logo
سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 )                   سال 5 شماره 16 صفحات 50-29 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.16.29
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.16.12.2

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mohammad-Yarluo M, Hessari M, Beik-Mohammadi K. (2021). Evaluation and Analysis of Iron Age Cultures of Varamin-Pishva Plain, Based on Exploration of Taghiabad Tepe. Parseh J Archaeol Stud. 5(16), 29-50. doi:10.30699/PJAS.5.16.29
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-637-fa.html
محمدیارلو مجید، حصاری مرتضی، بیک محمدی خلیل الله.(1400). ارزیابی و تحلیل فرهنگ‌های عصر آهن دشت ورامین-پیشوا، مبتنی‌‌بر کاوش تپۀ تقی‌آباد مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (16) :50-29 10.30699/PJAS.5.16.29

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-637-fa.html

ارزیابی و تحلیل فرهنگ‌های عصر آهن دشت ورامین-پیشوا، مبتنی‌‌بر کاوش تپۀ تقی‌آباد
مجید محمدیارلو1 ، مرتضی حصاری*2 ، خلیل الله بیک محمدی3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی پیش‌ازتاریخ، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، mhessari@yahoo.de
3- دکتری باستان‌شناسی، کارشناس حوزۀ ریاست و روابط عمومی دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
چکیده:   (3876 مشاهده)
دشت ورامین-پیشوا، از دشت‌های جنوب‌شرقی استان تهران و از مهم‌ترین نواحی فرهنگی مرکز فلات ایران در ادوار مختلف تاریخی به‌شمار می‌آید. تپۀ تقی‌آباد (تپه درازه) با دو برجستگی غربی و شرقی مرتفع و متشکل از لایه‌های مختلف غنی عصر آهن و مفرغ، در این دشت قرار دارد؛ این محوطه در سال 1397 مورد مطالعه و کنکاش باستان‌شناختی قرار گرفته است. در این مطالعه، مشخص گردید که این محوطه، دارای نهشته‌های مختلفی (معماری، سفال، استخوان و...) از عصر آهن 2 و 1 در لایه‌های فوقانی، و آثاری از مفرغ متأخر در لایه‌های تحتانی، هم‌افق با سنت‌های فرهنگی رایج در فلات است. این پژوهش با هدف تحلیل یافته‌های یاد شده و تطبیق آن با یافته‌های سایر محوطه‌های دشت ورامین و دیگر محوطه‌های شاخص همجوار انجام یافته است. پرسش‌های این پژوهش چنین طرح می‌شود؛ براساس یافته‌های باستان‌شناختی، تحولات فرهنگی تپۀ تقی‌آباد دربردارندۀ چه نوع سنت‌های فرهنگی عصر آهن است؟ برهمکنش‌ها و تأثیر و تأثرات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای فرهنگ‌های‌ رایج عصر آهن دشت ورامین، به‌واسطۀ یافته‌های تقی‌آباد در نوع سفال و معماری، چگونه است؟ برهمین‌اساس، عصر آهن 2 و 1 دشت ورامین و خاصّه تپۀ تقی‌آباد، تاحدودی نشان‌دهندۀ کنش‌های منطقه‌ای در دشت ورامین، و قرابت و همگرایی فرامنطقه‌ای فرهنگی با محوطه‌های همجوار است؛ بنابراین، می‌توان چنین پنداشت که محوطه‌های عصر آهن دشت ورامین-پیشوا، بالأخص تپۀ تقی‌آباد، محصول و برآیند یک جامعۀ پیشرفته با شاخصه‌های جوامع پیچیدۀ شهری و تطوریافتۀ فرهنگ‌های پیشین با تأسّی فرهنگی از کُنش‌های هم‌افق همجوار در شاخصه‌هایی به‌مانند معماری و سفال بوده است. پژوهش پیشِ‌رو از نظر ساختاری، جزو تحقیقات بنیادی با رویکرد تطبیقی-تحلیلی است؛ روش یافته‌اندوزی، بهره‌برداری از یافته‌های یک فصل کاوش باستان‌شناختی مبتنی‌بر تحلیل‌های تاریخی است. نتایج مطالعۀ استقرارهای دشت ورامین از بررسی‌های باستان‌شناختی آن و ارزیابی جوامع عصر آهن دشت ورامین براساس کاوش تپۀ تقی‌آباد، این ناحیه و محوطه را به‌عنوان منطقه و شاخصه‌ای مهم در مطالعات مراحل فرهنگ‌های‌ عصر آهن مرکز فلات ایران قرار داده است.
واژه‌های کلیدی: عصر آهن، دشت ورامین-پیشوا، استقرارهای عصر آهن، تپۀ تقی‌آباد، معماری، سفال.
متن کامل [PDF 2201 kb]   (607 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1399/12/21 | پذیرش: 1400/2/27 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - اهلرز، اِ. (1365). ایران: مبانی کشورشناسی جغرافیایی. جلد 1، جغرافیای طبیعی، ترجمۀ محمدتقی رهنمایی، تهران: مؤسسۀ جغرافیای طبیعی و کارتوگرافی سحاب.
2. - بحرانی‌پور، حنان، (1385). «بررسی تکنیک سفالگری عصرآهن تپه صرم (کهک-قم)، براساس کاوش‌های خسرو پوربخشنده». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، (منتشر نشده).
3. - بیک‌محمدی، خلیل‌الله؛ مرجانی، سعید؛ احمدیوسفی‌سرحدی، زینب. نخ‌ریسی، (۱۳۹۹). «نمودی از مؤلفه‌های اقتصاد معیشتی درونزای جوامع نیمه‌یکجانشین رمه‌دار (مطالعۀ موردی: سردوک‌های مکشوف از کاوش تپۀ پشت‌فرودگاه)». مطالعات باستان شناسی پارسه، سال ۴، شمارۀ ۱۱، صص: ۲۶-۷.
4. - پازوکی، ناصر، (1382). آثار تاریخی طالقان جغرافیای تاریخی و محوطه‌های باستانی و بناهای تاریخی. سازمان میراث فرهنگی.
5. - پوربخشنده، خسرو، (1382). «گزارش فصل سوم کاوش در محوطه‌ی باستانی فرهنگ سفال خاکستری تپه صرم، استان قم، بخش کهک، روستای صرم». پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
6. - توحیدی، فائق، (1379). فن و هنر سفالگری. تهران: سمت.
7. - توفیقیان، حسین، (1386). «محوطه باستانی واگین سو طالقان». در: گزارش‌های باستان‌شناسی 7، جلد دوم، مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری: تهران، صص: 18-11.
8. - تهرانی‌مقدم، احمد، (1373). «گورستان هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد پیشوا». یادنامۀ گردهمایی شوش، جلد اول، صص: 53-62.
9. - حدادیان، محمدرضا؛ فیروزمندی‌شیره‌جینی، بهمن؛ و شعبانی‌صمغ‌آبادی، رضا، (1399). «مطالعۀ استقرارها و سفال خاکستری عصر آهن منطقۀ طالقان (براساس بررسی های میدانی)». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، سال10، شمارۀ 27، صص: 95-114؛ doi: 10.22084/nbsh.2019.19443.1969.
10. - حصاری، مرتضی، (1387). «دومین فصل کاوش تپه شغالی». سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی (منتشر نشده).
11. - حصاری، مرتضی، (1388). «گزارش مقدماتی لایه‌نگاری تینال‌تپه نظرآباد». سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی (منتشر نشده).
12. - حصاری، مرتضی، (1392). «گزارش بررسی پیمایشی پیشوا، استان تهران». دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).
13. - حصاری، مرتضی، (1393). «گزارش بررسی پیمایشی جنوب پیشوا، بخش جواد آباد، استان تهران». دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).
14. - حصاری، مرتضی، (1397). «گزارش کاوش محوطۀ تقی‌آباد، شهرستان ورامین». سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی (منتشر نشده).
15. - حصاری، مرتضی، (1396). «تدفین عصر آهن در مرکز فلات ایران مطالعۀ موردی: محوطۀ سفالین، پیشوا». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 7، شمارۀ 15، زمستان، صص: 101-116.
16. - حصاری، مرتضی؛ و اکبری، حسن، (1386). «گزارش مقدماتی کاوش محوطه‌ی سفالین پیشوا». گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 7، جلد اول، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صص: 165-200.
17. - حصاری، مرتضی؛ امیری، مصیب؛ محمدیارلو، مجید؛ و بیک‌محمدی، خلیل‌الله، (۱۳۹۲). «بررسی، طبقه‌بندی و مقایسۀ سردوک‌های دوره مس-سنگی چارآرو (حوضۀ رودخانۀ سیمره، لرستان)». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، سال ۳، شمارۀ ۴، صص: ۷۷-۹۶.
18. - خلعتبری، محمدرضا، (1383). کاوش باستان‌شناسی در محوطه‌های باستانی تالش- مریان و تندوین. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
19. - دارابی، حجت؛ و نیازی، نازلی، (1390). «محوطه‌های عصر آهن منطقۀ طالقان، شمال‌مرکزی فلات ایران». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 3، شمارۀ 2، پاییز و زمستان، شمارۀ پیاپی 4، صص: 76-55.
20. - روستایی، کورش؛ و کوهی‌گیلوان، مجید، (1386). «تپه‌حصار در عصرآهن». نامۀ پژوهشگاه، شماره‌های 20 و 21، صص: 88-69.
21. - روستایی، کوروش،‌ (1391). یادداشت مترجم. در: کاوش‌های تپه حصار دامغان. اشمیت، اریخ. سمنان: انتشارات اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان سمنان.
22. - سرلک، سیامک؛ و عقیلی، شیرین، (1383). «گزارش لایه‌نگاری محوطه‌‌ی باستانی قلی‌درویش جمکران قم». گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 3، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، سازمان میراث‌فرهنگی، صص: 59-96.
23. - طلایی، حسن، (1376). «پویایی فرهنگی در باستان‌شناسی ایران». یادنامه‌ی اولین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، شوش، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، صص: 259-263.
24. - طلایی، حسن، (1381). «سنت‌ها و شیوه‌های تدفین در عصر آهن ایران (حدود 1450-800 ق.م.)». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، صص: 173-192.
25. - طلایی، حسن، (1387). عصر آهن ایران. تهران: انتشارات سمت.
26. - فهیمی، حمید، (1382). «عصر آهن در سیلک: گزارش مقدماتی بررسی سفال‌های عصر آهن در سیلک، نقره کاران سیلک». گزارش فصل دوم طرح بازنگری سیلک، به‌کوشش: صادق ملک‌شهمیرزادی، سازمان میراث‌فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، صص: 79-127.
27. - کامبخش‌فرد، سیف‌الله، (1370). تهران سه هزار و دویست ساله. انتشارات فضا.
28. - کاووسی، عمار، (1396). «مطالعۀ شیوه‌های تدفین عصر آهن گورستان صرم». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، (منتشر نشده».
29. - مجیدزاده، یوسف، (1378). نخستین و دومین فصل حفریات باستان شناسی در محوطۀ ازبکی: ساوجبلاغ (۱۳۷۷-۱۳۷۸). تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
30. - مجیدزاده، یوسف، (1389). کاوش‌های محوطه باستانی ازبکی. جلد اول: هنر و معماری، جلد دوم: سفال، تهران: اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران.
31. - مدودسکایا، یانا، (1383). ایران در عصر آهن 1. ترجمه: علی‌اکبر وحدتی، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.
32. - مرادی، ندا، (1389). «مجموعه‌ی هزاره‌ی اولی تپه سفالین- پیشوا». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد تهران مرکزی.
33. - ملک‌شهمیرزادی. صادق، (1369). «تأملی در علل جابه‌جایی استقرارهای پیش از تاریخ در حاشیۀ کویر در فلات‌مرکزی ایران». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، شمارۀ پیاپی، 8 و 9، صص: ‌10-2.
34. - ملک‌شهمیرزادی، صادق، (1356). «گزارش مقدماتی فصل اول و دوم حفاری تپه سگزآباد». مجلۀ مارلیک، شمارۀ 2، صص: 81-98.
35. - مهرکیان، جعفر، (1374). «افق نوین در پژوهش‌های سفال خاکستری»، مجلۀ میراث‌فرهنگی، شمارۀ 3، صص: 5-74.
36. - نقشینه، امیرصادق، (1375). «مطالعه سفال‌های خاکستری در تپه سگزآباد دشت قزوین و رابطه آن با مهاجرت اقوام اریایی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده).
37. - واندنبرگ، لوئی، (1338). «دومین و سومین گزارش گمانه‌زنی و کاوش در چند تپۀ ماقبل تاریخی مرودشت، خضرک، توابع گورستان خوروین». ترجمۀ جواد کامبیز، گزارش‌های باستان‌شناسی، شمارۀ 4، تهران، صص: 279-331.
38. - وحدتی، علی‌اکبر، (1399). «عصر آهن در شرق ایران». نخستین همایش دوسالانۀ بین‌المللی انجمن علمی باستان‌شناسی ایران، صص: 173-230.
39. - یوسفی‌زشک، روح‌الله؛ و باقی‌زاده، سعید، (1396). «سفال مهرزدۀ تپه چالتاسیان ورامین، مدلولی جدید از نهادهای اقتصادی- اجتماعی عصر آهن مرکز فلات». سومین همایش ملی باستان‌شناسی ایران.
40. - یوسفی‌زشک، روح‌الله، (1392). «گزارش مقدماتی کاوش‌های باستان‌شناسی تپۀ چالتاسیان». فصل اول، آرشیو پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).
42. - Fazeli, H.; Coningham, R. A.; Young, R. L.; Gillmore, G. K. & Maghsoudi, M., (2007). “Socio-economic Transformations in the Tehran Plain: Final season of Settlements Survey and Excavations at Tepe Pardis”. Iran, Vol. XLV, Pp: 267-285.
43. - Ghrishman, R., (1939). Fouilles de Sialk près de Kashan 1933, 1934, 1937. Vol. 2, Paris, Geuthner.
44. - Roustaei, K., (2008). “Tepe Hesar, Once Again”. In: Proceedings of the 6th International Congress of the Archeology of the Ancient Near East, Edited by: Paolo Matthiae et al, Sapienza, Italy.
45. - Schmidt, E. F., (1933). Tepe Hissar Excavations 1931. University Museum, University of Pennsylvania.
46. - Schmidt, E. F., (1937). Excavation at Tepe Hissar, Iran. Philadelphia.
47. - Vandenberghe, L., (1964). La nécropole de Khurvin. Leiden.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.