logo
سال 5، شماره 18 - ( 12-1400 )                   سال 5 شماره 18 صفحات 114-91 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.18.91
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.18.9.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Alaei Bakhsh N, Mohammadifar Y, Sarhaddi-Dadian H. (2022). Elements and Details Related to the Architecture of Troglodyte, Ab-e-Ask village, Larijan, Amol, Mazandaran Province. Parseh J. Archaeol. Stud.. 5(18), 91-114. doi:10.30699/PJAS.5.18.91
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-581-fa.html
علائی بخش نرگس، محمدی‌فر یعقوب، سرحدی‌دادیان حسین.(1400). عناصر و جزئیات وابسته به معماری دست‌کند روستای آب‌اَسک، لاریجان، آمل، مازندران مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (18) :114-91 10.30699/PJAS.5.18.91

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-581-fa.html

عناصر و جزئیات وابسته به معماری دست‌کند روستای آب‌اَسک، لاریجان، آمل، مازندران
نرگس علائی بخش1 ، یعقوب محمدی‌فر*2 ، حسین سرحدی‌دادیان3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، mohamadifar@basu.ac.ir
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
چکیده:   (2881 مشاهده)
معماری دست‌کند نیز مانند سایر شاخه‌های معماری، دارای خطوط ارتباطی محکمی با فرهنگ مردم و زندگی روزمرۀ آن‌ها است که گرچه در نگاه اول، ساده و ابتدایی به‌نظر می‌رسد، ولـی درواقع توسط مردمی ساخته ‌شده که همۀ هـوش و ظرفیتشـان را بـرای سـاختن آن‌ها به‌کار گرفته‌اند. این نوع معماری یکی از نمونه‌های بارز تعامل با طبیعت و یا معماری گره‌خورده با بستر طبیعی است. در بخش دست‌کند روستای آب‌اسک، مردمان گذشته برای رفع نیازهای روزمرۀ خود اقدام به ایجاد عناصر معماری متنوعی در این محل کرده‌اند که هرکدام در شکل و شمایلی خاص در معماری این بخش نقش مهمی ایفا می‌کند. برخی از این عناصر در داخل فضای دست‌کندها (اتاق‌ها) و برخی در خارج از اتاق‌ها ایجاد شده‌اند. عناصر محیطی شاخصی که بر شکل‌پذیری کالبد روستا اثرگذار هستند، جغرافیـا، امنیت، جاودانگی و دین است کـه عامـل جغرافیـا نسـبت بـه دیگـر عوامـل، بیشترین تأثیر را در فرم سازه‌های دست‌کند گذارده است؛ هرچند که تأثیر دیگر عوامل را نمی‌توان نادیده گرفت. پژوهش حاضر درراستای پاسخ به این پرسش است که عناصر مرتبط با سبک زندگی افراد در این دست‌کندها چه بوده است؟ روش بررسی این پژوهش، موردی از نوع میدانی و توصیفی است و در بخش دست‌کند روستای آب‌اسک، به معرفی و تحلیل عناصر و جزئیات معماری در این دست‌کندها، ازجمله: پارف، ایوان، سکو، در، پنجره، رف و طاقچه، اجاق، آخور، اخیه و... پرداخته است. در پایان، این پژوهش نشان خواهد داد که مردمان گذشتۀ این منطقه با مهارت بالا در تعامل با طبیعت توانسته‌اند بیش از 170 واحد دست‌کند در این محل ایجاد کنند که در 5 گروه موردمطالعه قرار گرفتند. جهت‌گیری نما در این مجموعه از جنوب تا شمال‌شرقی انجام شده که در ارتباط با بادهای منطقه و جهت تابش آفتاب، انتخاب حساب‌شده‌ای بوده است و گاهنگاری مجموعه با توجه به سفال‌ها و متون تاریخی، به دوران تاریخی-اسلامی قابل تاریخ‌گذاری است.
واژه‌های کلیدی: معماری دست‌کند، آب‌اَسک، عناصر و جزئیات معماری، جاودانگی، اخیه
متن کامل [PDF 1563 kb]   (482 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/3/12 | پذیرش: 1400/8/25 | انتشار: 1400/12/10
فهرست منابع
1. - ابوت، (1226). گزارش سفر کنسول ابوت به سواحل بحرخزر در طول اول نوامبر 1847 تا 17فوریه 1848. ترجمۀ احمد سیف، اسناد وزارت امورخارجۀ انگلستان: محرمانه، شمارۀ 136.
2. - بهشتی، سید محمد، (1394). «دیباچه». اولین همایش معماری دست‌کند: کرمان 14 - 12 اردیبهشت 1391.
3. - پورمهراب، غلامحسین؛ ذاکر‌سلطانی، نادر؛ و اشرفی، مهناز، (1394). «عناصر و مبلمان دست‌کند روستای تاریخی میمند». اولین همایش معماری دست‌کند: کرمان 14 - 12 اردیبهشت 1391، صص:137_171
4. - حسن‌پور، عطا؛ دلفان، فاطمه؛ و حیدری، ماریا، (1394). «بررسی دست‌کندهای غار اراز خرم‌آباد». فصلنامۀ اثر، شمارۀ 70، صص: 40-19.
5. - حسن‌پور، عطا؛ دلفان، فاطمه؛ و حیدری، ماریا، (1394). «غار کوگان، اعجابی از هنر صخره‌ای لرستان». اولین همایش معماری دست‌کند: کرمان 14 - 12 اردیبهشت 1391، صص: 245_271
6. - حقیقت‌نائینی، غلامرضا، (1394). «زمینه‌های کل‌گیری سکونت‌گاه‌های دست‌کند و تأثیر آن بر ابعاد کالبدی». اولین همایش معماری دست‌کند: کرمان 14 - 12 اردیبهشت 1391. صص:291_299
7. - حمزه‌لو، منوچهر و میراسکندری، سیدمحمود (1381). «قلعه و غار کرفتو»، فصلنامه اثر، شمارۀ 33-34. صص: 304-278.
8. - دِمورگان، ژاک، (1338). هیئت علمی فرانسه در ایران (مطالعات جغرافیایی). ترجمۀ کاظم ودیعی، تبریز: انتشارات چهر.
9. - راعی‌اسکی، مصطفی، (1387). اسک در گذر تاریخ : جغرافیایی، تاریخی، مذهبی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی. تهران: انتخاب.
10. - رضائی‌نیا، عباسعلی، (1396). «صورت ایوان در معماری ایرانی، از آغاز تا سده‌های نخستین اسلامی». مطالعات معماری ایران، شمارۀ 11، بهار و تابستان. صص: 144-125.
11. - سجادی، علی؛ و اسدی، محمدرضا، (1398). «بررسی ویژگی‌های تاریخی، فنی و کاربردی معماری صخره‌ای غار کوگان پل‌دختر لرستان». چهارمین همایش ملی باستان‌شناسی ایران، بیرجند: 15-16 آبان. https://civilica.com/doc/97881.
12. - ستوده، منوچهر، (1335). از آستارا تا استرآباد، شامل بناها و آثار تاریخی مازندران غربی. جلد سوم، تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
13. - صالحی، مانا؛ عبدالحسینی، جواد؛ و ارمغانی، ارسطو، (1395). «بررسی معماری زیرزمینی شهر اویی (نوش‌آباد)». اولین کنفرانس ملی رویکردهای معماری و شهرسازی پیش‌رو: کرمانشاه 27-28 مرداد، صص: 1-11.
14. - فخرآبادی، امیر، (1391). «اوویی شهری دست‌کند در فلات ایران». مجلۀ رشد آموزش جغرافیا، دورۀ27، شمارۀ 2، زمستان. صص: 27-24.
15. - قصیدیان، الهام ؛ رمضان‌پور، حسین؛ مرادیان، معصومه؛ و حیدری‌گوران، سامان، (1399). «پناهگاه صخره‌ای کیاسر، در جست‌وجوی کهن‌ترین سکونت‌گاه‌های انسان در مازندران». تاریخ و باستان‌شناسی مازندران، پاییز، شمارۀ 3، صص: 76 تا 85
16. - کارگر، علی؛ خلیلی، سعید؛ و خلیلی، کیامهر، (1397). «واکاوی حس مکان در آفرینش و پایداری معماری دست‌کند روستای کندوان». معماری‌شناسی، سال 1، شمارۀ 4، دی، صص: 1-12.
17. - کارلاسرنا، (1362). سفرنامۀ مادام کارلاسرنا، ترجمۀ اصغر سعیدی، تهران: چاپ نقش‌جهان.
18. - گرجی‌مهلبانی، یوسف؛ و سنائی، المیرا، (1389). «معماری هم‌ساز با اقلیم روستای کندوان».مسکن و محیط روستا، دورۀ ۲۹، شمارۀ ۱۲۹، صص: 19-2.
19. - لباف‌خانیکی، میثم، (1395). «سیر تحول منظر فرهنگی میمند کرمان با تکیه بر مطالعات تاریخی و یافته‌های باستان‌شناختی». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 8، شمارۀ 2، پاییز و زمستان، صص: 130-111.
20. - محمدی‌نشلی، جمشید؛ و رستم‌نژاد‌نشلی، علی، (1392). «معرفی و بررسی غار‌های دست‌کند کافر‌کِلی بخش لاریجانِ شهرستان آمل». همایش ملی باستان‌شناسی ایران، دست‌آوردها، فرصت‌ها و آسیب‌ها، دانشکدۀ هنر دانشگاه بیرجند، بیرجند.
21. - معروفی، اسماعیل؛ افخمی، بهروز؛ حسینی‌نیا، مهدی؛ گراوند، افراسیاب؛ و طهماسبی، فریبرز، (1397). «بررسی و مطالعۀ تطبیقی نقوش صخره‌ای عقربلو با نقوش صخره‌ای غار کرفتو». مطالعات تاریخ فرهنگی، پژوهش‌نامۀ انجمن ایرانی تاریخ، سال 10، شمارۀ 7، صص: 161-133.
22. - مهدی‌کندی، م.، (1351). نظری به روستاهای مازندران. تهران: چاپ پیام.
23. - محمدی‌فر، یعقوب؛ همتی‌ازندریانی، اسماعیل؛ ملازاده، کاظم؛ و خاکسار، علی، (1396). «مدیریت آب در مجموعه معماری دست‌کند زیرزمینی ارزانفود-همدان». مرمت و معماری ایران، سال 7، شمارۀ 14، پاییز و زمستان، صص: 101-91.
24. - نوری، مصطفی؛ و سرایلو، اشرف، (1388). «سفرنامۀ اعتضادالسلطنه به لاریجان». پیام بهارستان، سال 2، شمارۀ 6، صص: 299-358
25. - همتی‌ازندریانی، اسماعیل؛ و خاکسار، علی، (1394). «بررسی و تحلیل مجموعۀ معماری دست‌کند زیرزمینی سامن ملایر». مطالعات هنر بومی، شمارۀ 4، پاییز و زمستان، صص: 38-23.
26. - همتی‌ازندریانی، اسماعیل؛ خاکسار، علی؛ و شعبانی، محمد، (1396). «بررسی و تحلیل سفال‌های دورۀ اسلامی مجموعۀ معماری دست‌کند زیرزمینی سامن ملایر». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 13، دورۀ 7، تابستان، صص: 206-189.
28. -Abbott, (1848). Report on Abbott Consul's voyage to the shores of the Caspian Sea between November 1, 1847 and February 17, 1848. Translated by: Ahmad Seif, British Foreign Office Documents: Confidential, No. 136, (in Persian).
29. - Beheshti, M., (2015). “Introduction”. The first man-made cave architecture conference: Kerman, May 4-13, 2012, (in Persian).
30. - Demorgan, J., (1959). French Faculty in Iran (Geographical Studies). Translated by: Kazem Vadiei, Tabriz: Chehr Publications, (in Persian).
31. - Fakhrabadi, A., (2013). “Ouvi, a man-made cave city in Iran Plateau”. Journal of the Development of Geography Education, Vol. 27, No 2, Winter, Pp: 24-27, (in Persian).
32. - Georgian Mahlabani, Y. & Sanai, E., (2011). “Architecture compatible with the climate of Kandovan village”. Housing and rural environment, Vol. 29, No. 129, Pp: 2-19, (in Persian).
33. - Ghasidian, E.; Ramezanpour, H.; Moradian, M. & Heidari Goran, S., (2020). “Caesar Rock Shelter, in search of the oldest human settlements in Mazandaran”. History and Archeology of Mazandaran, No. 3, P: 7, (in Persian).
34. - Hassanpour, A.; Delfan, F. & Heidari, M., (2015). “Study of man-made of Araz Caves in Khorramabad”. Quarterly, No. 70, Pp: 19-40, (in Persian).
35. - Hassanpour, A.; Delfan, F. & Heidari, M., (2015). “Kogan Cave, a Wonder of Lorestan Rock Art”. An article presented at the first man-made cave Architecture Conference: Kerman, May 4-12, 2012, (in Persian).
36. - Haghighat Naeini, Gh., (2015). “Background of generalization of man-made cave settlements and its effect on physical dimensions”. An article presented in the first man-made cave architecture conference: Kerman, May 4-13, 2012, (in Persian).
37. -Hamzeh Lou, M. & Miraskandari, M., (2002). “Castle and Cave of Kerfto”. Quarterly, No. 33-34, Pp: 278-304, (in Persian).
38. - Hemmati Azandariani, I. & Khaksar, A., (2015). “Study and Analysis of Saman Malayer Underground Man-made cave Architecture Collection”. Native Art Studies, No. 4, Pp: 23-38, (in Persian).
39. - Hemmati Azandariani, I.; Khaksar, A. & Shabani, M., (2017). “Investigation and analysis of pottery of the Islamic period of Saman Malayer underground man-made cave architecture collection”. Archaeological Research of Iran, No. 13, Vol. 7, Pp: 189-206, (in Persian).
40. - Kargar, A.; Khalili, S. & Khalili, K., (2018). “Analysis of Sense of Place in the Creation and Sustainability of man-made cave Architecture in Kandovan Village”. Architecture, Vol. 1, No. 4, Pp: 2-19, (in Persian)
41. - Labaf Khaniki, M.m, (2015). “The evolution of Meymand Kerman cultural landscape based on historical studies and archaeological findings”. Archaeological Studies, Vol. 8, No. 2, Pp: 111-130, (in Persian).
42. - Mohammadi Nashli, J. & Rostamnejad Nashli, A., (2013). Introduction and study of man-made caves of Kafer Keli in Larijan section of Amol city, a paper presented in the National Archaeological Conference of Iran, achievements, opportunities and damages, Faculty of Arts, Birjand University, Birjand, (in Persian).
43. - Maroofi, I.; Afkhami, B.; Hosseini Nia, M.; Garavandeh, A. & Tahmasebi, F., (2018). “Comparative study of Scorpio rock motifs with rock carvings of Kerfto Cave”.Cultural History Studies, Iranian Journal of History Association, Vol, 10, No. 7, Pp: 133-161, (in Persian)
44. - Mehdi Kandy, M., (1972). A review of Mazandaran villages. Payam Publication, (in Persian).
45. - Mohammadifar, Y.; Hemmati Azandariani, I.; Mollazadeh, K. & Khaksar, A., (2017). “Water Management in Arzanfood Underground man-made cave Architecture Complex - Hamedan”. Iranian Restoration and Architecture, Vol. 7, No. 14, Pp: 91-101, (in Persian).
46. - Nouri, M. & Sarayloo, A., (2009). “The travelogue of Etezadolsaltaneh to Larijan”. Payam Baharestan, Vol. 2, No. 6, Pp: 299-358, (in Persian).
47. - Pourmehrab, Gh. H.; Zakir Soltani, N. & Ashrafi, M., (2015). “Elements and furniture of man-made cave in Meymand historical village”. An article presented in the first man-made cave architecture conference: Kerman May 4-12, 2012, (in Persian).
48. - Rai Aski, M., (2008). Ask through history: geographical, historical, religious, cultural, political, social, economic, selection. Tehran, (in Persian).
49. - Rezaeinia, A. A., (2017). “The Face of the Porch in Iranian Architecture, from the Beginning to the First Centuries of Islam”. Iranian Architectural Studies, No. 11, Spring and Summer, Pp: 125-144, (in Persian).
50. - Sajjadi, A. & Asadi, M. R., (2019). “Study of historical, technical and practical features of the rock architecture of Kogan Cave, Pol Dokhtar, Lorestan”. Article presented at the 4th National Conference of Archaeology of Iran, Birjand, November 15-16, https://civilica.com/doc/978811, (in Persian).
51. - Salehi, M.; Abdolhosseini, J. & Armaghani, A., (2015). “Study of underground architecture in Ouvi city (Noshabad)”. Paper presented in the first national conference on architectural and urban planning approaches: Kermanshah, August 18-28, (in Persian).
52. -Sotoudeh, M., (1956). From Astara to Astarabad, including monuments and historical monuments of western Mazandaran. Vol. 3, Tehran: National Monuments Association Publications, (in Persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.