سال 7، شماره 23 - ( 3-1402 )
سال 7 شماره 23 صفحات 284-265 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mehrabani M, Mehrabani Z, yousefnezhad S, Mohammadi R, Yousefi H. (2023). A Technological Study of the Turquoise Glazed Potteries Identified From the Excavation of the Historical House of Moravvej-e Ardabili. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(23), 265-284. doi:10.30699/PJAS.7.23.265
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-584-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-584-fa.html
مهربانی مرضیه، مهربانی زهرا، یوسفنژاد سودابه، محمدی روح الله، یوسفی حسن.(1402). ساختارشناسی لعاب آبی فیروزهای در سفالهای بهدستآمده از کاوش باستانشناسی محوطۀ تاریخی خانۀ مروّج در اردبیل مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (23) :284-265 10.30699/PJAS.7.23.265
مرضیه مهربانی1 
، زهرا مهربانی2 ، سودابه یوسفنژاد*3 ، روح الله محمدی4 ، حسن یوسفی5
، زهرا مهربانی2 ، سودابه یوسفنژاد*3 ، روح الله محمدی4 ، حسن یوسفی5
1- کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- کارشناسیارشد هنر اسلامی گرایش سفال، گروه هنر اسلامی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.
3- استادیار گروه معماری و شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ،syousefnezhad@yahoo.com
4- دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
5- دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.
2- کارشناسیارشد هنر اسلامی گرایش سفال، گروه هنر اسلامی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.
3- استادیار گروه معماری و شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ،
4- دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
5- دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.
چکیده: (2331 مشاهده)
در پژوهش حاضر، پنج قطعه سفال با لعاب آبی فیروزهای مربوط به سدههای 8 تا 12ه.ق. بهدستآمده از کاوش باستانشناسی محوطۀ تاریخی خانۀ «آیتالله مروّج (خلیلزاده)» در شهر اردبیل، جهت فنشناسی این گونۀ لعاب و شناخت نوع و مقدار عناصر موجود در آن مورد مطالعه قرار گرفت. برای نیل به این هدف از روشهای آزمایشگاهی طیفسنجی اشعۀ ایکس (XRD) و طیفسنجی پراش انرژی اشعۀ ایکس (EDX) استفاده شد. این پژوهش ماهیت توصیفی- تحلیلی دارد و روش انجام آن بهصورت ترکیبی از مطالعات آزمایشگاهی و تحلیلهای مقایسهای و آماری است. با توجه به دادههای حاصل از نتایج آزمایشها، میتوان اظهار داشت که چهار قطعه از لعابها از دستۀ لعابهای قلیایی و تنها یک قطعه سفال، لعاب پایۀ سربی دارد. براساس اکسیدهای رنگساز شناساییشده میتوان گفت که در ایجاد رنگ آبی فیروزهای، از عنصر واسطۀ رنگساز مس در هر پنج نمونه استفاده شده است و فقط در یک نمونه علاوهبر مس، اکسید کروم نیز بهکار رفته است؛ بهطور کلی، مهمترین عناصر موجود در نمونۀ لعابهای مورد پژوهش، سیلیس، آلومینیوم، کلسیم، سدیم، پتاسیم و درصد ناچیزی از سرب است. براساس مطالعات آماری، بیشترین همبستگی عناصر در نمونههای مربوط به سدههای 8 تا 9ه.ق. وجود دارد و کمترین شباهت بین نمونهای از دورۀ صفوی در مقایسه با سفالهای سدههای مذکور مشاهده شد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1400/3/23 | پذیرش: 1400/9/27 | انتشار: 1402/3/1
دریافت: 1400/3/23 | پذیرش: 1400/9/27 | انتشار: 1402/3/1
فهرست منابع
1. - اسمعیلزادهکیوی، سینا، (1392). «مطالعۀ اشیای مکشوف از بافت تاریخی اردبیل و محوطۀ تاریخی مجموعۀ شیخصفیالدین اردبیلی با روش پیکسی». پایاننامۀ کارشناسیارشد فیزیک، دانشگاه محقق اردبیلی (منتشرنشده).
2. - جانبازی، فاطمه؛ و سرپولکی، حسن، (1392). «بررسی عوامل مؤثر در ایجاد طیفهای رنگی سبز و آبی در لعابهای حاوی ترکیبات مس». مطالعات در دنیای رنگ، 3 (4): 3-12.
3. - رحیمی، افسون؛ و متین، مهران، (1369). تکنولوژی سرامیکهای ظریف. جلد دوم، تهران: انتشارات شرکت صنایع خاک چینی ایران.
4. - سرفراز، علیاکبر، (1353). «گزارش گمانهزنی در بقعۀ شیخصفیالدین اردبیلی». تهران: مرکز اسناد وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
5. - طلایی، حسن، (1390). هشتهزار سال سفال ایران. تهران: انتشارات سمت.
6. - کیانی، یوسف، (1357). سفال ایرانی: بررسی سفالینههای ایرانی مجموعۀ نخستوزیری. تهران: انتشارات مخصوص نخستوزیری.
7. - گرامینژاد، ابوالقاسم، (1383). هنر سفالگری (لعاب،کاشی، سرامیک). تهران: انتشارات آیلار.
8. - گلستانیفرد، فرهاد؛ بهرهور، محمدعلی؛ و صلاحی، اسماعیل، (1398). روشهای شناسایی و آنالیز مواد. تهران: انتشارات دانشگاه علموصنعت ایران، چاپ هشتم.
9. - موسوی، سیدمحمود، (1379). «گزارش کاوش بقعۀ شیخصفیالدین اردبیلی». تهران: مرکز اسناد وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشر نشده).
10. - موسوی، سیدمحمود، (1381). «مسجد جامع اردبیل در پرتو کاوشهای باستانشناختی». باستانشناسی و تاریخ، 16 (2: 32): 43-35.
11. - نعمتی، محمدرضا؛ و یوسفی، حسن، (1391). چینیها و اسناد بقعۀ شیخصفیالدیناردبیلی. تهران: انتشارات گنجینۀ هنر.
12. - نوغانی، سمیه؛ شیرانی، فهیمه؛ و کریمنژاد، محمدمهدی، (1396). «ارزیابی استفاده از آنالیز میکروپروپ اشعۀ ایکس (XPMA) بهعنوان روش غیرتخریبی در شناسایی و ترکیب شیمیایی لعابهای تاریخی». مطالعات باستانشناسی، 9 (2): 210-193.
13. - ویور، مارتین. ای، (1356). بررسی مقدماتی دربارۀ مسائل حفاظتی پنج بنای تاریخی ایران. مترجم: کرامتالله افسر، تهران: انتشارات سازمان ملی حفاظت آثار باستانی.
14. - یوسفنژاد، سودابه، (1399). «مطالعۀ فنی و مقایسهای کاشی نره تکرنگ فیروزهای ایلخانی و صفوی با پژوهش موردی نمونههایی از گنبد سلطانیه و گنبد بقعۀ شیخصفیالدین اردبیلی». پژوهۀ باستانسنجی، 6 (2): 12-1.
15. - یوسفی، حسن، (1385الف). «گزارش کاوش بقعۀ شیخصفیالدین اردبیلی». تهران: مرکز اسناد وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
16. - یوسفی، حسن، (1385ب). «گزارش کاوش خانۀ تاریخی آیتالله مروج». تهران: مرکز اسناد وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
17. - یوسفی، حسن، (1386). «گزارش گمانهزنی در محوطۀ تاریخی خانۀ آیتالله مروج (خانۀ خلیلزاده) پاییز 1385». گزارشهای باستانشناسی (7)، مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانۀ باستانشناسی ایران، ج 4، تهران: پژوهشگاه سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، صص: 347-331.
18. - یوسفی، حسن، (1398). «گزارش کاوش مسجد جمعۀ اردبیل». تهران: مرکز اسناد وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری (منتشرنشده).
19. - Adriaens, A., (2005). “Non-destructive Analysis and Testing of Museum Objects: An Overview of 5 Years of Research”. Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy, 60 (12): 1503-1516.
20. - Esmaeelzadeh Givi, S.; (2013). “Studying the Objects Discovered from the Historical Part of Ardabil and Sheikh Safi Al-Din Ardabili Monument by Using Pixi Method”. MS Thesis in Physics, Mohaghegh Ardabili Univversity, Science Faculty, Unpublished (In Persian).
21. - Geraminezhad, A.; (2004). The Art of Pottery (Glaze, Tile, Ceramic), Tehran: Aylar Publication (In Persian).
22. - Golestanifard, F.; Bahrehvar, M. & Salahi, E., (2019). The Methodology of Detecting and Analyzing the Materials. Vol. 8, Tehran: Iran University of Science and Technology (In Persian).
23. - Janbazi, F. & Sarpoolaki, H., (2013). “Study of Effective Parameters on Variety of Green and Blue Colors in Copper Containing Glazes”. Journal of Studies in Color World, 3 (4): 3-12. (In Persian).
24. - Kiani, Y., (1978). Iranian Pottery: Studying Iranian Potteries in Nakhostvaziri Collection. Tehran: Nakhostvaziri Publication (In Persian).
25. - Mesbahinia, A.; Rashidi-Huyeh, M. & Shafiee Afarani, M., (2014). “Persian Turquoise Glazed Bodies: Reproduction and Optical Properties”. Applied Physics A, 118 (4): 1183-1188.
26. - Mousavi, M., (1993). Excavation in Sheikh Safi Al-Din Monument. Tehran: Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
27. - Mousavi, M., (1993). Excavation in Sheikh Safi Al-Din Monument. Tehran: Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
28. - Nemati, M. & Yousefi, H., (2012). Ceramics and Documents in Sheikh Safi Al-Din Ardabili Monument. Tehran, Art Treasure Publication (In Persian).
29. - Noghani, S.; Shirani, F. & Karimnejad, M., (2018). “Evaluation of X-Ray Microprobe Nondestructive Analysis for Characterization of Chemical Composition of Ancient Glazes”. Journnal of Archaeological Studies, 9 (16): 193-210. (In Persian).
30. - Pollard, M.; Batt, K.; Stern, B. & Young, S, M. M., (2007). Analytical Chemistry in Archaeology. New York: Cambridge University Press.
31. - Rahimi, A. & Matin, M., (1990). The Technology of the Fine Ceremics. Vol. 2, Tehran: Iran Clay Industries Company (In Persian).
32. - Sarfaraz, A., (1973). “Test Trench Report in Sheikh afi Al-Din Ardabili Monument”. Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
33. - Scimeca, M.; Bischetti, S.; Lamsira, H.; Bonfiglio, R. & Bonanno, E., (2018). “Energy Dispersive X-Ray (EDX) Microanalysis: a Powerful Tool in Biomedical Research and Diagnosis”. European Journal of Histochemistry, 62 (7): 1-10.
34. - Talai, H., (2018). Eight Thousand Years of Iran Pottery. Tehran (In Persian).
35. - Weaver, M., (1977). Preliminary Study On the Conservation Problems of Five Iranian Monuments. Translated by: Afsar, K, Tehran, National Organization of Ancient Monuments Publication (In Persian).
36. - Yousefi, H., (2006). Excavation Report of Moravvej Historical Monument. Tehran:, Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
37. - Yousefi, H., (2006). “Excavation Sheikh Safi Al-Din Monument”. Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
38. - Yousefi, H., (2006). “Excavation in Jame Mosque of Ardabil”. Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Unpublished (In Persian).
39. - Yousefi, H., (2007). “Test Trenh Report of the Ayatollah Moravvej Historical Monument Automn 2006”. Archaeological Reports, 4 (7): 437-431. (In Persian).
40. - Yousefnezhad, S., (2020). “Technical and Comparative Study Monochrome Turquoise Nare Tile of the Ilkhanid and Safavid Eras (Case Study: Soltanieh Dome and Sheikh Safi Al-Din Ardabili's Shrine)”. Journal of Research on Archeometry, 6(2): 91-106 (In Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |