سال 9، شماره 32 - ( 6-1404 )
سال 9 شماره 32 صفحات 265-241 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Jodaki Azizi A, Mosavi Haji S R, Abdolahi S, Ebrahimi A. (2025). A Study and Investigation of the Special Function of Historical Bridges in Isfahan; Case Study: Shahrestan (Jay), Allahverdi Khan, Shahi (Khaju), and Sa’adat Abad (Joui) Bridges. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(32), 241-265. doi:10.61882/PJAS.765
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-765-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-765-fa.html
جودکیعزیزی اسدالله، موسویحاجی سید رسول، عبدالهی سحر، ابراهیمی افشین.(1404). بررسی و مطالعۀ کارکرد ویژه در پلهای تاریخی شهر اصفهان؛ مطالعۀ موردی: پلهای شهرستان (جی)، اللهوردیخان، شاهی (خوجو) و سعاتآباد (جوبی) مطالعات باستانشناسی پارسه 9 (32) :265-241 10.61882/PJAS.765
1- دکتری باستانشناسی دوران اسلامی، ایران (نویسندۀ مسئول).
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3- پژوهشگر پسادکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. ،sahar.abdolahi491@gmail.com
4- استادیار مرمت آثار، پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3- پژوهشگر پسادکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. ،
4- استادیار مرمت آثار، پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
چکیده: (2072 مشاهده)
معماران ایرانی، گاه در ساخت آثار بهگونهای عمل میکردند که دستساختههایشان جدای از کارکرد اصلی، در عملکردهای دیگری نیز بهکار آیند. این مهم بیش از هرچیز به اقلیم گرم و خشک ایران با تابستانهای بلند بازمیگردد. در ساخت و پرداخت آثار معماری مرتبط با آب، این اندیشه بیشتر نمود یافت و بیش از هرجای دیگری در شهر اصفهان و بیش از هر بنای دیگری در ساخت چند پل تاریخی رخ داد. باوجود انجام پژوهشهای بسیار در ارتباط با آثار معماری اصفهان، این موضوع در بررسی پلهای تاریخی آنچنانکه باید، موردتوجه قرار نگرفته است؛ از اینروی در پژوهش پیشِرو تلاش شده پلهای «شهرستان/جی»، «اللهوردیخان/سیوسه پل»، «خواجو/شاهی» و «جوبی/سعادتآباد» که کارکرد غیرارتباطی مهمی نیز داشتهاند، از منظر دیگری بررسی شوند. یافتههای تحقیق با مطالعات اسنادی گردآوری شدهاند و برای تجزیه و تحلیل آنها از رهیافت تاریخی بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان میدهند که باوجود قرارداشتن الگویی در معماری منظر ایرانی با نام «چشمهعمارت» و در شبهقاره، با نام «جالمَحَل»، نخستینبار است که در ایران از پل با وجه تشریفاتی استفاده میشود. روابط سیاسی و فرهنگی گستردۀ ایران با شبهقاره در دورۀ صفوی، باعث شد که این شیوه به معماری ایرانی نیز ورود کند. در پل شهرستان که ساختار کهنتری دارد، در دورۀ صفوی عمارتی با طرح «هشتبهشت» بر ابتدای آن افزوده شد. در ساخت پلهای اللهوردیخان، خواجو و جوبی این نشیمن(ها) از قبل پیشبینی شده بودند؛ در مقایسۀ نمونههای ایرانی با کوشکهای واقعدر آب شبهقاره، ضمن بیان این برگیری در شیوۀ ساخت و پرداخت چشمانداز، کارکردهای تقریباً برابری نیز یافتند. شاهان در هنگامۀ جشنآبریزان با دستگاه حکومتی در آنها استقرار مییافتند و گاه با پذیرفتن سفرا و مهمانان خارجی و بزرگان کشوری و لشکری به نظارۀ مراسم آبپاسی، آتشبازی و قایقسواری در دریاچهای مینشستند که گاه با تختهبند کردن پل خواجو شکل میگرفت. تعدیل هوا با انباشت آب و تغذیۀ سفرههای آب زیرسطحی بهرههای دیگری بود که با ساخت این چشمهعمارتها، حاصل میشد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1401/4/21 | پذیرش: 1401/6/3 | انتشار: 1401/6/10
دریافت: 1401/4/21 | پذیرش: 1401/6/3 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، (1376). سفرنامۀ ابن بطوطه. ج2، ترجمه: محمد علی عبدالله موحد ابطحی، تهران: انتشارات آگه.
2. - احتشامیهونهگانی، خسرو، (1368). در کوچه باغ زلف، اصفهان در شعر صائب. تهران: شرکت کتابسرا.
3. - اقبالی، ابراهیم؛ و عباسزادهنیاری، یاسر، (1392). «نمود فرهنگ و محیط هند در ساختار صور خیال دیوان صائب». فصلنامه تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 21: 54-37.
4. - امیرشاهکرمی، سیدعبدالعظیم، (1385). «اثر، دیدگاه: بازخوانی مهندسی پل خواجو». گلستان هنر، 6: 94-81.
5. - بیرونی، ابوریحان، (1386). آثارالباقیه. ترجمه: اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر.
6. - بهرامبیگی، بهرام؛ رییسی، داود؛ علویپناه، سیدکاظم، و معینزاده، سیدحسامالدین، (1394). «برآورد دمای سطحی بازالتهای گندمبریان- کرمان: بهعنوان یکی از قطبهای گرمایی کره زمین با استفاده از تصاویر فروسرخ گرمایی سنجنده ETM+». علوم زمین، 95: 134-125.
7. - پورجعفر، محمدرضا، (1382). «تجلی هنر معماری اسلامی ایران در شبهقاره هند (مورد مطالعه تاج محل)». نشریه مدرس هنر. 1 (3): 34-17. https://doi.org/10.22071/gsj.2015.42169
8. - پورجعفر، محمدرضا؛ بقایی، پرهام، و پورجعفر، علی، (1394). معماری و شهرسازی دوره اسلامی در هندوستان (بازتابی از تعاملات فرهنگی- هنری ایران و هند). تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
9. - پیرنیا، محمدکریم، (1386). سبکشناسی معماری ایرانی، تدوین: غلامحسین معماریان، تهران: نشر سروش دانش.
10. - ترکمان، اسکندربیک، (1389). تاریخ عالمآرای عباسی. زیرنظر با تنظیم فهرستها و مقدمه: ایرج افشار، جلد دوم، تهران: امیرکبیر.
11. - جاوری، محسن، (1384). «نگاهی دیگر به پل خواجو (براساس یافتههای باستانشناسی)». گلستان هنر، 1: 117-113.
12. - جهانگیر گورکانی، نورالدین محمد، (1359). جهانگیرنامه یا توزک جهانگیری. بهکوشش: محمد هاشم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
13. - جودکیعزیزی، اسدالله؛ و موسویحاجی، سیدرسول، (1394). «پژوهشی در الگوی هشتبهشت در دو حوزۀ ادبیات و معماری». کهننامه ادب پارسی، 6 (4): 115-93.
14. - جودکیعزیزی، اسدالله؛ موسویحاجی، سیدرسول؛ و واثقعباسی، زهیر، (1394). «پژوهشی در سیمای شهر یزد در سدههای نخستین دوره اسلامی». پژوهشهای تاریخی، 27: 56-39. https://jhr.ui.ac.ir/article_16669.html
15. - حسینی سوانحنگار تفرشی، ابوالمفاخر فضلالله، (1388). تاریخ شاه صفی (تاریخ تحولات ایران در سالهای 1052-1038 ه.ق.). به انضمام مبادی تاریخ زمان نواب رضوانمکان (شاه صفی). تألیف: محمدحسین الحسینی التفرشی. مقدمه، تصحیح و تعلیقات: محسن بهرامنژاد. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
16. - حنایی، غزاله؛ و عابدینی، حامد، (1399). «تحول کارکرد پل در ساختار شهری اصفهان عصر صفوی (پل خواجو و پل اللهوردیخان)». نشریه شباک، 53: 180-171.
17. - خلفتبریزی، محمد حسین، (1342). برهان قاطع. بهاهتمام: دکتر محمد معین، ج. 2، تهران: کتابفروشی ابنسینا.
18. - سرفراز، علیاکبر؛ و آزمون، زینب، (1383). «چشمهعمارت عباسآباد». باغ نظر، 2: 49-43.
19. - سلطانزاده، محمد؛ و اشرفگنجوی، محمدعلی، (1392). «وجوه تمایز و تشابه باغ بیرمآباد و فتحآباد کرمان با یکدیگر و باغ ایرانی». باغ نظر، 25: 88-79. https://www.bagh-sj.com/article_2934.html
20. - شاردن، ژان، (1374). سفرنامۀ شاردن. ترجمه: اقبال یغمایی، جلد4، تهران: توس.
21. - شکارینیری، جواد، (الف1398). «بررسی جایگاه چشمه عمارت در باغسازی ایرانی و گسترهآن». اندیشه معماری، 5: 213-190.
22. - شکارینیری، جواد، (ب1398). «جستاری در معماری مسجد جامع گلبرگه، شاهکار هنر ایرانی در شبهقاره هند». مطالعات شبهقاره، 37: 94-73. https://doi.org/10.22111/jsr.2019.4866
23. - شیخبیگلو، رعنا؛ و محمدی، جمال، (1389). «تحلیل عناصر اقلیم باد و بارش با تأکید بر طراحی شهری، مطالعه موردی شهر اصفهان». جغرافیا و برنامهریزی محیطی، 39: 82-61. https://gep.ui.ac.ir/article_18470.html
24. - شیمل، آنهماری، (1386). در قلمرو خانان مغول. ترجمه: فرامرز نجد سمیعی، تهران: امیرکبیر.
25. - صائب، محمدعلی، (1394). صائب تبریزی (قرن 11 ه.ق.). گردآوری: جواد هاشمی. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بینالملل.
26. - فلاندن، اوژن، (1356). سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران. ترجمه: حسین نورصادقی، تهران: اشراقی.
27. - فلاندن، اوژن، (1392). سفر به ایران (تصویری از ایران دوران قاجار). شرح تصاویر: پاتریک و اِولین گروژان، ترجمه: عباس آگاهی. ویرایش و توضیحات: حشمتالله انتخابی، اصفهان: نقش مانا.
28. - فلاندن، اوژن؛ و کوست، پاسکال، (1377). ایران قاجار از دیدگاه دو هنرمند فرانسوی. نگارش فارسی و انگلیسی: کریم امامی، تهران: انتشارات نگار.
29. - فیگوئروا، گارسیا د. سیلوا آی، (1363). سفرنامه دن گارسیا دسیلوا. ترجمه: غلامرضا سمیعی. تهران: نشر نو.
30. - قلیشاملو، ولی قلی بن داود، (1375). قصصالخاقانی. ج.1، تصحیح: سید حسن سادات ناصری، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
31. - کُخ، اِبا، (1373). معماری هند در دورۀ گورکانیان. ترجمه: حسین سلطانزاده، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
32. - کریستنسن، آرتور امانویل، (1368). ایران در زمان ساسانیان: تاریخ ایران ساسانی تا حمله عرب و وضع دولت و ملت در زمان ساسانیان. ترجمه: غلامرضا رشید یاسمی. تهران: دنیای کتاب.
33. - مروج تربتی، خاطره؛ و پورنادری، حسین، (1392). «بررسی تداوم سنتهای مؤثر در شکلگیری پل خواجو براساس مطالعه تطبیقی پلهای تاریخی شهر اصفهان». باغ نظر، 27: 70-61. https://www.bagh-sj.com/article_3968.html
34. - مستوفی، حمدالله بن ابیبکر، (1381). نزههالقلوب. تصحیح و تحشیه: محمد دبیرسیاقی، قزوین: حدیث امروز.
35. - مصطفوی، محمدتقی، (1375). اقلیم پارس. تهران: نشر اشاره.
36. - نصیری، محمدابراهیم بن زینالعابدین، (1373). دستور شهریاران (سالهای 1105تا1110 ه.ق. پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی). بهکوشش: محمدنادر نصیری مقدم. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
37. - هنرفر، لطفالله، (الف1376). «زایندهرود در گذرگاه تاریخ». نشریه فرهنگ اصفهان، 5 و 6: 49-36.
38. - هنرفر، لطفالله، (ب1376). آشنایی با شهر تاریخی اصفهان. اصفهان: گلها.
39. - هنرفر، لطفالله، (1346). اصفهان. تهران: کتابخانه ابنسینا.
40. - هنرفر، لطفالله (1350). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابفروشی ثقفی.
41. - هنرفر، لطفالله، (1354). «باغ هزار جریب و کوه صفه (بهشت شاه عباس)». نشریه هنر و مردم، 157: 94-73.
43. - Abbaszadeh Niari, Y. & Eghbali, E., (2013). “The Manifestation of Indian Culture and Environment in the Imagery Structure of Saeb’s Divan”. Specialized Quarterly of Stylistics of Persian Poetry and Prose (Bahare Adab), 21: 37-54. (In Persian).
44. - Abduazizovich, R. L., (2016). “Architectural Masterpieces of Humayun”. International Journal of Scientific & Technology Research, 5: 346-349.
45. - Abulmafakher Fazlullah Hosseini Savaneh Nigar Tafreshi. (2009). Tarikh-e Shah Safi (History of Iran’s Transformations in the Years 1038-1052 AH). Edited by Mohsen Bahramnejad. Tehran: Miras-e Maktoob Research Center. (In Persian).
46. - Amirshahkarami, S. A., (2006). “Effect, Viewpoint: A Re-reading of Khaju Bridge Engineering”. Golestan-e Honar, 6: 81-94. (In Persian).
47. - Baghaei, P., Pourjafar, A. & Pourjafar, M. R., (2015). Islamic Architecture and Urban Planning in India (A Reflection of Iranian-Indian Cultural-Artistic Interactions). Tehran: Tarbiat Modares University. (In Persian).
48. - Bahram Beygi, B., Raeisi, D., Alavipanah, S. K. & Moeinzadeh, S. H., (2015). “Estimation of Surface Temperature of Gandomberian-Kerman Basalts: As One of the Earth’s Hotspots Using Thermal Infrared ETM+ Sensor Images”. Journal of Earth Sciences, 95: 125-134. (In Persian).
49. - Biruni, Abu-R., (2007). Al-Athar al-Baqiyah (The Remaining Traces). Translated by: Akbar Danaseresht. Tehran: Amir Kabir. (In Persian).
50. - Chardin, J., (1995). The Travels of Chardin (Vol. 4, Trans. E. Yaghmaei). Tehran: Toos Publications. (in Persian).
51. - Christensen, A. E., (1989). Iran in the Sasanian Era: History of Sasanian Iran Until the Arab Invasion and the State of Government and Nation in the Sasanian Period. Translated by: Gholamreza Rashid Yasemi. Tehran: Donyaye Ketab. (In Persian).
52. - De Silva y Figueroa, G., (1984). Don Garcia’s Travelogue. Translated by: Gholamreza Samiei, Tehran: Nashr-e No. (In Persian).
53. - Ehteshami Honegani, K., (1989). In the Alley Garden of Locks, Isfahan in Saeb’s Poetry. Tehran: Ketabsara Company. (In Persian).
54. - Flandin, E. & Coste, P., (1998). Qajar Iran from the Perspective of Two French Artists. Persian and English Writing by Karim Emami, Tehran: Negar Publications. (In Persian).
55. - Flandin, E., (1977). Eugene Flandin’s Travelogue to Iran. Translated by: Hossein Noursadeghi, Tehran: Eshraghi. (In Persian).
56. - Flandin, E., (2013). Journey to Iran (An Image of Qajar Iran). Descriptions by Patrick and Evelyn Grosjean, Translated by: Abbas Agahi. Edited by Heshmatollah Entekhabi. Isfahan: Naghsh-e Mana. (In Persian).
57. - Gill, Ch., (2008). “A Comparative Analysis of the Temples of Khajuraho and the Ruling Chandellas of India”. Unpublished senior thesis, University of Wisconsin- la Crosse, USA.
58. - Honarfar, L., (1967). Isfahan. Tehran: Ibn Sina Library. (In Persian).
59. - Honarfar, L., (1971). Treasury of Historical Works of Isfahan. Isfahan: Saghafi Bookstore. (In Persian).
60. - Honarfar, L., (1975). “Bagh-e Hezar Jarib and Kuh-e Soffeh (Shah Abbas’s Paradise)”. Journal of Honar va Mardom, 157: 73-94. (In Persian).
61. - Honarfar, L., (1997a). “Zayandeh Roud in the Passage of History”. Journal of Farhang-e Isfahan, 5 & 6: 36-49. (In Persian).
62. - Honarfar, L., (1997b). Introduction to the Historical City of Isfahan. Isfahan: Golha. (In Persian).
63. - Ibn Battuta, M. ibn-A., (1997). Ibn Battuta’s Travelogue. Vol. 2. Translated by: Mohammad Ali Abdullah Movahed Abtahi, Tehran: Agah Publications. (In Persian).
64. - Jahangir Gurkani, N. al-Din M., (1980). Jahangirnama or Tuzk-e Jahangiri. Edited by Mohammad Hashem, Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian).
65. - Javeri, M., (2005). “Another Look at Khaju Bridge (Based on Archaeological Findings)”. Golestan-e Honar, 1: 113-117. (In Persian).
66. - Joodaki Azizi, A. & Mousavi Haji, S. R., (2015). “A Study of the Hasht Behesht Pattern in Literature and Architecture”. Kohanname Adab-e Parsi, 6 (4): 93-115. (In Persian).
67. - Joodaki Azizi, A., Mousavi Haji, S. R. & Vathet Abbasi, Z., (2015). “A Study of the Image of Yazd City in the Early Islamic Period”. Quarterly of Historical Research, 27: 39-56. (In Persian). https://jhr.ui.ac.ir/article_16669.html
68. - Joshi, J. P., Deva, K., Agrawal, R. C., Trivedi, P. K. & Mishra, P. K., (1999). Inventory of monuments and sites of national importance (vol. I, Part 2) chandigrah Circle, New Delhi: The director general archaeological survey of India.
69. - Khalaf Tabrizi, M. H., (1963). Borhan-e Ghate’. Edited by Dr. Mohammad Moin. Vol. 2. Tehran: Ibn Sina Bookstore. (In Persian).
70. - Kleiss, W., (2007). Geschte Der Architektur Irans. Berlin: Dietrich Reimer Verlag Gmbh.
71. - Koch, E., (1994). Indian Architecture in the Mughal Period. Translated by: Hossein Soltanzadeh, Tehran: Cultural Research Office. (In Persian).
72. - Moravvej Torbati, Kh. & Pournaderi, H., (2013). “A Study of the Continuity of Influential Traditions in the Formation of Khaju Bridge Based on a Comparative Study of Historical Bridges in Isfahan”. Bagh-e Nazar, 27: 61-70. (In Persian).
73. - Mostafavi, M. T., (1996). Iqlim-e Pars. Tehran: Nashr-e Eshara. (In Persian).
74. - Mostofi, H. ibn-A., (2002). Nozhat al-Qulub. Edited by Mohammad Dabir Siyaghi. Qazvin: Hadith-e Emrooz. (In Persian).
75. - Nasiri, M. E. ibn-Z. al-A., (1994). Dastoor-e Shahriaran (Years 1105-1110 AH, Reign of Shah Sultan Hossein Safavi). Edited by: Mohammad Nader Nasiri Moghadam, Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Endowments Foundation. (In Persian).
76. - Neyestani, J., (2006). “A New Look to the Date and Architecture of Allah Verdi Khan Bridge”. The International Journal of Humanities, 13: 1-10.
77. - Pirnia, M. K. (2007). *Stylistics of Iranian.
78. - Pourjafar, M. R. (2003). “The Manifestation of Iranian Islamic Architecture in the Indian Subcontinent (Case Study: Taj Mahal)”. Modares-e Honar Journal, 1 (3): 17-34. (In Persian). https://doi.org/10.22071/gsj.2015.42169
79. - Saeb, M. A., (2015). Saeb Tabrizi (11th Century A.H.). Compiled by J. Hashemi. Tehran: Islamic Propagation Organization, International Printing and Publishing Company.
80. - Sarfaraz, A. A. & Azmoon, Z., (2004). “Cheshmeh Emarat of Abbasabad”. Bagh-e Nazar, 2: 43-49. (In Persian). https://www.bagh-sj.com/article_1390.html
81. - Shekari Niri, J., (2019a). “An Examination of the Status of the Fountain Mansion in Iranian Garden Design and Its Scope”. Architecture Thought, 5: 190–213.
82. - Shekari Niri, J., (2019b). “A Study on the Architecture of the Gulbarga Jameh Mosque: A Masterpiece of Iranian Art in the Indian Subcontinent”. Subcontinent Studies, 37: 73–94. https://doi.org/10.22111/jsr.2019.4866
83. - Sheikhbeiglou, R. & Mohammadi, J., (2010). “Analysis of Climatic Elements of Wind and Precipitation with Emphasis on Urban Design: A Case Study of Isfahan City”. Geography and Environmental Planning, 39: 61–82. https://gep.ui.ac.ir/article_18470.html
84. - Schimmel, A., (2007). In the Realm of the Mongol Khans (Trans. F. Najd Samiei). Tehran: Amir Kabir Publications.
85. - Sharma, K.P., Sharma, S., Sharma, S., Sharma, P.K., & Swami, R.C., (2008). “Mansagar Lake: Past, Present & Future”. Proceedings of Taal 2007: The 12th World Lake Conference, 28 October – 2 November, 2007, M. Sengupta and R. Dalwani (Editors), Jaipur, Rajasthan, India: 1530- 1541.
86. - URL 1: https://www.alaedin.travel/attractions/iran/isfahan/shahrestan-bridge
87. - URL 2: https://www.mouthshut.com/product-reviews/Narnaul-reviews-925739485
88. - URL 3: https://www.eghamat24.com/EsfahanTourism/345.html
89. - URL 4: http://isfahancht.ir/Admin/Thumb.aspx?g=ZWY2OWZkMDAtMzVmNS00Y2Q1LWIwMTYtM2IwOTAyOGMwNDg2JDgwMCQ=
90. - URL 5: https://iranmonument.com/پل-خواجو
91. - URL 6: https://lastsecond.ir/blog/9269-joubi-bridge-isfahan
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |