سال 7، شماره 25 - ( 9-1402 )
سال 7 شماره 25 صفحات 217-193 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Zarei M E, Sharahi E. (2023). Investigation on Karaj Abu-Dolaf Khanqahs base on Written Sources and Archaeological Evidence. Parseh J Archaeol Stud. 7(25), 193-217. doi:10.30699/PJAS.7.25.193
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-589-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-589-fa.html
زارعی محمدابراهیم، شراهی اسماعیل.(1402). بررسی خانقاههای شهر کرجابودلف براساس اسناد تاریخی و شواهد باستانشناسی مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (25) :217-193 10.30699/PJAS.7.25.193
1- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران ، mohamadezarei@yahoo.com
2- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
چکیده: (1283 مشاهده)
شهر کرجابودلف یکی از مهمترین شهرهای دوران اسلامی است که در سدههای اولیۀ این دوره شکلگرفت و در قرون میانی به شکوفایی رسید. شناخت از این شهر تا سه دهۀ گذشته صرفاً به اشارات متون تاریخی مربوط میشد. حال با انجام بررسیهای میدانی باستانشناسی و مطالعۀ اسناد تاریخی میتوان به شناخت بیشتری از موقعیت مکانی شهر یادشده و آثار و بقایای بهجایمانده از آن دستیافت. یکی از مهمترین آثار قابلمطالعۀ کرج ابودلف، خانقاهها است. خانقاهها بهعنوان مراکزی برای آموزش مبانی دین و اصول طریقت، از قرن چهارم هجریقمری در بلاد اسلام شکل گرفته و به بسط تصوف پرداختند. در اینمیان، شهر کرجابودلف دارای چند خانقاه بوده که هدف این نوشتار بررسی آنها با بهرهگیری از بررسی باستانشناسی و مداقه در اسناد و متون تاریخی است. پرسشهای تحقیق عبارتنداز: 1. اسناد مکتوب و شواهد تاریخی، چه زمانی را برای شکلگیری و توسعۀ خانقاهها در شهر کرجابودلف پیشنهاد میکنند؟ 2. نقش اسناد و شواهد باستانشناسی مرتبط با خانقاهها در انطباق مکان کرج با شهر آستانه چیست؟ 3. خانقاههای شهر کرج چه جایگاهی در ساختار فضایی شهر کرج داشتهاند؟ روش پژوهش در این جستار، تاریخی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی است و شیوۀ گردآوری اطلاعات، میدانی و کتابخانهای است. تاکنون پژوهشی مستقل درباب خانقاههای شهر کرج صورت نگرفته است و براساس مطالعۀ اسناد موجود و بررسیهای باستانشناسی، سوای از انطباق موقعیت شهر فعلی آستانه با شهر کرجابودلف میتوان بیانداشت که خانقاههای شهر کرج در سدههای میانی دوران اسلامی بهعنوان بخشی از ساختار فضایی شهر مذکور شکل گرفته و پیوندهای کارکردی خود را پس از زوال کرج با بقایا یا دیگر آثار معماری شهر حفظ کردهاند.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/3/30 | پذیرش: 1400/6/1 | انتشار: 1402/9/12
دریافت: 1400/3/30 | پذیرش: 1400/6/1 | انتشار: 1402/9/12
فهرست منابع
1. - قرآنکریم
2. - ابنالمستوفی، شرفالدین ابیالبرکات المبارک بن احمد اللخمی الاربلی، ( 1980م). تاریخ اربل. جلد دوم، بغداد: دارالرشید للنشر.
3. - ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، (1417). رحلۀ ابنبطوطه. بهکوشش: عبدالهادی تازی، مغرب: رباط.
4. - اذکائی، پرویز، (1367). فرمانروایان گمنام. جلد یکم، تهران: مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار.
5. - اصطخری، ابی اسحق ابراهیم بن محمد الفارسی، (2004). المسالک و الممالک. تحقیق: محمد جابر عبد العال حینی، قاهره: الهییه العامه لقصور الثقافه
6. - اعتمادالسلطنه، محمدحسنخان، (1345). روزنامه اعتمادالسطنه. بهکوشش: ایرج افشار، تهران: نشر امیرکبیر.
7. - افتخاری، یوسف، (1398). «نقش سکهها در بازشناسی جایگاه شهر کرجابودلف در فاصلۀ سالهای 324-321 ه.ق.». مطالعات ایرانشناسی، 5 (13) (ویژهنامۀ استان مرکزی): 81-69.
8. - افشاری، مهران، (1382). مقدمه بر فتوتنامهها و رسائل خاکساریه. تهران: پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی.
9. - افلاکی، شمسالدیناحمد، (1362). مناقبالعارفین. بهکوشش: تحسین یازیجی، تهران: دنیای کتاب.
10. - آلوسی، عادلکامل، (1398 ق./ 1978 م.). الربط البغدادیۀ فیالتاریخ و الخطط. جلد هفتم، بغداد: المورد.
11. - باستانیپاریزی، محمدابراهیم، (1353). «اشاره ای به گرفتاریهای قائممقام در یزد و کرمان». یغما، 27 (31: 318): 702-692.
12. - باغبانماهر، سجاد، (1393). «کتیبههای اسلامی، آذربایجان در سدههای پنجم و ششم هجری و تصحیح و بازخوانی برخی از آنها». دانش هنرهای تجسمی، 2 (1): 11-1.
13. - بناکتی، داود بن محمد، (2007). روضه اولیالباب فی معرفهالتواریخ و الانساب المشهور بتاریخ بناکتی. تعریب: محمدعبدالکریم علی، قاهره: المرکز القومی للترجمه.
14. - جدیدی، ناصر، (1395). «تصوف و تشیع از واگرائی تا همگرائی». پژوهشنامۀ تاریخ، 11 (42): 110-95.
15. - جنیدشیرازی، ابوالقاسم، (1328). شد الازار. بهکوشش: محمد قزوینی و عباس اقبالآشتیانی، تهران: چاپخانه مجلس.
16. - جیریایی، مهدی، (1397). جغرافیای تاریخی کرجابودلف. تهران: نشر اردهال.
17. حموی بغدادی، یاقوت، (1362). برگزیدۀ مشترک یاقوت حموی. ترجمۀ محمدپروین گنابادی، چاپ دوم، تهران: نشر امیرکبیر.
18. - خزائلی، علیرضا، (1385). «معرفی شهر گمشدۀ کرجابودلف در اثری جغرافیایی از محمدحسنخان اعتمادالسلطنه». مجلۀ دانشکده ادبیات و علومانسانی دانشگاه اصفهان، 2 (44 و 45): 87-71.
19. - خواجهگیر، علیرضا؛ و میرزاوند، عبدالله، (1396). «تأثیرپذیری متقابل مکتب تصوف و فتوت و نقش و کارکرد پیر». پژوهشهای ادب عرفانی، 11 (14: پیاپی 35): 88-67.
20. - شراهی، اسماعیل؛ و صدیقیان، حسین، (1395). سکههای طلای عباسی و اغالبه کرجابودلف (شهر آستانه شازند). تهران: نشر علم و دانش.
21. - شفیعیکدکنی، محمدرضا، (1383). «راههای انتشار یک شعر در قدیم». بخارا، 36: 61-35.
22. - شفیعیکدکنی، محمدرضا، (1393). درویش ستیهنده (ازمیراث عرفانی شیخجام). تهران: نشر سخن.
23. - شیخالحکمایی، عمادالدین، (1398). «اوراق سنگین (3)». بخارا، 24 (134): 452-445.
24. -رضائیباغبیدی، حسن، (1393). سکههای ایران در دورۀ اسلامی از آغاز تا برآمدن سلجوقیان. تهران: انتشارات سمت.
25. - دهگان، ابراهیم، (1342). گزارشنامه یا فقهاللغه فیاسامی امکنه در مطلع کتاب کرجنامه یا تاریخ آستانه. اراک: چاپخانه موسوی.
26. - عباسی، حجتالله، (1386). شهر باستانی آستانه. تهران: نشر آروَن.
27. - عبادی، منصور، (1347). التصفیۀ فیاحوال المتصوفۀ. بهکوشش: غلامحسین یوسفی، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب .
28. - فوریه، ژوانس، (1385). سه سال در دربار ایران. ترجمۀ عباس اقبالآشتیانی، تهران: نشر علم.
29. - قدامه بن جعفر، (1370). الخراج و صنعه الکتابه. ترجمۀ حسین قرهچانلو، تهران: نشر البرز.
30. - قشیری، عبدالکریم، (1361). رسالۀ قشیریه. ترجمۀ کهن فارسی، بهکوشش: بدیعالزمان فروزانفر، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
31. - قزوینی، زکریا بن محمد، (1380ق.). آثارالبلاد و اخبارالعباد. بیروت: دار صادر.
32. - قمی، حسن بن محمد بن حسن، (1361). تاریخ قم. ترجمۀ حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی در 805 ه.ق.، تحقیق: سیدجلالالدین تهرانی، تهران: نشر طوس.
33. - قیومیبیدهندی، مهرداد؛ و سلطانی، سینا، (1393). «معماری گمشده: خانقاه درخراسان سده پنجم». مطالعات معماری ایران، 6: 85-65.
34. - کبیری، احمد، (1362). «گزارش بررسی و شناسایی آثار سربند». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی کشور (منتشرنشده).
35. - کیانی، محسن، (1369). تاریخ خانقاه در ایران. تهران: طهوری.
36. - گنابادی، ملاعلی، (1385). رسالۀ صالحیه. تهران، انتشارات حقیقت.
37. - محمدبنمنور (1366). منتخب اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید. انتخاب آقای احمد بهمنیار برای دبیرستانها، تهران:چاپخانه مجلس.
38. - محمد پادشاه، ( 1335). فرهنگ آنندراج. بهکوشش: محمد دبیرسیاقی، تهران: نشر خیام.
39. - مستوفی، حمدالله بن ابیبکر، (1364). تاریخ گزیده. اهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: نشر امیرکبیر.
40. - مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، (1411). احسنالتقاسیم فی معرفهالاقالیم. چاپ الثالث، قاهره: مکتبه مدبولی.
41. - نسفی، عزیز بن محمد، (1388). الانسان کامل. تصحیح: ماریژان موله، تهران: طهوری.
42. - نظمیافشار، محمدصادق، (1383). «شازند شهری به قدمت تاریخ». معماری و شهرسازی جستارهای شهرسازی، 9: 77-68.
43. - نعمتی، محمدرضا، ( 1380). «پژوهش و گمانهزنی بهمنظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تپۀ باستانی ابودولف (استان مرکزی، شهر آستانه)». اراک: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان مرکزی (منتشرنشده).
44. - نفیسی، سعید، (1343). سرچشمۀ تصوف در ایران. تهران: کتابفروشی فروغی.
45. - نیکلسن، (1363). تاریخ تصوف. بهنقل از: ارمغان خانقاه محمدتقی رهبر، تهران: نشر توفان.
46. -یعقوبی، احمد بن اسحاق، (1356). البلدان. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
48. - Abasi, H., (2007). Shahr-e Bastan-i Astane. Tehran: Arvan publication. (In Persian)
49. - Aflaki, S. M., (1983). Manaqib al-Arefin. by: Iraj Afshar, Tehran: Donyaye ketab. (In Persian)
50. - Afshari, M., (2003). Moghadam-e bar Fotovatnameha and Rasael-i Khaksarieh.Tehran: Pazhoohesh gah olom ensani and motaleat -e farhangi publication. (In Persian)
51. - Alosi, A. K., (1978). Al-Rabt Al-baghdadih fi tarikh-i Valkhat. vol. 7, Baghdad: Almord. (In Persian)
52. - Azkaei, P., (1988). Farmanravayan-i Gomnam. vol. 1, Tehran: Iraj Afshar publication. (In Persian)
53. - Baghban Maher, S., (2014). “Islamic inscriptions of Azerbaijan in the 5th and 6th centuries A. H. and correcting and rereading some of them”. Danesh-i Honarha-ye Tajasomi, 2(1): 11-1. (In Persian)
54. - Banakati, A. S., (2007). Tarikh-i Banakati. Cairo: Al-markaz al-Ghoumi Leltarjomah. (In Persian)
55. - Dehgan, E., (1963). Gozareshname ya Feqh Al-Loghat fi Asami-ye Amkane Dar Matla-e Karajname ya Tarikhe Astaeneh. Arak: Mousavi publication. (In Persian)
56. - Etemad al-Saltanah, M. H., (1966). Rozname-i Etemad al-Saltanah. Tehran: Amirkabir publication. (In Persian)
57. - Feuvrier, J., (2006). Se Sal dar Darbar-i Iran. Tranaslated by: Abas Ighbal Ashtiani Tehran: Elm publication. (In Persian)
58. - Gibb, H. A. R. & Kramer, J. H., (1960-2004). ”Zawia”. Encyclopaedia Dictionary Islam Muslim World. 13: 11500-11520.
59. - Gonabadi, M. A., (2007). Risale Salehi-ye. Tehran: Haghighat publication. (In Persian)
60. - Hamawi Baghdadi, Y., (1983). Bargozid-i Moshtarek-i Yaqut Hamawi. Transleted by: Mohamad Parvin Gonabadi. Tehran: Amirkabir publication. (In Persian)
61. - Hudud Al-Alam, (1983). by Manuchehr Sotoudeh, Tehran: Tahuri publication. (In Persian)
62. - Ibadi, M., (1968). Al-Tasfiye fi Ahval-e Al-Mutasavefe. Tehran: Bongahe Tarjom-e and Nashre Ketab. (In Persian)
63. - Ibn Almostofi, S. H., (1980). Tarikh-i Arbal. vol. 2, Baghdad: Dar Al-Rashid publication. (In Persian)
64. - Ibn Battute, M. A., (1996). Rahle Ibn Battute. by: Abdolhadi Tazi, Moroco: Robat. (In Persian)
65. - Iftekhari, Y., (2019). “The role of coins in recognizing the location of the city of Karaj Abu Dolf between the years 321-324 A.H.”. Motalet-i Iran Shenasi, 5(13): 81-69. (In Persian)
66. - Jadidi, N., (2016). “Sufism and Shiism from divergence to convergence”.Pazhoheshnam-i Tarikh, 11(42): 110-95. (In Persian)
67. - Jiryayie, M., (2018). Joghrafiy-ye Tarikhi –i Karaj Abu Dolaf. Tehran: Safir Ardahal Publication.
68. - Joneyd Shirazi, A., (1949). Shad al-Azar. Tehran: Majles publication. (In Persian)
69. - Kabiri, A., (1983). “Report on the investigation and identification of Sareband Historical Monuments”. unpublished. (In Persian)
70. - Khajegir, A. & Mirzavand, A., (2017). “The mutual influence of the school of Sufism and Futovat and the role and function of Pir”. Pazhoheshha-ye Adab-e irfani, 14(35): 88-67. (In Persian)
71. - Khazaeli, A., (2006). “Introduction of the lost city of Karaj Abu Dolof in a geographical work by Mohammad Hassan Khan Etemad-ul-Sultaneh”. Daneshkade Adabiat wa olomensan-i Danesgah-i Isfahan, 2(44 & 45): 87-81. (In Persian)
72. - Kiani, M., (1990). Tarikh-i Khanqah dar Iran. Tehran: Tahuri. (In Persian)
73. - Maqdesi, A. M. ibn-A. ibn-A. B. al-B. al-Š., (1990). Ahsan al-Taqasim fi Marifat al-Aqalim. Cairo: Maktabe Medbuli. (In Persian)
74. - Mohamad Padeshah, (1956). Farhang-i Anandraj. Tehran: Khayam publicion. (In Persian)
75. - Muhammad ibn Monavvar, (1942). Montahkab-e Asrar Al-Towhid fi Maghamat Al-Sheikh Abi Saeed. Tehran: Majlis publication. (In Persian)
76. - Mustawfi Qazvini, H., (1985). Tarikh-i Guzide. by: Abdolhosein Navaei, Tehran: Amirkabir publiction. (In Persian)
77. - Nafisi, S., (1964). Sarcheshem-i Tasawouf dar Iran. Tehran: Ketabforoshi Fouroghi. (In Persian)
78. - Nasafi, A., (2009). Al-Insan ul-kamel. edited by: Maghiran Mole, Tehran: Tahuri publictiaon. (In Persian)
79. - Nazmi Afshar, M. S., (2004). “Shazand is as old as history”. Jostarha-ye Shahrsazi, (9): 77-68. (In Persian)
80. - Neamati, M. R., (2001). “Research and speculation in order to determine the area and propose the sanctuary of the ancient hill of Abu Dolaf”. Archives of Cultural Heritage of Markazi Province (unpublished). (In Persian)
81. - Qayomi Bidhendi, M., (2014). “Lost architecture: Khanqah in Khorasan in 5th century”. Motaleat-i Meamari Iran, (6): 85-65. (In Persian)
82. - Qazvini, Z., (1960). Asar al-bilad and Akhbar al-Ibad. Beirut: Dar Sader. (In Persian)
83. - Qoddamat Ibn-J., (1991). Al-kharaj wa Soneh Al-katabe. Translated by: Hosein ghare chanlo, Tehran: Alborz publication. (In Persian)
84. - Qomi, Hasan Ibn Muhammad Ibn Hasan, (1982). Tarikh-i Qom. Tehran: Tous publication. (In Persian)
85. - Qushayri, A., (1983). Resal-e Qushayriye. Tehran: Elmi and Farhangi publication. (In Persian)
86. - Rezaei Baghbidi, H., (2014). Iranin Coins in Islamic Period from the Beginning to the Rise of the Seljuq. Tehran: Samt publication. (In Persian)
87. - Shafiei Kadkani, M. R., (2004). “The ways of publishing a poem in ancient times”. Bokhara, (36): 61-35. (In Persian)
88. - Shafiei Kadkani, M. R., (2017). Darvish-i Satihandeh. Tehran: Sokhan publication. (In Persian)
89. - Sharahi, E. & Sedighian, H., (2019). Abassid and Aghlabid Coins of Karaj Abu Dolaf. Tehran: Elm and Danesh publction. (In Persian)
90. - Sheykh al-Hokamaei, E., (2019). “heavy paper (3)”. Bokhara, 24(134): 452-445. (In Persian)
91. - Yaghoubi, A. ibn-I., (1977). AL-Buldan. Translated by: Mohamad Ibrahim Ayati, Tehran: Bongah-i tarjome wa nashr-i Ketab. (In Persian)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |