logo
سال 6، شماره 20 - ( 6-1401 )                   سال 6 شماره 20 صفحات 106-85 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.20.85
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.20.4.9

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Basafa H, Masihnia F. (2022). Investigation and Analysis of Pottery Characteristics of Milad Tape in Neyshabur Plain in the Perspective of Khorasan Iron Age. Parseh J Archaeol Stud. 6(20), 85-106. doi:10.30699/PJAS.6.20.85
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-646-fa.html
باصفا حسن، مسیح‌نیا فرشید.(1401). بررسی و تحلیل شاخصه‌های سفالی میلادتپۀ نیشابور در چشم‌انداز عصر‌آهن خراسان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (20) :106-85 10.30699/PJAS.6.20.85

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-646-fa.html

بررسی و تحلیل شاخصه‌های سفالی میلادتپۀ نیشابور در چشم‌انداز عصر‌آهن خراسان
حسن باصفا*1 ، فرشید مسیح‌نیا2
1- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران ، hbasafa@gmail.com
2- کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
چکیده:   (2431 مشاهده)
عصرآهن در میانۀ آسیا و بخش مهمی از آن به نام خراسان، پیوند‌دهندۀ پیش‌از‌تاریخ به حکومت‌های دوران تاریخی است. این دوره همواره ابهامات و پرسش‌های فراوانی را داراست؛ به‌ویژه در خراسان که کمبود مطالعات به‌شدت احساس می‌شود. در این منطقه دشت نیشابور به‌لحاظ باستان‌شناسی جایگاه ویژه‌ای دارد و بی‌شک در شناخت مؤلفه‌های فرهنگی عصر‌آهن منطقه تأثیرگذار است. در پژوهش حاضر میلاد‌تپه که تقریباً در خط‌القعر و میانۀ دشت نیشابور واقع شده است، به‌صورت بررسی روش‌مند نمونه‌برداری شده است. هدف از این کار به‌دست آوردن اطلاعاتی است تا با آن بتوان در پیشبرد اهداف بلند‌مدت تفسیر عصر‌آهن در خراسان، به‌ویژه نیشابور استفاده کرد. بر این اساس هدف اصلی شناخت و تبیین فرهنگ‌های عصر‌آهنی نیشابور در مقیاس کوچک و در کل منطقۀ خراسان است. در این راستا مهم‌ترین پرسش پژوهش، چگونگی و چرایی عصرآهن در چشم‌انداز مطالعات اخیر حوزۀ فرهنگی خراسان است. در میلادتپه که سطح آن مسطح و صاف است، در چهارچوب بررسی روش‌مند نمونه‌برداری مواد فرهنگی انجام شده تا بتوان در رویکردی تطبیقی با گونه‌شناسی و طبقه‌بندی سفال‌ها، عصرآهن مورد مطالعه قرار گیرد. همچنین با استفاده از الگوی استقراری محوطه و سایر مؤلفه‌های استقراری میلادتپه می‌توان بخشی از ساختار‌های ناشناختۀ عصرآهن دشت نیشابور و به‌تبع آن خراسان را به‌شکل کاملی وارسی و خوانش نمود. براساس نتایج پژوهش میلادتپه که دارای توالی استقراری در عصرآهن است، در چهارچوب عصرآهن قدیم تا جدید منطقه قابل‌تفسیر است. مطالعات گونه‌شناسی سفال نیز نشان از همگونی با چهارچوب تفسیر‌شده برای عصرآهن جنوب‌غربی آسیای مرکزی دارد که آن براساس مؤلفه‌های فرهنگی محوطۀ یازتپه با نام یاز I تا III شناخته شده است. به‌طور کلی در رویکرد تطبیقی، نمونه‌های میلادتپه قرابت نزدیکی با سنت سفال‌گری یاز دارد.
واژه‌های کلیدی: عصرآهن خراسان، دشت نیشابور، یاز، میلادتپه.
متن کامل [PDF 1718 kb]   (618 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/7/16 | پذیرش: 1400/11/9 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - باصفا، حسن، (1396). «تبیین فرهنگ‌های دورۀ آهن دشت نیشابور براساس مواد فرهنگی تپه تیغ‌مهره». جامعه‌شناسی تاریخی، 9: 18-1.
2. - باصفا، حسن؛ و داوری، صادق، (1399). «ارزیابی مؤلفه‌ها و حوزۀ پراکنش فرهنگ یاز I-III در حوزۀ فرهنگی خراسان». جستارهای باستان‌شناسی پیش از اسلام، 5 (2): 45-62.
3. - باصفا، حسن، (1400). «تحلیل مقدماتی فرهنگ های سفالی عصر آهن شمال شرق ایران مطالعه موردی: محوطه حصار عمرانی دشت گناباد». جستارهای باستان‌شناسی ایران پیش از اسلام، 6(1): 95-110.
4. - باصفا، حسن؛ و رضایی، محمدحسین، (1395). «گزارش مقدماتی اولین فصل کاوش‌های باستان‌شناختی محوطۀ سه‌تپه». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
5. - باصفا، حسن؛ و رضایی، محمدحسین، (1398). «گزارش سومین فصل کاوش در محوطۀ سه‌تپه». مشهد: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی خراسان رضوی (منتشرنشده).
6. - بریان، پی‌یر.؛ و بوشارلا، رمی، (1392). باستان‌شناسی امپراتوری هخامنشی، پژوهش‌های نوین. ترجمۀ سیدمحمد امین‌امامی، علی‌اکبر وحدتی، محمود بهفروزی و اسماعیل سنگاری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
7. - دارابی، حسن، (1377). «مدلی برای مکان‌یابی سکونتگا‌ه‌های روستایی». مسکن و محیط روستا، 83: 16-13 .
8. - دانا، محسن؛ و هژبری‌نوبری، علیرضا، (1399). «سفال عصرآهن در حوضۀ اترک میانی، شمال خراسان، ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 10 (27): 94-73.
9. - دانا، محسن، (1394). «گزارش مقدماتی کاوش در تپه تخچرآباد بیرجند: محوطه‌ای از آغاز دوران تاریخی در شرق ایران». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس. 12 و 13: 72-59.
10. - دانا، محسن، (1398). «سنت‌های سفالی اواخر عصرآهن و هخامنشی در شرق ایران». مجموعه مقالات عصرآهن در غرب ایران و مناطق همجوار، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری: 410-393.
11. - دروت، پیتر ال، (1392). درآمدی بر باستان‌شناسی میدانی. ترجمۀ حجت دارابی، تهران: سمت.
12. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1395). باستان‌شناسی آسیای مرکزی. جلد اول، تهران: انتشارات سمت.
13. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1396). باستان‌شناسی آسیای مرکزی. جلد دوم، تهران: انتشارات سمت.
14. - علی‌بیگی، سجاد، (1400). «بررسی ارتباطِ «سفال با آمیزۀ خرده‌سنگ» با ارتقای روند پخت غذا؛ از دورۀ مس و سنگ تا دورۀ اسلام». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 11 (29): 33-58.
15. - فهیمی، حمید، (1381). فرهنگ عصرآهن در کرانه‌های جنوب‌غربی دریای خزر از دیدگاه باستان‌شناسی. تهران: سمیرا.
16. - کوهل، فیلیپ، (1394). باستان‌شناسی آسیای مرکزی از دورۀ پارینه‌سنگی تا عصرآهن. ترجمۀ حسین رمضان‌پور و معصومه مرادیان، تهران: انتشارات سمیرا.
17. - هرینک، ارنی، (1376). سفال ایران در دوران اشکانی. ترجمۀ حمیده چوبک، انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
18. - هستر، تامس آر؛ شیفر، هری جی؛ و و فدر، کنت ل. (1392). روش‌های میدانی در باستان‌شناسی. ترجمۀ کمال‌الدین نیکنامی، حسین صبری، تهران: سمت.
19. - وحدتی، علی‌اکبر، (1394). «عصرمفرغ و آهن خراسان (3000 تا 500 ق.م)». گذری بر باستان‌شناسی خراسان، به‌کوشش میثم لباف‌خانیکی، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی: 47-37.
20. - وحدتی، علی‌اکبر، (1399). «عصرآهن در شرق ایران (1500-550 ق.م.)». مجموعه مقالات نخستین همایش دوسالانه انجمن باستان‌شناسی ایران. به‌کوشش: سیدمهدی موسوی‌کوهپر، شاهین آریامنش، مجید منتظرظهوری و مرتضی خانی‌پور، تهران: آریارمنا: 220-165.
21. - یوسفی‌زشک، روح‌الله؛ و باقی‌زاده، سعید، (1391). «کاربرد سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) تحلیل الگوی استقراری: مطالعۀ موردی محوطه‌های دشت درگز از دورۀ نوسنگی تا پایان عصر‌آهن». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 2 (2): 7-24.
23. - Alibaigi, S., (2021). “Investigation the Role of Gird Inclusion in Pottery to Improve the Process of Food Preparing; from Chalcolithic to Islamic Period”. Pazhoheshha-ye Bastan shenasi Iran, 11(29): 33-58.
24. - Askarov, A., (1992). “The Beginning of the Iron Age in Transoxiana”. In: History of Civilization of Central Asia, Edited by: A. H. Dani and V.M. Mason, UNESCO Publishing. 1: 441-459.
25. - Basafa, H., (2017). “Explaining the Neyshabur plain Iron Age cultures based on Material culture of Tighe Mohre”. Journal of Historical Sociology, 9 (1): 1-18.
26. - Basafa, H., (2021). “Preliminary analysis of Iron Age pottery cultures in Northeastern Iran Case study: Hesare Omrani in the Gonabad plain”. Journal of Iran's Pre Islamic Archaeological Essays, 6(1): 95-110.
27. - Basafa, H. & Davari, M., (2021). “A New Perspective on the Archaeology of the Khorasan Region during the Iron Age”. Iranian Journal of Archaeological Studies, 11(1): 41-53.
28. - Basafa, H. & Davari, M., (2021). “Evaluation of components and distribution area of Yaz-I-III culture in northeastern Iran with emphasis on Khorasan cultural area”.Journal of Iran's Pre Islamic Archaeological Essays, 5(2): 45-62
29. - Basafa, H. & hedayati, Z., (2020). “The Iron Age in the Daregaz Plain (Northern Khaorasan), A Case Study Kohne Ghale Site”. Iranica Antiqua, 55: 129-143.
30. - Basafa, H. & Rezaei, M. H., (2016). “Preliminary Report of the First Season of Se Tepe Site”. Annual of the Archaeological Research Center.
31. - Basafa, H. & Rezaei, M. H., (2019). “Preliminary Report of the Third Season of Se Tepe Site”. Annual of the Archaeological Research Center.
32. - Bendezu-Sarmiento, J. & Lhuillier, J., (2011). “Iron Age in Turkmenistan: Ulug-Depe in the Kopetdagh Piedmont”. In: M. Mamedow (ed.), Historical and Cultural sites of Turkmenistan. Discoveries, Researches and restoration for 20 years of independence, Turkmen state publishing service.
33. - Boucharlat, R.; Francfort, H. P. & Lecomte, O., (2005). “The Citadel of Ulug-Depe and the Iron Age Archaeological Sequence in Southern Central Asia”. Iranica Antiqua, 40: 479–514.
34. - Briant, P. & Boucharlat, R., (2014). Une traduction persane (avec E. Sangari) de L'archéologie de l'Empire achéménide: nouvelles recherches. Translated by: A. Emami, A. A. Vahdati, M. Behfrouzi and E. Sangari, Tehran: Parse
35. - Bulawka, N., (2011). “Decorative motifs of the Early Iron Age (Yaz I) pottery in southern Turkmenistan, Swiatowit”. Annual of the Institute of Archaeology of the University of Warsaw, VII (XLIX): 121-131.
36. - Buławka, N., (2017). “The Yaz I–III Settlement Pattern in the Serakhs Oasis, Southern Turkmenistan”. IRAN, 55(2): 143-170.
37. - Burke, H. & Smith, C., (2004). The Archaeologist’s Field Handbook. Australian Academy of Humanities.
38. - Dana, M. & Hozhabri. A., (2018). “The Role of Cultural Factors in Locating of Archaeological Sites: the Settlement Patterns of Prehistoric Sites in Jājarm, Khorasan, Iran”. IRAN, 57(18): 123-141.
39. - Dana, M., (2015). “Preliminary Report on Excavations at Tappe Takhchar Abad”. Pazhoheshhaye Bastanshenasi Modares, 12-13: 59-72.
40. - Dana, M., (2019). “The Late Iron Age and the Achaemenid pottery traditions in Eastern Iran”. The Iron Age in Western Iran and Neighboring Regions, ICHTO: 393-410.
41. - Dana, M. & Hejebri Nobari, A., (2021). “The Iron Age Pottery in the Middle Atrak Basin, North of Khorasan of Iran”. Pazhoheshha-ye Bastan Shenasi Iran, 10 (27): 73-94.
42. - Darabi, H., (2017). “A model for locating rural settlements”. Village Housing and Environment, 83: 13-16.
43. - Drewett, P. L., (2012). Field Archaeology an Introduction. Translated by: Hojjat Darabi, Samt.
44. - Fahimi, H., (2000). Iron Age culture in the southwestern shores of the Caspian Sea from an archaeological perspective. Tehran: Samira.
45. - Hrink, E., (1997). Iran's pottery during the Parthian era. Translated by: Hamida Chobak, Tehran: ICHTO.
46. - Hester, T. R.; Schieffer, H. J. & Kenneth, L. F., (2012). Field methods in archaeology. Translated by: Kamaluddin Niknami, Hossein Sabri, Tehran: Samt.
47. - Hiebert, F. T. & Dyson, R. H., (2002). “Prehistoric Nishapour and the frontier between Central Asia and Iran”. Iranica Antiqua, XXXVII: 113-149.
48. - Kohl, P., (2016). Central Asia: Paleolithic beginnings to the Iron Age. Translated by: H. Ramezanpur & M. Moradiyan, Tehran: Samira.
49. - Kohl, P., (1984). Central Asia: Paleolithic beginnings to the Iron Age. Editions Recherchésure les civilizations, Paris.
50. - Lecomte, O., (2005). “The Iron Age of Northern Hyrcania”. Iranica Antiqua, XL: 461-478.
51. - Lhuillier, J. & Rapin, C., (2013). “Handmade painted ware in Koktepe: some elements for the chronology of early Iron Age in northern Sogdiana, Marcin Wagner: Pottery and chronology of the Early Iron Age in Central Asia”. The Kazimierz Michalowski Foundation: 29-48.
52. - Lhuillier, J., (2010). Le phénomène des" cultures à céramique modelée peinte " en Asie centrale dans l'évolution et la transformation des sociétés de la fin de l'âge du Bronze et du début de l'âge du Fer (IIe-Ier millénaire avant n.è.). Une synthèse comparative et régionale de la culture matérielle. Archéologie ET Préhistoire. Université Panthéon.Sorbonne. Paris I.
53. - Lhuillier, J., (2013). Les cultures à céramique modelée peinte en Asie centrale méridionale. Dynamiques socioculturelles à l’âge du Fer ancien (1500-1000 av. n.è.), Paris.
54. - Lhuillier, J., (2014). L’Archéologie françaiseen Asie central. Nouvelles recherches et enjeux socioculturels.
55. - Lhuillier, J., (2018). “Central Asia During the Achaemenid Period in Archaeological Perspective”. In: Sébastien Gondet and Ernie Haerinck (eds.), Acta Iranica 58, L'Orient Est Son Jardin, Hommage á Rémy Boucharlat, Peeters, Leuven, Paris, Bristol: 257-272.
56. - Lhuillier, J., (2019). “The settlement pattern in Central Asia during the Early Iron Age”. In: Urban Cultures of Central Asia from the Bronze Age to the arakhanids, Learnings and conclusions from new archaeological investigations and discoveries, Edited by Christoph Baumer and Mirko Novák: 115-129.
57. - Lhuillier, J.; Dupont-delaleuf, A.; Lecomte, O. & Bendezu-sarmiento, J., (2013). “The Middle Iron Age in Ulug-depe: A preliminary typo-chronological and technological study of the Yaz II ceramic complex”. In: M. Wagner (ed.), Pottery and chronology of the Early Iron Age in Central Asia, Warsaw: 9-28
58. - Lhuillier, J.; Dupont-Delaleuf, A. O. & Bendezu-Sarmiento, J., (2014). The Middle Iron Age in Ulug depe: a preliminary typo-chronological and technological study of the Yaz II ceramic complex. Institute of Archaeology, University of Warsaw.
59. - Lhuillier. J. & Bendezu-Sarmiento, J., (2021). “Recent discoveries on the Hellenistic and Parthian Occupation of Ulug depe”. Akheologicheskie Vesti., 32: 212-227. (in Russian).
60. - Masson, V. M., (1959). Drevnezemledel’cheskaja kul’tura Margiany. Moscow.
61. - Rezaei, M. H., & Basafa, H., (2019). “The impact of geological processes on the location of Shahrake Firouzeh, a prehistoric site from NE Iran”. Ancient Asia, 10: 1-13.
62. - Rezaei, M. H.; Zanganeh Ebrahimi, J. & Basafa, H., (2018). “The Settlement Patterns in Roshtkhar Plain, Northeastern of Iran”. IRAN, 57(2): 109-122.
63. - Ricciardi, R. V., (1980). “Archaeological Survey in Upper Atrak Valley (Khorassan, Iran): Preliminary Report”. Mesopotamia, XV (15), Revista de l archeologia, epigrafia e storia orientale antica: 51-72.
64. - Rice, P. M., (1973). Pottery Analysis: A Sourcebook. Chicago, the university of Chicago press.
65. - Sajjadi, S. S., (2016). Archaeology of central Asia. Vol. I, Tehran: Samt.
66. - Sajjadi, S. S., (2017). Archaeology of central Asia. Vol. II, Tehran: Samt.
67. - Sarianidi, V. I., (1971). “Issledovanie sloev rannezhelenogo veka na Ulug-depe”.Arkheologicheskie Otkrytiya 1970: 433–434.
68. - Shepard, A. O., (1980). Ceramics for the Archaeologist. Carnegie Institution of Washington, Washington DC
69. - Vahdati, A. A., (2015). “Bronze and Iron Age of Khorasan (3000 to 500 BC)”. Gozari Bar Bastanshenasi Khorasan, by: M. Labaf Khaniki, Tehran: Cultural Heritage Organization Publications: 37-47.
70. - Vahdati, A. A., (2020). “Iron Age in eastern Iran (1500-550 BC)”. Proceedings of the first biennial conference of the Iranian Archaeological Association. By the efforts of S. M. Mousavi Kouhpar, S. Aria Manesh, M. Montazer Zohori and M. Khanipour. Tehran: Ariarmena: 165-220.
71. - Vahdati, A. A., (2016). “A Preliminary Report on the First Season of Jayran Tepe in the Plain of Esfarayen, Northeastern Iran, 2012”. Iranica Antiqua, LI: 85-101.
72. - Vahdati, A. A., (2018). “The Early Iron Age in Northern Kharasan”. In: A Millennium of History, The Iron Age in southern Central Asia (2nd and 1st Millennia B.C.), Proceedings of the conference held in Berlin (June 23–25, 2014). Dedicated to the memory of Viktor Ivanovich Sarianidi. Johanna Lhuillier & Nikolaus Boroffka (eds.), Berlin: Deutshes Archäologisches Institut. pp: 51-66.
73. - Yousefi zoshk, R. & Baghizadeh, S., (2013). “Application of Geographical Information Systems (GIS) in Analysis of Settlement Pattern; Case Study of Dargaz Plain’s Sites from Neolithic Period until the End of Iron Age IV”. Pazhoheshha-ye Bastanshenasi Iran, 2(2): 7-24.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.