منظرگاه فرهنگی هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد خلیج‌فارس: ملاحظاتی در باب جزیرۀ تاروت عربستان

اسکندری, نصیر

doi:10.30699/PJAS.7.23.87

EN FA

سال 7، شماره 23 - ( 3-1402 ) سال 7 شماره 23 صفحات 104-87 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.7.23.87

‎ 20.1001.1.26455048.1402.7.23.4.2

Mendeley

Zotero

RefWorks

Eskandari N. (2023). Cultural Landscape of the Persian Gulf in the Third Millennium BCE: Some Remarks on the Tarut Island. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(23), 87-104. doi:10.30699/PJAS.7.23.87
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-777-fa.html

اسکندری نصیر.(1402). منظرگاه فرهنگی هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد خلیج‌فارس: ملاحظاتی در باب جزیرۀ تاروت عربستان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (23) :104-87 10.30699/PJAS.7.23.87

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-777-fa.html

منظرگاه فرهنگی هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد خلیج‌فارس: ملاحظاتی در باب جزیرۀ تاروت عربستان

نصیر اسکندری^*

استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، Nasir.eskandari@ut.ac.ir

چکیده: (3057 مشاهده)

خلیج‌فارس در جنوب ایران درطول هزاره‌ها همواره به‌عنوان یک گذرگاه آبی راهبردی ایفای نقش کرده است. براساس مدارک باستان‌شناسی دست‌کم از هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد به این‌سو، ساکنان فلات ایران، جنوب خلیج‌فارس، بین‌النهرین و جنوب آسیا از این راه آبی برای تعاملات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی استفاده کرده‌اند. اوج شکوه منظرگاه فرهنگی خلیج‌فارس در هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد بوده است که حوزه‌های تمدنی نوپایی در جنوب خلیج‌فارس و دریای عمان شکل می‌گیرد و به‌گواه یافته‌های باستان‌شناسی و متون میخی بین‌النهرینی این مناطق در چرخۀ تعاملی میان تمدن‌های آن زمان از بین‌النهرین تا درۀ سند نقش فعالی داشته‌اند. منظرگاه‌های فرهنگی سواحل و جزایر بخش جنوبی خلیج‌فارس در مقایسه با بخش شمالی (ایران) بسیار بیشتر و هدفمندتر مورد پژوهش‌های باستان‌شناسی قرار گرفته‌اند. یکی از جزایر مهم در بخش جنوبی خلیج‌فارس، جزیرۀ تاروت عربستان است. یافته‌های به‌دست‌آمده از این جزیره نشان می‌دهند این محل درطول هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد به‌عنوان یک بندر تجاری مهم در خلیج‌فارس به ایفای نقش پرداخته است و در نیمۀ نخست این هزاره تحت کنترل بین‌النهرینی‌ها قرار داشته است. تمرکز این پژوهش پرداختن به ارتباط جزیرۀ تاروت و فلات ایران، به‌ویژه سرزمین مارهاشی در نیمۀ دوم هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد است؛ زمانی‌که این جزیرۀ تحت‌نفوذ مردمان جنوب‌شرق ایران قرار داشته است و گروه قابل‌توجهی از اهالی مارهاشی در تاروت سکونت داشتند تا فعالیت‌های تجاری دریایی را تحت‌کنترل داشته باشند؛ هم‌چنین در این پژوهش، فرضیۀ مرکز تولید اشیاء کلریتی جزیرۀ تاروت مورد پرسش قرار می‌گیرد؛ درنهایت، بخشی از ساکنان جزیرۀ تاروت عربستان به‌عنوان اجتماعات دور از وطن (دایاسپورا) تجاری-سیاسی تمدن جیرفت معرفی می‌شود.

واژه‌های کلیدی: خلیج‌فارس، جزیرۀ تاروت، ظروف کلریتی، مارهاشی.

متن کامل [PDF 2672 kb] (722 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/5/22 | پذیرش: 1401/12/10 | انتشار: 1402/3/1

فهرست منابع

1. - اسکندری، نصیر، (1399). «نتایج پروژۀ پیش‌از‌تاریخی محوطۀ‌ ورامین: معرفی مرحلۀ اولیۀ تمدن جیرفت». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 4(13): 53-27.

2. - پیران، صدیقه؛ و مجیدزاده، یوسف (1392). آثار گنجینۀ جیرفت. تهران: انتشارات پازینه.

3. - حصاری، مرتضی، (1384). فرهنگ حوزۀ جنوب‌شرق ایران. تهران: موزۀ ملی ایران.

4. - حصاری، مرتضی، (1398). مجموعۀ مقالات میراث‌فرهنگی خلیج‌فارس. تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.

5. - عزیزی‌خرانقی، محمدحسین، (1401). «نتایج اولیۀ کاوش تل‌سوزو گناوه بوشهر». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 6 (19): 51-33.

6. - مجیدزاده، یوسف، (1382). جیرفت کهن‌ترین تمدن شرق. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

8. - Askari Chaverdi, A.; Petrie, & Taylor, C. H., (2017). “Early Villages on the Persian Gulf Littoral: Revisiting Tol-e Pir and the Galehdar Valley”. IRAN, 46: 21-42.

9. - Azizi Kharanaghi, M. H., (2022). “The Preliminarily Results of Excavation at Tol-e Sozo-e Ganaveh, Bushehr”. Journal of Archaeological Studies, 6 (19): 33-51. (In Persian)

10. - Bibby, T. G., (1969). Looking for Dilmun. New York: A. A. Knopf.

11. - Bibby, T. G., (1973). Preliminary Survey in East Arabia 1968. Aarhus: Jutland Archaeological Society.

12. - Burkholder, G., (1984). An Arabian Collection: Artifacts from the Eastern Province. Boulder City, NV: GB Publications.

13. - Butterlin P., (2014). “Les vases en chlorite du temple d’Ishtar et le “système monde” sumérien”. In: P. Butterlin and S. Cluzan (dir.) Voués à Ishtar, Syrie rbaniz 1934, André Parrot découvre Mari. Guides archéologiques N°11, Presses de l’IFPO, Beyrouth: 175-189.

14. - Carter, R. A.; Challis, K.; Priestman, S. M. N. & Tofighian, H., (2006). “The Bushehr hinterland: results of the first season of the Iranian-British archaeological survey of Bushehr province, November–December 2004”. IRAN, 44: 63–103.

15. - Carter, R., (2010). “Boat-Related Finds”. In: R. Carter and H. Crawford (eds.), Maritime Interactions in the Arabian Neolithic: Evidence from H3, As-Sabiyah, an Ubaid-Related Site in Kuwait. Leiden: Brill: 89–104.

16. - Collins, P., (2003). “The Island of Tarut”. In: Joan Aruz (ed.), Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus. New Haven: Yale University Press: 323–24.

17. - Crawford H. & Al-Sindi, K., (1996). “A ‘Hut Pot’ in the National Museum, Bahrein”. Arabian Archaeology and Epigraphy, 7: 140-142.

18. - Culture. Smithsonian Institution Press, Washington DC. pp: 270-292.

19. - De Miroschedj, P., (1973). “Vases et objets en urbaniza susiens du musée du Louvre”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, 3: 979.

20. - Emami, M.; Razani, M.; Alidadi Soleimani, N. & Madjidzadeh Y., (2017). “New insights into the characterization and provenance of chlorite objects from the Jiroft civilization in Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports, 16: 194–204.

21. - Eskandari, N., (2020). “The Results of the Archaeological Investigations at the site of Varamin, Jiroft: Early Phase of Jiroft Civilization”. Parseh Journal of Archaeological Studeis, 13: 27-53. (In Persian)

22. - Eskandari, N. & Vidale, M., (2022). “Drilling stone vessels in third-millennium BC Iran: new evidence from Hajjiabad-Varamin, Jiroft (Kerman Province)”. Antiquity, 96 (389): 1142–1161.

23. - Francfort H.-P., (2021). “Iran And Central Asia: The Grand Route of Khorasan (Great Khorasan Road) during the Third Millennium BC and the “Dark Stone” Artefacts”. In: J.-W. Meyer, E. Vila, M. Mashkour, M. Casanova, R. Vallet (eds.) The Iranian Plateau during the Bronze Age. Development of urbanization, production and trade. 1, MOM Editions, Lyon: 247-266.

24. - Hesari M., (2020). Edited volume on the cultural heritage of the Persian Gulf. Tehran. (In Persian)

25. - Kohl P. L., (2004). “Chlorite and other Stone Vessels and their Exchange on the Iranian Plateau and Beyond”. In: T. Stöllner, R. Slotta and A. Vatandoust (eds.), Persiens Antike Pracht. Vol. 1, Deutsches Bergbau-Museum Bochum: 282‑288.

26. - Kohl, P. L., (2001). “Reflections on the Production of Chlorite at Tepe Yahya: 25 Years Later”. In: C. C. Lamberg-Karlovsky and D. T. Potts (eds.), Excavations at Tepe Yahya, Iran 1967–1975: The Third Millennium, American Schools of Prehistoric Research Bulletin 45. Cambridge MA: Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University: 209–30.

27. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1970). Excavations at Tepe Yahya 1967–69. Progress Report 1. American School of Prehistoric Research Bulletin 27. Cambridge MA: Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University.

28. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1988). “The “intercultural style” carved vessels”. Iranica Antiqua, 23: 45-95.

29. - Laursen, S. & Steinkeller, P., (2017). Babylonia, the [Persian] Gulf Region, and the Indus Archaeological and Textual Evidence for Contact in the Third and Early Second Millennium B.C. Winona Lake, Indiana, Eisenbrauns.

30. - Madjidzadeh Y. & Pittman H., (2008). “Excavations at Konar Sandal in the Region of Jiroft in the Halil Basin: First Preliminary Report (2002–2008)”. IRAN, 46: 69–103.

31. - Madjidzadeh Y., (2003). Jiroft: The Earliest Oriental Civilization. Ministry of Culture and Islamic Guidance, Tehran. (In Persian).

32. - Marchesi, G., (2016). “Object, Images, and Text: Remarks on Two “Intercultural Style” Vessels from Nippur”. In: T. E. Balke e C. Tsouparopoulou (eds.) Materiality of Writing in Early Mesopotamia. Walter De Gruyter, Berlin/Boston, 102: 95-107.

33. - Masry, A. H., (1974). Prehistory in Northeastern Arabian: The Problem of Interregional Interaction. Miami: Field Research Projects.

34. - Piran, S. & Hesari, M., (2005). Culture around Halil Roud and Jiroft. The Catalogue of Exhibition of Select Restituted Objects, Tehran. (In Persian).

35. - Piran, S. & Madjidzadeh, Y., (2013). Objects from the Jiroft Treasury, Soft Stone and Alabaster Objects (Recovered Collection) from the Halil River Basin. National Museum of Iran, Tehran. (In Persian).

36. - Pittman, H., (2018). “Dark Soft Stone Objects”. In: M. Lebeau (ed. ) Arcane Interregional. Artefacts Vol. II, Brepols Publishers: 107-172.

37. - Potts, D. T., (2002). “Total Prestation in Marhashi-Ur Relations”. Iranica Antiqua, 37: 343–53.

38. - Potts, D. T., (2005). “In the Beginning: Marhashi and the Origins of Magan’s Ceramic Industry in the Third Millennium BC”. Arabian Archaeology and Epigraphy, 16: 67–78.

39. - Potts, T. F., (1989). “Foreign Stone Vessels of the Late Third Millennium B.C. from Southern Mesopotamia: Their Origins and Mechanisms of Exchange”. Iraq, 51: 123–64.

40. - Reade, J. & Searight, A., (2001). “Arabian soft stone vessels from Iraq in the British Museum”. Arabian Archaeology and Epigraphy, 12: 156–172.

41. - Steible, H., (1991). Die neusumerischen Bau- und Weihinschriften I–II. Freiburger Altorientalische Studien 9. Stuttgart: Franz Steiner.

42. - Steinkeller, P., (1982). “The Question of Marhashi”. ZA, LXXII: 237-265.

43. - Steinkeller, P., (2012). “New Light on Marhaši and its Contacts with Makkan and Babylonia”. In: J. Giraud and G. Gernez (eds.), Aux marges de lʾarchéologie: Hommage a Serge Cleuziou. Travaux de la Maison Rene-Ginouves 16. Paris: De Boccard: 261–74.

44. - Steinkeller, P., (2014). “Marhashi and Beyond: The Jiroft Civilization in a Historical Perspective”. In: Lamberg-Karlovsky, C.C, Genito, B and Cerasetti, B (eds)., My life is like the summer rose, papers in honour of Maurizio Tosi: 691-707.

45. - Vidale M. & Eskandari, N., (In press). “The Jiroft Civilization and the Indus Cultural Tradition”:

46. - Vidale M., (2015). “Searching for Mythological Themes on the ‘Jiroft’ Chlorite Artefacts”. Iranica Antiqua, 50: 15-58.

47. - Vidale M.; Eskandari, N.; Shafiee, M.; Caldana, I. & Desset, F., (2021). “Animal Scavenging as Social Metaphor: A Carved Chlorite Vessel of the Halil Rud Civilization, Kerman, Iran, Mid-Third Millennium BC”. Cambridge Archaeological Journal, 31 (4): 705-722. doi:10.1017/ S0959774321000305.

48. - Wilson, K., (2012). Bismaya. Recovering the Lost City of Adab. Oriental Institute Publications Vol. 138, Chicago.

49. - Winkelmann, S., (2005). “Deciphering the Intercultural Style?”. In: U. Franke Vogt, H. J. Weisshaar (eds.) South Asian Archaeology 2003, Bonn: 185-198.

50. - Zarins, J., (1978). “Steatite Vessels in the Riyadh Museum”. Atlal: The Journal of Saudi Arabian Archaeology, 2: 65–94.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.