logo
سال 6، شماره 22 - ( 12-1401 )                   سال 6 شماره 22 صفحات 378-351 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.22.351
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.22.14.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hajisayyedjavadi S M, Karimpanah S, Mokabrian M, Tousian Shandiz G. (2023). Technical Study of Different Layers of Decorative Murals of Imamzadeh Hossein in Qazvin. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(22), : 14 doi:10.30699/PJAS.6.22.351
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-670-fa.html
حاجی سید جوادی سیدمحسن، کریم پناه سمیرا، مکبریان مهدی، طوسیان‌شاندیز غلامرضا.(1401). مطالعۀ فنی و هنری لایه‌های مختلف دیوارنگاره‌های تزئینی امامزاده حسین(ع) قزوین مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (22) :378-351 10.30699/PJAS.6.22.351

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-670-fa.html

مطالعۀ فنی و هنری لایه‌های مختلف دیوارنگاره‌های تزئینی امامزاده حسین(ع) قزوین
سیدمحسن حاجی سید جوادی*1 ، سمیرا کریم پناه2 ، مهدی مکبریان3 ، غلامرضا طوسیان‌شاندیز4
1- استادیار گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران ، hajsayyedjavady@pnu.ac.ir
2- دانشجوی کارشناسی‌ارشد رشتۀ پژوهش هنر، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران
3- مربی گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران
4- استادیار گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران
چکیده:   (2499 مشاهده)
ازجمله آرایه‌های معماری امام‌زاده حسین(ع) قزوین که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار دهد، بخش‌های باقی‌مانده از دیوارنگاره‌های بناست. با توجه به این‌که در دورۀ دوم حکومت صفویان قزوین پایتخت بوده، مطالعۀ بناهای دوره‌های صفویه و قاجاریۀ این شهر می‌تواند از اهمیت بالایی برخوردار باشد. نسبت به آثار تاریخی موجود، مطالعات اندکی درخصوص شناخت فنی لایه‌های دیوارنگاره‌های تاریخی صورت گرفته است. در پژوهش پیشِ‌رو، شناسایی و شناخت رنگ‌دانه‌های مربوط به دیوارنگاره‌های باقی‌ماندۀ این بنا مدنظر بوده که درکنار آن، لایه‌های طلایی‌رنگ هم موردمطالعۀ علمی قرار گرفته است. هم‌چنین جهت تکمیل اطلاعات فنی دیوارنگاره‌ها، ملات لایه‌های آستر و بستر در زیر رنگ نیز ازنظر ساختاری و ترکیبات شیمیایی مطالعه شده است. برای شناسایی رنگ‌دانه‌های به‌کاررفته در دیوارنگاره‌ها و هم‌چنین مواد استفاده شده در ملات‌ لایه‌های زیرین دیوارنگاره و ملات کف بنا، ویژگی‌های هیدرولیکی و ترکیبات معدنی و شیمیایی ملات از XRD, SEM-EDS و میکروسکوپ دیجیتال استفاده شده است. در نتیجۀ مطالعات مشخص شد که لایه‌چینی اجرا‌شده در دیوارنگاره‌های این بنا از مخلوط گچ و گل سرخ (گل ارمنی، گل هرمز) ساخته شده است. یک لایۀ بوم‌کنندۀ سفید برروی لایه‌چینی استفاده کرده است که روی آن ورق طلا با ناخالصی کم مس اجرا شده است. در دیوارنگاره‌های مورد مطالعه سه نوع ورق طلا اجرا شده است. رنگ سبز، مخلوطی از رنگ‌دانۀ زرنیخ با آبی لاجورد و آبی پروس؛ رنگ سبز-آبی، مخلوطی از رنگ‌دانۀ سبز سیلو با سفید لیتوپون؛ رنگ آبی، مخلوطی از رنگ‌دانۀ لاجورد و آبی پروس به‌همراه سفیداب شیخ؛ رنگ قرمز، مخلوطی از قرمز اخرا و زرنیخ نارنجی؛ پرکنندۀ لایۀ تدارکاتی، مخلوطی از هانتیت و سفیداب شیخ؛ رنگ سیاه قلم‌گیری، مخلوطی از رنگ سیاه کبالت و رنگ سیاه آهن است. هم‌چنین ساختار و ترکیبات ملات‌ها شناسایی شد.
شماره‌ی مقاله: 14
واژه‌های کلیدی: دیوارنگاره، رنگ‌دانه، طلاچسبانی، ساختارشناسی، ملات گچی، امامزاده حسین(ع) قزوین
متن کامل [PDF 2998 kb]   (684 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1400/9/27 | پذیرش: 1401/2/5 | انتشار: 1401/12/1
فهرست منابع
1. - جتتنز، رادرفورد؛ و استات، جورج، (1378). فرهنگ فشردۀ رنگ‌دانه‌های هنری. ترجمۀ حمید فرهمند‌بروجنی با همکاری حمیدرضا بخشنده‌فرد، اصفهان: گلدسته.
2. - حاجی‌سیدجوادی (1398).«مطالعه ساختاری آرایه های طلاکاری، لایه چینی و آنالیز نقوش تزئینی آن در دوره صفوی در عمارت چهل ستون قزوین». رسالۀ دکترای تخصصی رشتۀ پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس تهران (منتشر نشده).
3. - حاجی‌سیدجوادی، سید‌محسن؛ فهیمی‌فر، اصغر؛ و حمزوی، یاسر، (1399الف). «بررسی و شناخت مواد معدنی آرایه‌های لایه‌چینی و طلاچسبان دورۀ صفوی در عمارت چهل‌ستون قزوین». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 10 (25): 240-225.
4. - حاجی سیدجوادی، سید‌محسن؛ فهیمی‌فر، اصغر و حمزوی، یاسر (1399ب). «بررسی و شناخت مواد آلی لایه‌چینی و طلاچسبان دورۀ صفویه در کاخ چهل‌ستون قزوین». پژوهۀ باستان‌سنجی، 6 (2): 173-157.
5. - حامی، احمد، (1384). مصالح ساختمان. چاپ شانزدهم، تهران: دانشگاه تهران.
6. - حمزوی، یاسر، (1399). «مطالعۀ ساختارشناسی رنگ‌دانه‌های تزئینی کتیبۀ گچی ایوان بقعۀ سیدشمس-الدین یزد». دو فصلنامۀ علمی-پژوهشی معماری اقلیم گرم و خشک، 8 (12): 41-23.
7. - حمزوی، یاسر، (1400). «مطالعۀ ساختارشناسی ملات گچی ایوان بقعۀ سیدشمس‌الدین یزد (کتیبۀ کوفی، آرایۀ گچی قالبی، لایۀ بستر گچی)». مرمت و معماری ایران، (11) 25: 23-41.
8. - حمزوی، یاسر؛ سلحشور، فاطمه؛ و مظفر، فرهنگ، (1392). «طلاکاری آرایه‌های گچی قالبی در بقعۀ سیدرکن‌الدین یزد»، مطالعات هنر اسلامی، 19: 121-111.
9. - حمزوی، یاسر؛ و مؤذنی، فرشاد، (1392). «نگاهی بر آرایه‌های معماری اتاق مقبره بنای تاریخی پیربکران و کتیبه پنهان در آن». دانش مرمت و میراث فرهنگی، 11 (25): 4-21.
10. - داداش‌زاده، مارال؛ عبدالله‌خان گرجی، مهناز؛ و وحیدزاده، رضا، (1395). «خمیر لاجورد یا آبی مصری؟ بررسی ساختاری و هویت بخشی مجموعه‌ای از اشیاء منسوب به خمیر لاجورد در موزۀ ملی ایران». پژوهه باستان‌سنجی، 2 (2): 48-35.
11. - سلحشور، فاطمه؛ رادمنش، عطامحمد؛ حمزوی، یاسر؛ و خراسانی، محبوبه، (1398). «برابرسازی واژۀ فارسی خماهن با کانی‌های آهن‌دار شناخته شدۀ امروزی، براساس رنگ‌زا بودن این ماده و یافته‌هایی از متون ادبی تاریخی فارسی و تهیه نمونه‌ای از خماهن ماده». پژوهه باستان‌سنجی، 5 (2): 184-169.
12. - شیروانی، مریم، (1398). «شناخت رنگ‌دانه‌ها در آرایه‌های گچی ایوان بیرونی ضلع جنوب غربی گنبد سلطانیه زنجان». پژوهه باستان‌سنجی 5 (1): 142-129.
13. - طینتی، تینا؛ حمزوی، یاسر؛ هلاکویی، پرویز؛ و کلمبینی، ماریا‌پرلا، (1399). «ساختارشناسی لایه‌چینی آرایه‌های طلاکاری کلیساهای وانک و بیت‌لحم اصفهان». پژوهه باستان‌سنجی، 6 (2): 39-25.
14. - عباسیان، میرمحمد، (1371). مبانی شیمی فیزیک گچ، تولید و کاربرد. تهران: شرکت ایران گچ.
15. - عرفانی، حسین، (1394). «مطالعۀ بلورشناسی: بلورهای ژیپس طبقات گچ واقع‌در مشرق تهران». نشریۀ دانشکدۀ فنی، دانشگاه تهران، 9 (3): 48-43.
16. - محتشم، عادله؛ صالحیون، لیلا؛ و احمدی، کامران، (1393). «بررسی فنی تزئینات گچبری خانۀ شهشهان اصفهان با استفاده از روش‌های دستگاهی SEM-EDS و XRD و شیمی تر». مواد و فناوری‌های پیشرفته، 3 (2): 49-37.
17. میش‌مست‌نهی، مسلم، (1394). «کاربرد تحلیل های بلورشناسی در مطالعات فنی آثار تاریخی گچی (مطالعۀ موردی گچبری کوه‌خواجۀ سیستان، ملات گچ شادیاخ نیشابور و ملات گچ قلعۀ الموت قزوین)». پژوهۀ باستان‌سنجی، 1 (2): 1-14.
18. - هلاکویی، پرویز، (1387). «فن‌شناسی و آسیب‌شناسی لایه‌چینی تزئینات برخی از بناهای دورۀ صفوی اصفهان (عالی‌قاپو، چهل‌ستون و هشت بهشت)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه هنر تهران (منتشر‌نشده).
20. - Abbasian, M. M., (1992). Basics of physics- chemistry of plaster, production and application. Tehran: Iran plaster company.
21. - Aslani, H., (1998). “A research on the basics and principles of conservation and restoration of historical-cultural murals with a special view on the Safavid period with pictorial murals in Isfahan”. Master’s thesis, field of restoration of cultural objects, University of Arts, Isfahan campus (unpublished).
22. - Ballirano, P. & Melis, E., (2009). “Thermal behaviour and kinetics of dehydration of gypsum in air from in situ real-time laboratory parallel-beam X-ray powder diffraction”. Physics and Chemistry of Minerals, 36: 391–402.
23. - Cardoso, I. P. & Pye, E., (2017). “Gessoes in Portuguese Baroque gilding grounds, part 1: a study of historical documentary sources”. Studies in Conservation, 62, 4: 158-209.
24. - Dadashzadeh, M.; Abdullah Khan Gorji, M. & Vahidzadeh, R., (2016). “Lapis lazuli paste or Egyptian blue? Structural investigation and identification of a collection of objects attributed to lapis lazuli paste in the National Museum of Iran”. Research on archeology, 1 (1): 35-48.
25. - Franquelo, M. L. et al., (2009). “Comparison between micro-Raman and micro-FTIR spectroscopy techniques for the characterization of pigments from Southern Spain Cultural Heritage”. Journal of Molecular Structure, 924-926: 404-412..
26. - Gourdin, W. H. & Kingery, W. D., (1975). “The beginnings of pyrotechnology: Neolithic and Egyptian lime plaster”. Journal of Field Archaeology, 2(1-2): 133-150.
27. - Haji Seyed Javadi, S. M.; Fahimifar, A. & Hamzavi, Y., (2020). “Investigating and identifying the minerals of the layered arrays and gilded arrays of the Safavid peroid in the Chehelsotun mansion of Qazvin”. Iranian Archaeological Research, 10 (2): 225-240.
28. - Haji Seyed Javadi, S. M.; Fahimifar, A. & Hamzoi, Y., (2020). “Investigating and understanding the layered and gilded organic materials of the Safavid period in Qazvin’s Chehelsotun Palace”. Archaeology, 6 (2): 157-173.
29. - Hami, A., (2005). Building materials. 16th edition, Tehran: University of Tehran.
30. - Hamzavi, Y., (2020). “Structural study of the decorative pigments of the plaster inscription of the porch of Seyyed Shams al-Din tomb in Yazd”. Two quarterly scientific-research magazines of hot and dry climate architecture, 8 (12): 23-41.
31. - Hamzavi, Y., (2021). “Structural study of the plaster mortar of Seyyed Shams al-Din tomb in Yazd (Kufic inscription, molded plaster array, plaster bed layer)”. Two quarterly scientific-research magazines of restoration and architecture of Iran, 11 (25): 43.
32. - Hamzavi, Y.; Moazzeni, F., (2013). “A look at the architectural arrays of the tomb room of the Pirbakran historical monument and the hidden inscription in it”. two quarterly specialized magazines of restoration science and cultural heritage, 21.
33. - Hamzavi, Y.; Selahshur, F.; Mozzafar, F., (2013). “Gilding of molded plaster arrays in Seyyed Rokn-al-Din tomb in Yazd”. Two quarterly scientific research journals of Islamic art studies, 19: 111-121.
34. - Hayez, V., et al., (2004). “Identification of pigments on a 16th century Persian manuscript by micro-Raman spectroscopy”. Journal of Raman Spectroscopy, 35(8‐9): 781-785.
35. - Holakuee, P., (2008). “Technology and pathology of lay-up the decorations of some buildings of the Safavid period in Isfahan (Ali-Qapoo, Chehelsotoon and Hasht Behesht)”. Master’s thesis, Tehran University of Art (unpublished).
36. - Hradil, D. et al., (2007). “Microanalytical identification of Pb-Sb-Sn yellow pigment in historical European paintings and its differentiation from lead tin and Naples yellows”. Journal of Cultural Heritage, 8(4): 377-386.
37. - Jettens, R. & Stott, G., (1999). Compressed culture of artistic pigments. Translated by: Hamid Farahmand Borujeni in collaboration with Hamidreza Bakhshande Fard, Isfahan: Goldasteh.
38. - Josa, V. G. et al., (2010). “X-ray and scanning electron microscopy archaeometric studies of pigments from the Aguada culture, Argentina”. Microchemical Journal, 96(2): 259-268.
39. - Klockenkämper, R.; Von Bohlen, A. & Moens, L., (2000). “Analysis of pigments and inks on oil paintings and historical manuscripts using total reflection x-ray fluorescence spectrometry”. X-Ray Spectrometry, 29(1): 119-129.
40. - Koochakzaei, A. R.; Nemati Babaylou, A. & Daneshpoor, L., (2015). “Identification of Pigments Used in Decoration of Paper Inscription Related to Ansarin House of Tabriz”. Journal of Color Science and Technology, 9(4): 297-306.
41. - Maravelaki-Kalaitzaki, P. & Kallithrakas-Kontos, N., (2003). “Pigment and terracotta analyses of Hellenistic figurines in Crete”. Analytica Chimica Acta, 497(1): 209-225.
42. - Mish-mast Nahi, M., (2015). “The use of crystallographic analyzes in technical studies of historical plaster works (a case study of the plastering of Khajeh Mountain in Sistan, the plaster mortar of Shadiyakh Nishaboor and the plaster mortar of Alamoot Castle in Qazvin)”. Archeology research, 1 (2): 1-14.
43. - Mohtasham, A.; Salehioon, L. & Ahmadi, K., (2014). “Technical investigation of the plaster decorations of the Shahshahan House in Isfahan using SEM-EDS, XRD and chemical methods”. Journal of Advanced Materials and Technologies, 3 (2): 37-49.
44. - Nevin, A. et al., (2010). “Advances In the Analysis of Red Lake Pigments from 15th and 16th C. Paintings Using Fluorescence And Raman Spectroscopy”. in: The 10th International Conference on the non-destructive investigations and microanalysis for the diagnostics and conservation of cultural and environmental heritage, Art’11: Florence, Italy.
45. - Salahshur, F.; Radmanesh, A. M.; Hamzavi, Y. & Khorasani, M., (2019). “Equating the Persian word khamahen (a dark colored mineral stone) with the known iron minerals of today, based on the coloring of this material and findings of Persian historical literary texts and preparing a sample of khamahen material”. Two quarterly scientific-research magazines of archaeology, Islamic Art University of Tabriz, 5 (2): 169-184.
46. - Shirvani, M., (2019). “Identifying the pigments in the plaster arrays of the outer porch of the south-west side of Soltanieh dome in Zanjan”. Sensory archaeology Research, 5 (1): 129-142.
47. - Silva, C. E. et al., (2006). “Diffuse reflection FTIR spectral database of dyes and pigments”. Anal Bioanal Chem, 386 (7-8): 2183-91.
48. - Sudell, H., (2010). The complete Guide to Rocks & Minerals. Project Editor: Catherine Stuart, London: Hermes House.
49. - Tinaty, T.; Hamazvi, Y.; Holakuee, P. & Columbini, M. P., (2020). “Morphology of the lay-up of gilding arrays of Vank and Beit-ol Lahm churches in Isfahan”. Two quarterly scientific-research magazines of archaeology, Islamic Arts University of Tabriz, 6 (2): 25-39.
50. - Can Loon, A. et al., (2017). “Artificial orpiment, a new pigment in Rembrandt’s palette”. Heritage Science, 5(1): 26.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.