logo
سال 6، شماره 21 - ( 9-1401 )                   سال 6 شماره 21 صفحات 89-71 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.21.71
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.21.3.0

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Almasi T, Motarjem A. (2022). Brick Building Qale-dagh Tapeh, Site in Iron Age III Hamedan Plain. Parseh J Archaeol Stud. 6(21), : 3 doi:10.30699/PJAS.6.21.71
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-576-fa.html
الماسی طیبه، مترجم عباس.(1401). بنای خشتی قلعه‌داغ، محوطه‌ای مربوط به دورۀ آهن III در دشت همدان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (21) :89-71 10.30699/PJAS.6.21.71

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-576-fa.html

بنای خشتی قلعه‌داغ، محوطه‌ای مربوط به دورۀ آهن III در دشت همدان
طیبه الماسی*1 ، عباس مترجم2
1- دکتری باستان‌شناسی، کارشناس امین اموالِ مؤسسه فرهنگی موزه‌های بنیاد، تهران، ایران ، t.almasi93@basu.ac.ir
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
چکیده:   (2038 مشاهده)
دشت‌های شمالی رشته‌کوه الوند همدان به‌عنوان بخشی از سرزمین تاریخی ماد و محل پایتخت این دوره شناخته می‌شود. پژوهش و بررسی برروی استقرارگاه‌های دورۀ آهن III (هم‌زمان با دورۀ ماد) با هدف شناسایی و ترسیم الگویی دقیق از محوطه‌های این دوره از اهداف نگارندگان در این منطقه بود که طی سال‌های اخیر به اجرا درآمد. تپه قلعه‌داغ، یکی از محوطه‌هایی است که در این پروژه مورد بازبینی و مطالعه قرار گرفته است. محوطۀ قلعه‌داغ یا آق‌داش با ارتفاع 2009 متری از سطح دریا، در دامنۀ ارتفاعات کوه اَرجَنی مشرف‌بر دشت همدان قرار دارد. محوطه، بقایای یک دژ عظیم خشتی در دامنۀ کوهستان الوند است که نخستین‌بار در سال 1381 ه‍.ش.، شناسایی و ثبت گردید. قلعه‌داغ، محوطه‌ای مربوط به دورۀ آهن III و شامل یک بنای منفرد و متراکم خشتی است که بخش‌هایی از دیوارهای اصلی و درگاه‌های آن قابل مشاهده است. در بنا شواهدی از پرشدگی به‌صورت لایه‌ای در فواصل بین پشت‌بند و بخش بیرونی دیوارها وجود دارد که عامدانه پر شده است؛ با این‌حال و با وجود تخریب‌های بسیار، محوطه هنوز مورد مطالعه باستان‌شناسی قرار نگرفته است. در رابطه با وضعیت محوطه در دامنۀ ارتفاعات دشت همدان پرسش‌هایی مطرح است که این پژوهش به آن پرداخته است. شیوۀ پژوهش در این نوشتار بر پایۀ بررسی باستان‌شناسی و مطالعات تطبیقی و مقایسه‌ای است که نتایج اولیه نشان می‌دهند، محوطۀ قلعه‌داغ با قرارگیری در موقعیت خاص جغرافیایی، شیوۀ معماری، سبک‌شناسی خاص بنا به انضمام پرشدگی بنا، در کنار داده‌های سفالی مشابهت بسیار به سه محوطۀ شاخص مادی تپه‌نوشیجان، موش‌تپه و حاجی‌خان دارد. 
شماره‌ی مقاله: 3
واژه‌های کلیدی: دشت همدان، تپه قلعه‌داغ، دورۀ آهن III، دورۀ ماد.
متن کامل [PDF 1275 kb]   (615 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/3/1 | پذیرش: 1400/9/2 | انتشار: 1401/9/10
فهرست منابع
1. - استروناخ، دیوید؛ و روف، مایکل، (1390). نوشیجان 1، بناهای بزرگ دورۀ ماد. ترجمۀ کاظم ملازاده، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.
2. - الماسی، طیبه، (1399). «بررسی استقرارهای عصر آهن III در دشت‌های شمالی رشته‌کوه الوند». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا (منتشرنشده).
3. - پازوکی، ناصر؛ و شادمهر، عبدالکریم، (1384). آثار ثبت‌شده ایران در فهرست آثار ملی (از 24/6/1310 تا 24/6/1384). تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور.
4. - ده‌پهلوان، مصطفی، (1393). «کاوش آموزشی و پژوهشی قره‌تپه سگزآباد با تمرکز بر لایه‌های عصر آهن III و هخامنشی؟(فصل نخست)». گزارش‌های چهاردهمین گردهمایی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.
5. - صراف، محمدرحیم، (1382). «گزارش فصل دوم حفاری در مو‌ش‌تپۀ همدان». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی و گردشگری همدان (منتشرنشده).
6. - فهیمی، حمید، (1382). «سکونتگاه گور خفتگان صرم، گزارشی دربارۀ محوطۀ شمشیرگاه در جنوب قم». مجلۀ باستان‌شناسی و تاریخ، 18 (1): 69-61.
7. - فهیمی، حمید، (1383). «بقایای معماری سیلک6 (آهن 3) در تپۀ جنوبی سیلک، گزارش کاوش در ترانشۀ R19». سفالگران سیلک، به‌کوشش: صادق ملک‌شهمیرزادی، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی: 89-55.
8. - گوپنیک، هیلاری، (1395). «دژ مادی دورۀ گودین II». در: مسیر شاهراه، به‌کوشش: هیلاری گوپنیک و میچل روثمن، ترجمۀ محمد‌امین میرقادری و هادی صبوری، تهران: انتشارات دایرهالمعارف بزرگ اسلامی: 340-267.
9. - مجیدزاده، یوسف، (1388). کاوش‌های محوطۀ باستانی ازبکی. جلد اول (هنر و معماری)، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
10. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و مترجم، عباس، (1385). «گزارش بررسی و شناسایی باستان‌شناسی دشت همدان». همدان: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
11. - همتی‌ازندریانی، اسماعیل؛ ملکزاده، مهرداد؛ و ناصری‌صومعه، حسین، (1398). «گزارش مقدماتی فصل اول کاوش نجات‌بخشی در محوطۀ حاجی‌خان فامنین-استان همدان، معبد و نیایشگاهی نویافته از دورۀ مادها»، پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 9 (23): 110-91.
13. - Almasi, T.; Motarjem, A. & Mollazadeh, K., (2017). “Tepe Yalfan: a newly-found Iron Age III site on the Hamedan Plain”, International Journal of the Society of Iranian Archaeologists, 3 (6): 61-71.
14. - Almasi, T., (2020). “The survey Iron age III Settlement in the northern plains of Alvand mountain range”. Ph.D. dissertation, Department of Archaeology, University of Bu-Ali Sina (in Persian).
15. - Burney, A. Ch., (1966). “A First Season of Excavation at the Urartian Citadel of Kayalidere”. Anatolian Studies, 16: 55-111.
16. - Dehpahlevan, M., (2016). Excavation at Qareh Teppe of Sagzabad, with Focusing on the Iron age III and Achaemenian? Layers (first season)”. 14th Annual Symposium of the Iranian Archeology, Chobak, H. (ed),Tehran: ICAR (in Persian).
17. - Ghirshman, R., (1976). “Les Daivadana”. Acta Antiua, Tomus XXIV: 3-14
18. - Goff, C., (1977). “Excavations at Baba Jan: The Architecture of the East Mound, Levels II and III”. IRAN, 15: 103-140
19. - Goff, C., (1985). “Excavations at Baba Jan: The Architecture and Pottery of Level I”. IRAN, 23: 1-20.
20. - Havlíček, F. & Kuča, M., (2017). “Waste Management at the end of the Stone age”. Journal of Landscape Ecology, 10 (1): 44-57.
21. - Helwing, B., (2006). “Tappeh Sialk sound mound: Operation 3”. On the fishermen of Sialk (Sialk reconsideration project), By: Sadegh Malek Shahmirzadi. I.C.H.T.O, Iran.
22. - Hemati Azandariani, E.; Malekzadeh, M. & Naseri Someeh, H., (2020), “Preliminary report of first season of emergence excavation in Haji Khan Tape, Famenin in Hamadan Province; A Newfound Median Temple”. Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran, 9 (23): 91-110.
23. - Fahimi, H., (2003). “A Settlement Related to the Cemetery of Sarm, report of shamshirgah in southern Qom”. Iranian Journal of Archaeology and History, 18 (1): 61-69 (in Persian).
24. - Fahimi, H., (2004). “Remains of Sialk VI Period (Iron Age III): The South Mound of Sialk (Excavation Report of Trench R19)”. In: Sadegh Malek Shahmirzadi (ed.), (The Potters of Sialk), Sialk Reconsideration Project 3, Archaeological Report Series V, Iranian Center for Archaeological Research (ICAR), Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization: 55-89 (in Persian).
25. - Gopnik, H., (2011). “The Median Citadel of Godin Period II”. On the High Road, the history of Godin tape, Iran. (Ed.) Hilary Gopnik and Mitchell S. Rothman. - Translation in Persian by: Mohammad Amin Mirghaderi and Hadi Sabori (2016). Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia press.
26. - Kleiss, W., (1980). “Bastam, An Urartian Citadel Complex of the Seventh Century B. C”. American Journal of Archaeology, 84 (3): 299-304.
27. - Majidzadeh, Y., (2009). “Excavations at Tepe Ozbaki, Iran”. Vol. 2: Art and Architecture. Tehran: Iranian Cultural Heritage and Tourism Organization (in Persian).
28. - Malekzadeh, M.; Saeedyan, S. & Naseri, R., (2014). “ZarBolagh: A late Iron Age site in central Iran”. Iranica Antiqua, XLIX: 159-191.
29. - Mohammadifar, Y. & Motarjem, A., (2006). “Archaeological Surveys of Hamedan plain, Hamedan”. Iranian Cultural Heritage Organization (in Persian).
30. - Mohammadifar, Y.; Motarjem, A. & Torabzadeh Khorasani, H., (2009). “Tepe Pissa: New Investigation at a Kura-Araxes site in Central Western Iran”. Antiquity, 83 (320).
31. - Mohammadifar, Y.; Sarraf, M. R. & Motarjem, A., (2015). “A Preliminary Report on Four Seasons of Excavation at Moush Tepe, Hamedan”. Iranica Antiqua, 50: 233-250.
32. - Mohammadifar, Y. & Hemati Azandariyani, E., (2021). “The First season of excavation at Baba Kamal Tappeh, Tuyserkan, Western Iran”. ANES, 58: 57-88.
33. - Motarjem, A. & Sharifi, M., (2014), “Cultural Development of Chalcolithic Era in the East of Central Zagros based on Archaeological Excavations at Tepe Gheshlagh”.Iranian Journal of Archaeological Studies, 4: 49-65.
34. - Naseri, R.; Malekzadeh, M. & Naseri, A., (2016). “Gunespan: A late Iron Age site in the Median heartland”. Iranica Antiqua, LI: 104-139.
35. - Pazuki, N. & Shadmehr, A.-K., (2005). Iran Heritage of Record in National Heritage (from 1931 Sep 16 to 2005 Sep 15). Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization (in Persian).
36. - Sarraf, M. R., (2003). “A Preliminary Report on second Seasons of Excavation at Moush Tepe, Hamedan”. Iranian Cultural Heritage Organization (in Persian).
37. - Stronach, D.; Roof, M.; Stronach, R. & Bökönyi, S., (1978). “Excavations at Tepe Nush-I Jan”. Third Interim Report, IRAN, 16: 1-28.
38. - Stronach, D. & Roof, M., (2007). Nush-I Jan I: The Major Buildings of the Median Settlement. Translation in Persian by: Kazem Mollazadeh., (2011). Hamedan, Bu-Ali Sina University press.
39. - Young, T. C., (1969). Excavation at Godin Tepe: First Progress Report. Toronto: Royal Ontario Museum (ROM).
40. - Young, T. C. & Levine, L. D., (1974). Excavation of the Godin Project: Second Progress Report. Toronto: Royal Ontario Museum (ROM).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.