنۀ روایی منقوش بر بشقاب، مراسم آئینی طلب باران و آب از ایزد بانوی آناهیتا و تیشتر است که امروزه در خطۀ خراسان با تغییراتی در نحوۀ اجرای مراسم برگزار میگردد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1401/10/8 | پذیرش: 1402/2/28 | انتشار: 1403/3/10
دریافت: 1401/10/8 | پذیرش: 1402/2/28 | انتشار: 1403/3/10
فهرست منابع
1. - اتینگهاوزن، ریچارد؛ و یارشاطر، احسان، (1379). اوجهای درخشان هنر ایران. ترجمۀ هرمز عبداالهی، رویین پاکباز، تهران: انتشارات آگاه.
2. - اقتداری، احمد، (1354). دیار شهریاران. ج2، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
3. - اکبریشکتایی، نرگس؛ و تقوی، عابد، (1397). «خوانش مفاهیم تغییر و استمرار در نقوش سفالینههای عصر سامانی». نامۀ هنرهای تجسمی و کاربردی، 22: 103-85. 10.30480/DOI: VAA.2019.1422.1172
4. - آموزگار، ژاله، (1389). تاریخ اساطیر ایران. ج 1، تهران: انتشارات سمت.
5. - بهار، مهرداد، (1380). بندهشن/ فرنبغ دادگی. تهران: انتشارات توس.
6. - بهار، مهرداد، (1384). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: انتشارات آگاه.
7. - بهمنی، پردیس، (1389). سیر تحول و تطور نقش و نماد در هنرهای سنتی ایران. تهران: دانشگاه پیام نور.
8. - بیرونی، ابوریحان، (1342). آثار الباقیه. ترجمۀ اکبر داناسرشت، تهران: نشر ابنسینا.
9. - پاپلییزدی، محمدحسین، (1378). «آئینهای بارانخواهی در زمان خشکسالیها». تحقیقات جغرافیایی مشهد، 55-54: 211-186. SID: https://sid.ir/paper/417260/fa
10. - پورداود، ابراهیم، (1387). اوستا (گاثاها) سرودههای زرتشت. تهران: دنیای کتاب.
11. - حکیم، محمدتقیخان، (1366). گنج دانش، جغرافیای تاریخی شهرهای ایران. بهاهتمام: محمدعلی صوتی و جمشید کیانفر، تهران: انتشارات زرین.
12. - خلعتبریلیماکی، مصطفی، (1393). آئینهای بارانخواهی و آفتابخواهی در فرهنگ عامه. تهران: انتشارات طهوری.
13. - دوستخواه، جلیل، (1388). اوستا. ج اول، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات مروارید.
14. - رجبی، پرویز، (1375). جشنهای ایرانی. تهران: انتشارات فرزین.
15. - رضی، هاشم، (1374). اوستا. تهران: انتشارات فروهر.
16. - رضی، هاشم، (1382). دین و فرهنگی ایرانی پیش از زردشت. تهران: انتشارات سخن.
17. - روزی، احمد، (1383). «ترانههای دعوت باران و بازداشتن آن در تاجیکستان». نشریه کتاب ماه هنر، 68-67: 46. magiran.com/p1620073
18. - سودآور، ابوالعلاء، (1384). فره ایزدی در آئین پادشاهی ایرانباستان. تهران: انتشارات نی.
19. - شوالیه، ژان؛ و گربران، آلن، (1384). فرهنگ نمادها (اساطیر، رویاها، رسوم، ایماء و اشاره، اشکال و قوالب، چهرهها، رنگها، اعداد). ترجمه سودابه فضایلی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: انتشارات جیحون
20. - طبری، محمدبن جبیر، (1356). ترجمۀ تفسیر طبری. ج. اول، بهاهتمام: حبیب یغمایی، تهران: انتشارات توس.
21. - عاشورپور، صادق، (1387). «نگاهی به مراسم بارانخواهی چمچهخاتون». فصلنامۀ تئاتر، 43 - 42: 54-44.
22. - عسکریالموتی، حجتالله، (1395). «بازخوانی محتوایی نقوش سفال نیشابور در قرن چهارم هجری با محوریت باورهای مذهبی و پیشگوییهای نجومی». خراسان بزرگ، 7 (25): 27-15. DOI: 20.1001.1.22516131.1395.6.25.2.8
23. - علیزاده، عباس، (1383). تئوری و عمل در باستانشناسی. تهران: انتشارت سازمان میراثفرهنگی کشور (پژوهشگاه).
24. - عناصری، جابر، (1348). «آئین طلب باران و حرمت آب در ایران». نشریه انجمن فرهنگ ایرانباستان، 1: 64-25.
25. - فرنبغدادگی، آذر، (1369). بندهشن. گزارنده: مهرداد بهار، تهران: نشر طوس.
26. - فرهوشی، بهرام، (1364). جهان فروری: بخشی از فرهنگ ایران کهن. تهران: نشر کاریان.
27. - فقیری، ابوالقاسم، (1389). باورهای سرزمین مادریام. شیراز: نشر نوید شیراز.
28. - کامبخشفرد، سیفالله، (1374). معبد آناهیتای کنگاور. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور.
29. - کرباسیان، ملیحه، (1384). فرهنگ الفبای موضوعی: اساطیر ایرانباستان. تهران: نشر اخوان.
30. - کیانی، محمدیوسف، (1357). پیشینۀ سفال و سفالگری در ایران. تهران: نسیم دانش.
31. - گویری، سوزان، (1371). «آناهیتا ایزدبانویی از تبار خدایان کهن». مجلۀ چیستا، 90 - 89: 1042-1012.
32. - محمودی، فتانه، (1380). «بررسی نقوش تزئینی هنر دورۀ ساسانی، بهویژه جامهای فلزی و پارچهها». پایاننامۀ کارشناسیارشد پژوهشهنر دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
33. - محمودی، محمدعلی، (1388). «جشن آبریزگان و تاق بزرگ بستان». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی دانشگاه تبریز، 52: 136-115. SID: https://sid.ir/paper/447656/fa
34. - مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین، (1374). مروج الذهب. ج. 1. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
35. - مشیری، ژاله، (1392). «مراسم طلب باران در حوزۀ کویری ایران». نشریه انسانشناسی، 19: 138-118. DOR: 20.1001.1.17352096.1392.11.19.4.6
36. - معصومی، غلامرضا، (1388). دایرهالمعارف اساطیر و آئینهای باستانی جهان. ج. 1، تهران: انتشارات سوره مهر.
37. - میرزائی، بنفشه؛ و مرادخانی، علی، (1398). «بازتاب مهرپرستی در نقوش سفالهای نیشابور در دورۀ سامانیان». نشریه رهپویه هنر/ هنر تجسمی، 2: 57-47. 10.22034/DOI: RA.2019.241844
38. - هال، جیمز، (1383). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
39. - هینلز، جان، (1387). شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: انتشارات چشمه.
40. - ورمازن، مارتین، (1387). آیین میترا. ترجمۀ بزرگ نادرزاد، تهران: نشر چشمه.
41. - یاحقی، محمد، (1369). فرهنگ اساطیر و انتشارات داستانی در ادبیات فارسی. تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
43. - Akbari Shaktaei, N. & Taghavi, A. (2018). Reading the concepts of change and continuity in Samanid era pottery motifs. Letter of visual and applied art. (In Persian).
44. - Amozegar, Zh., (2010). History of Iranian Mythology. vol1, Tehran: Samt Publications. (In Persian). DOI: 10.30480/VAA.2019.1422.1172
45. - Alizadeh, A., (2013). Theory and practice in archaeology. Tehran: published by the country’s cultural heritage organization. (In Persian).
46. - Anasori, J., (1969). “Worshiping rain and sanctity of water in Iran”. Journal of Ancient Iranian Culture Association, 1: 25-64. (In Persian).
47. - Allen, T., (1989). “Notes on Bust (Continued)”. IRAN, 27: 57-66.
48. - Ashorpour, S., (2008). “A glance of the Chamche Khaton rain ceremony”. Theater Quarterly, 42-43: 44-54. (In Persian).
49. - Bahar, M., (2001). Bundahesh. Tehran: Toos Publications. (In Persian).
50. - Bahar, M., (2005). A research in Iranian Mythology. Tehran: Agah Publications. (In Persian).
51. - Bahmani, P., (2010). The course of transformation of motifs and symbols in traditional arts of Iran. Tehran: Payam Noor University. (In Persian).
52. - Birooni, A., (1963). Asar-e Albaghiyeh. Translated by: Akbar Dana seresht, Tehran: Ibn-e Sina Publications. (In Persian).
53. - Blair, Sh. & Bloom, J., (2004). “Decorative Art”: in: Islamic Art and Architecture, Markus Hattstein and Peter Delius (ed.) Konemann, Italy: 118-123.
54. - Bulliet, R. W., (1992). “Pottery style and social status in Medieval Khorasan”. in: Archaeology, Annales and Ethnohistory, A. B Knapp (ed.), Cambridge Univercity press: 75-82.
55. - Cooper, E., (2000). Ten Thousand Years of Pottery. British museum Press, London.
56. - Daneshvari, A., (2007). “Cup, Branch, Bird and Fish: An conographical study of the Figure Holding a cup and a Branch Flanked by a Bird and a Fish”, The Iconography of Islamic Art, studies in Honour of Robert Hillenbrand, Edited by Bernard Okane, (Edinburgh: Edinburgh University Press, Journal of Islamic Studies, 18 (2): 299–302. (In Persian).
57. - Dostkhah, J., (2009). Avesta. Vol 1, 13th edition, Tehran: Morvarid Publications. (In Persian).
58. - Eghtedari, A., (1975). The land of Shahriaran. vol 2. Tehran: Publications of the Association of national works. (In Persian).
59. - Ettinghause, R. & Yarshater, E., (2000). The brilliant peaks of Iranian art. Translated by: Hormoz Abdollahi, Roeintan Pakbaz, Tehran: Agah Publications. (In Persian).
60. - Faqiri, A., (2008). Beliefs of my motherland. Shiraz: Navid Shiraz publication (In Persian).
61. - Farah Vashi, B., (1985). Jahan -e farvari: A Part of Ancient Iranian Culture. Tehran: Karian Publications. (In Persian).
62. - Farnbagh Dadgi. (1990). Bundaheshn. Mehrdad Bahar, Tehran: Tos publication. (In Persian).
63. - Fehervari, G., (2000). Ceramics of the Islamic Worlds in the Tareq Rajab Museum. I. B.Tauris, London.
64. - Fitzherbert, T., (1983). “Themes and Images on the Animated Buff Ware on Medieval Nishapur”. Unprinted Thesis submitted to the faculty of Oriental Studies for the degree of master of philosophy, in the University of Oxford.
65. - Guviri, S., (1992). Anahita, a goddess from the lineage of ancient gods. Chista Magazine, 90-89: 1012-1042 (In Persian).
66. - Hakim, M., (1997). A treasure of knowledge. Historical geography of Iranian cities. By the efforts of Dr. Mohammad ali Souti & Jamshid Kianfar. Tehran, Zarrin Publications. (In Persian).
67. - Hall, J., (2003). Pictorial Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art. Translated by: Roghieh Behzadi, Tehran: Farhang Moaser Publications. (In Persian).
68. - Hinels, J., (2008). Knowing the Mythology of Iran. Translated by: Amoozgar and Ahmad Tafzali, Tehran: Cheshme Publications (In Persian).
69. - Kambakhsh Fard, S., (1978). Anahita Kangavar Temple. Tehran: Cultural Heritage Organization of the country (In Persian).
70. - Karbasian, M., (2004). Thematic Alphabetical Dictionary: Mythology of Ancient Iran. Tehran: Akhwan Publications. (In Persian).
71. - Kayani, M., (1978). History of pottery in Iran. Tehran: Nasim Danesh Publications. (In Persian).
72. - Khalatbari, M., (2011). Rituals of asking for rain & sunshine in popular culture. Tehran: Tahori Publications. (In Persian).
73. - Lane, A., (1947). Early Islamic Pottery Mesopotamian, Egypt and Persia. Faber and Faber Ltd., London.
74. - Lane, A., (1948). Islamic Pottery From The Ninth To The Fourteen Centuries A.D, In the Collection Sir. E. Hitchcock, Faber and Faber Limited, London.
75. - Mahmoudi, F., (1991). “Studying the decorative motifs of the Sassanid period art, especially metal cups and materials”. Master’s thesis of art research of Tarbiat Modares University, (unpublished), (In Persian).
76. - Mahmoudi, M., (2008). “Abrizgan Festival and Bostan Tower”. Faculty of Literature and Humanities, Tabriz University, 52: 136. (In Persian). SID: https://sid.ir/paper/447656/fa
77. - Masoudi, A., (1995). Moruj al-zahab. Vol. 1. Translation by: Abolghasem Payandeh, Tehran Scientific and Cultural Publications. (In Persian).
78. - Masoumi, Gh., (2008). Encyclopaedia of Mythology and Ancient Rituals of the World. Vol1, Tehran: Surah Mehr Publications.
79. - Mirzaei, B. & Moradkhani, A., (2018). “Reflection of Mitrism in Neyshabur pottery motifs in the Samanid period”. Rahpoueh Art Journal, 2: 44-57. (In Persian). DOI: 10.22034/RA.2019.241844
80. - Moshiri, Zh., (2012). “Rain Requesting Ceremonies in the Desert Basin of Iran”. Anthropology Journal, 19: 118-138 (In Persian). DOR: 20.1001.1.17352096.1392.11.19.4.6
81. - Pancaroglu, O., (2013). “Feassts of Nishapur: Cultural Resonances of Tenth-century Ceramic production in Khurasan”. in: M. Mc Williams (ed.), In: Harmony: The Norma Jean Calderwood Collection of Islamic Art, Harvard Art Museums, Cambridge.
82. - Papeliyazdi, M., (1999). “Rain rituals during droughts”. Geographical research of Mashhad. 54-55: 186- 211. (In Persian).
83. - Pourdavod, E., (2008). Avesta (Gathha). Zoroaster’s poems. Tehran: Donyay ketab (The world of book). (In Persian).
84. - Rajabi, P., (1996). Iranian celebrations. Tehran: Farzin Publications.
85. - Razi, H., (2003). Iranian religion & culture before Zoroasterianism. Tehran: Sokhan Publications. (In Persian).
86. - Roozi, A., (2004). Songs calling for rain and stopping it in Tajikistan. Ketab-e- Mah- honar. magiran.com/p1620073
87. - Soodavar, A., (1969). Far-e- Izadi in ancient Iran monarchy. Tehran: Nei Publications. (In Persian).
88. - Samanian, S. & Bahmani, P., (2013). “Sprin- Summer. studying the Identity of Nishapur during the First few centuries”. Armanshahr Architecture & Urban development, 1-(10): 5-14. (In Persian).
89. - Samavaki, Sh., (2021). Les Céramiques Buff de Nishapur. L’etude iconographique des ceramiques polychromes a decor figuratif, IXe- Xesiecles. Independently published.
90. - Chevalier, J. & Gheerbrant, A., (2004). The culture of symbols (Dictionnaire des symboles: mythes, reves, coutumes). Translated by: Sudaba Fazali, second volume, second edition, Tehran: Jihoun Publications.
91. - Tabari, M., (1977). Translated by Tafsir-eTabari. Vol 1, By: the efforts of Habib Yaghmaei, Tehran: Toos Publications. (In Persian).
92. - Varmazen, M., (2008). Mitra’s cult. Translated by: Bozorg Naderzad, Tehran: Cheshme Publications.
93. - Ya Haghi, M., (1990). Mythology and fiction publications in Persian literature, Tehran: Institute of Cultural Studies and Research Publications (In Persian).
94. - Watson, O., (2004). Ceramics From Islamic Lands. London: Thames & Hudson Ltd.
95. - Wilkinson, Ch. K., (1973). Nishapur: pottery of Early Islamic period. The Metropolitan Museum of Art.
96. - Wilkinson, Ch. K., (1961). “The Glazed Pottery Of Nishapur and Samarkand”. Metropolitan Museum Of Art Bulletin, Newsletter, 20 (3): 102-115.
98. URL: 1. https://art.nelson-atkins.org/collections/ (accssed date, 2022/12/13)
99. URL: 2. https://setare.com/fa/news/10124(accssed date, 2022/12/13)
100. URL: 3: https://shahraranews.ir/files/fa/news/1400/8/11/389414_858.jpg. (accssed date, 2022/12/13)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |