سال 6، شماره 20 - ( 6-1401 )
سال 6 شماره 20 صفحات 161-137 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Tahmasebizadeh S, Mohammadi M, Amirhajloo S, Riahiyan R. (2022). Historical and Archaeological Study of Qal’eh Dokhtar in Kerman; The Process of Construction and Reconstruction, Dating and Architectural Function. Parseh J Archaeol Stud. 6(20), 137-161. doi:10.30699/PJAS.6.20.137
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-572-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-572-fa.html
طهماسبیزاده ساره، محمدی مریم، امیرحاجلو سعید، ریاحیان رضا.(1401). مطالعۀ تاریخی و باستانشناختی قلعهدختر شهر کرمان، روند ساخت و بازسازیها، تاریخگذاری و کاربری معماری مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (20) :161-137 10.30699/PJAS.6.20.137
ساره طهماسبیزاده1 
، مریم محمدی*2 ، سعید امیرحاجلو3 ، رضا ریاحیان4
، مریم محمدی*2 ، سعید امیرحاجلو3 ، رضا ریاحیان4
1- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران ،Mohammadi7586@gmail.com
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.
4- کارشناس اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان، کرمان، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران ،
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.
4- کارشناس اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان، کرمان، ایران.
چکیده: (2830 مشاهده)
قلعهدختر بهعنوان یکی از محوطههای تاریخی مهمِ حاشیۀ شرقی شهر کرمان، در متون تاریخی با نامهای مختلفی همچون «قلعهکوه» و «قلعهکهن» و بهعنوان محل رویدادهای سیاسی و اجتماعی توصیف شده است. از ویژگیهای مهم این قلعه، موقعیت خاص آن در دشت کرمان، وسعت و نوع مصالح است. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل ماهیت، کارکرد و گاهنگاری قلعهدختر با استناد به نتایج یک فصل بررسی، گمانهزنی و کاوش باستانشناسی (1398) در این بناست. گردآوری اطلاعات به شیوههای اسنادی و میدانی صورت گرفته و روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است. پرسشها این است که، پایهگذاری قلعهدختر و بازسازیهای آن در چه ادواری صورت گرفته و کارکردهای این مجموعه چه بوده است؟ به اینمنظور دادههای پژوهشهای باستانشناسیِ پیشین در تلفیق با فعالیتهای میدانی اخیر نگارندگان مورد مطالعه و بازبینی قرار گرفته و ضمن مطالعۀ جغرافیای تاریخی منطقه تلاش شده تصور صحیحی از ماهیت، روند شکلگیری و کارکرد این بنا در ارتباط با تحولات فرهنگی و سیاسی این ناحیه در ادوار مختلف حاصل شود. مطالعۀ مواد فرهنگی و منابع تاریخی نشان میدهند، این محوطه احتمالاً از دوران تاریخی و قطعاً از سدههای نخست اسلامی تا قرن دهم هجریقمری، تقریباً بهطور پیوسته محل سکونت بوده و در تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه نقش تعیینکنندهای داشته است. بهنظر میرسد ساخت و بازسازیهای قلعهدختر دستکم از سدۀ چهارم هجریقمری، تا عصر صفوی برپایۀ اهدافی همچون ایجاد پایگاه نظامی و دفاعی، مکانی برای نگهداری زندانیان سیاسی، محل نگهداری خزائن حکومتی، پناهگاهی امن برای متحصنین و محل استقرار حکام و خانوادههایشان صورت گرفته است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/2/20 | پذیرش: 1400/5/25 | انتشار: 1401/6/10
دریافت: 1400/2/20 | پذیرش: 1400/5/25 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - اسمعیلیجلودار، محمداسماعیل؛ و توفیقیان، حسین، (1388). «گزارش فصل اول کاوش لایهنگاری در بندر باستانی مهروبان (استان بوشهر)». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
2. - افضلالدین کرمانی، ابوحامد، (1326). تاریخ افضل یا بدایع الازمان فی وقایع کرمان. گردآورنده: مهدی بیانی، تهران: دانشگاه تهران.
3. - افضلالدین کرمانی، ابوحامد، (1331). المضاف الی بدایع الازمان فی وقایع کرمان. تصحیح: عباس اقبال، تهران: چاپخانه مجلس.
4. - افضلالدین کرمانی، ابوحامد، (1356). عقد العلی للموقف الاعلی. تصحیح: علیمحمد عامری نائینی، تهران: روزبهان.
5. - امامی، سیدمحمدامین؛ خنجری، رضا؛ و نقوی، سوگند، (1398). «ساختارشناسی و مینرالوژی سفال سلادن بهدست آمده از بندر تاریخی حریره در جزیرۀ کیش؛ ردپایی بر تجارت دریایی از چین تا خلیجفارس». مطالعات باستانشناسی، 11 (1): 17-1.
6. - امیرحاجلو، سعید؛ و سقایی، سارا، (1397). «گسترش و تنوع گونههای سفال دوران اسلامی در سکونتگاههای دشت نرماشیر کرمان». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 8(19): 226-207.
7. - امیرحاجلو، سعید؛ و صدیقیان، حسین، (1399). «مطالعۀ باستانشناختی سفالهای دوران اسلامی محوطۀ قلعه سنگ؛ شهر قدیم سیرجان». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 10 (25): 180-155.
8. - باستانیپاریزی، محمدابراهیم، (1368). خاتون هفتقلعه. چاپ چهارم، تهران: روزبهان و فارسی.
9. - پیرنیا، محمدکریم، (1394). سبکشناسی معماری ایرانی. تهران: انتشارات غلامحسین معماریان.
10. - تاریخ شاهی قراختاییان. (1355). تصحیح: محمدابراهیم باستانیپاریزی، تهران: چاپخانه محمدعلی فردین.
11. - حافظ ابرو، عبدالله بن لطفالله، (1375). جغرافیای حافظ ابرو. مقدمه، تصحیح و تحقیق: صادق سجادی، جلد سوم، تهران: مکتوب.
12. - خبیصی، محمد ابن ابراهیم، (1373). سلجوقیان و غز در کرمان. مقدمه و تصحیح: محمدابراهیم باستانیپاریزی، تهران: کوروش.
13. - رحیملو، یوسف؛ و سالاری شادی، علی؛ (1386). «سیر تاریخنگاری محلی در ایالت کرمان». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 58 (2): 138-123.
14. - رشیدالدین فضلالله همدانی، (1373). جامع التواریخ. تصحیح: محمد روشن و مصطفی موسوی، جلد دوم، تهران: البرز.
15. - ریاحیان، رضا، (1398). «نویافتههای باستانشناسی قلعه اردشیر و قلعه دختر شهر کرمان». چهارمین همایش ملی باستانشناسی ایران، بیرجند: دانشگاه بیرجند.
16. - زارعی، محمدابراهیم؛ و حیدریباباکمال، یدالله، (1393). «اهمیت قلاع و استحکامات دورۀ قاجار منطقۀ شهداد در برقراری امنیت اجتماعی حاشیۀ غربی کویر لوت». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 7(6): 211-195.
17. - سامی، علی، (بیتا). تمدن ساسانی. تهران: دانشکدۀ علوم و ادبیات دانشگاه پهلوی.
18. - سایکس، سرپرسی، (1363). سفرنامۀ ژنرال سرپرسی سایکس یا ده هزار میل در ایران. ترجمۀ حسین سعادتنوری، تهران: آسمان.
19. - سجادی، نیلوفرالسادات، (1398). «گونهشناسی و مطالعه تحلیلی سفالهای دوران اسلامی حاصل از فصل اول و دوم کاوش در قلعه دختر شهر کرمان». پایاننامۀ کارشناسیارشد دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه جیرفت (منتشر نشده).
20. - سهرابینیا، احمد؛ و تقوی، عابد، (1398). «شهر قدیم سیرجان در قرون 7- 8 ه.ق. با استناد به قراین تاریخی و یافتههای سفالی». مطالعات باستانشناسی، 11 (2): 169-153.
21. - قاضی بن الزبیر، (1984)، الذخائر و التحف. تصحیح: محمد حمیدالله، جلد اول، کویت: مطبعه حکومه.
22. - کتبی، محمود، (1364). تاریخ آلمظفر. تصحیح: عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
23. - کمالیزاد، ژاله؛ محمودآبادی، سیداصغر؛ و رضائی، احمد، (1390). «بررسی تاریخی و باستانشناختی قلعه خانلنجان (قلعهبزی) اصفهان». مرمت و معماری ایران (مرمت آثار و بافتهای تاریخی، فرهنگی)، 1 (2): 74-63.
24. - کیانی، محمدیوسف، (1383). معماری ایران دورۀ اسلامی. تهران: سمت.
25. - لسترنج، گای، (1383). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، چاپ ششم، تهران: علمی و فرهنگی.
26. - مشیزی، میرمحمدسعید، (1369). تذکره صفویه کرمان. تصحیح: محمدابراهیم باستانیپاریزی، تهران: نشر علم.
27. - منشیکرمانی، ناصرالدین، (1328). سمط العلی للحضره العلیا. تصحیح: عباس اقبال، تهران: شرکت سهامی چاپ.
28. - موسویحاجی، سیدرسول؛ و عطایی، مرتضی، (1389). مطالعۀ مجموعهای از نمونههای سفالین سیستان. تهران: سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری.
29. - موسوینیا، سیدمهدی؛ و نعمتی، محمدرضا، (1395). «بررسی باستانشناسی قلعه ایرج ورامین؛ تاریخگذاری و کاربری». مطالعات باستانشناسی، 8 (2): 208-189.
30. - مهندسین مشاور استوناوند افراز (1388). «مطالعه و پژوهش مستندسازی مبانی نظری و طرح مقدماتی حفاظت قلعهدختر کرمان». جلد نخست، کرمان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراثفرهنگی استان کرمان (منتشرنشده).
31. - وزیری، احمدعلیخان، (1376). جغرافیای کرمان. تصحیح: محمدابراهیم باستانیپاریزی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
32. - وزیری، احمدعلیخان، (1396). تاریخ کرمان. تصحیح: محمدابراهیم باستانیپاریزی، تهران: نشر علم.
33. - همتیازندریانی، اسماعیل؛ خاکسار، علی؛ و شعبانی، محمد، (1396). «بررسی و تحلیل سفالهای دورۀ اسلامی مجموعه معماری دستکند زیرزمینی سامن ملایر». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 7 (13): 206-189.
34. - یزدی، معینالدین، (1326). مواهب الهی در تاریخ آلمظفر. تصحیح: سعید نفیسی، تهران: اقبال.
35. - Afzal al-din Kermani, A., (1947). Afzal history or Badaye al-azman fi vaghaye-e Kerman. Edited by: Mehdi Bayani, Tehran: University of Tehran (in Persian).
36. - Afzal al-din Kermani, A., (1952). Al-mozaf ela Badaye al-azman fi vaghaye-e Kerman. Edited by: Abbas Eghbal, Tehran: Printing office of Parliament (in Persian).
37. - Afzal al-din Kermani, A., (1977). Eqd al-ola Lelmoqefe al-a´la. Edited by: Ali Mohammad Ameri Naeini, Tehran: Roozbehan (in Persian).
38. - Amirhajloo, S. & Saghaee, S., (2018). “Distribution, Continuity and Diversity of Islamic Ceramics in the Settlements of Narmashir Plain, Kerman”. Archaeological Research of Iran, 19: 207-226 (in Persian).
39. - Amirhajloo, S. & Sediqian, H., (2020). “Archaeological Research on Islamic Pottery from Qal´eh Sang, Old Sirjan (Kerman Province, Iran)”. Archaeological Research of Iran, 10(25): 155-180 (in Persian).
40. - Amirhajloo, S.; AminEmami, S. M.; Agha-Aligol, D. & Riahiyan Gohorti, R., (2020). “Preliminary studies on polychrome luster tiles excavated from Qal’eh Dokhtar in Kerman by X-ray, SEM-EDX and micro-PIXE spectroscopy; Insight into a new production center of lusterware in Southeast of Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports, 33: 1-14.
41. - Anisi, A., (2012). “The Kushk-I Rahimabad in Bam”. Studia Iranica, 41: 187-202.
42. - Bastani Parizi, M. E., (1988). Khatun Haft Qaleh. 4th edition, Tehran: Rozbahan and Farsi (in Persian).
43. - Emami, S. M. A.; Khanjari, R. & Naqvi, S., (2019). “The structure and mineralogy of Celadon pottery obtained from the historical port of Harireh in Kish Island; Traces of maritime trade from China to the Persian Gulf”. Archaeological Studies, 11 (1): 1-17 (in Persian).
44. - Esmaeili Jelodar, M. E. & Tofighian, H., (2009). “The First Seasion Report of Layering Excavation in Mahrooban Port (Booshehr Province)”. Tehran: Research Institute of Archeology, (Unpublished), (in Persian).
45. - Fehervari, G., (2000). Ceramics of the Islamic World in the Tareq Rajab Museum. London; New York, N.Y.: I.B. Tauris.
46. - Ghazi Ibn al-Zubayr, (1984). Al-Zhakhaer va Tohaf, Corrected by: Muhammad Hamidullah, Vol. 1, Kuwait: Matabah Hakumah (in Persian).
47. - Hafez Abro, A. L., (1996). Geography of Hafez Abro. Introduction, correction and research by: Sadegh Sajjadi, Vol. 3, Tehran: Maktoob (in Persian).
48. - Hemati Azandriani, E.; Khaksar, A. & Shabani, M., (2017). “Studying and Analyzing the Islamic Potteries from Underground Troglodytic Architecture Complex at Samen, Malayer”. Archaeological Researches of Iran, 13: 189-206 (in Persian).
49. - Kamalizad, J.; Mahmoodabadi, S. A. & Rezaei, A., (2011). “Historical and archaeological survey of Qal’eh Khan Lenjan (Qal’eh Bozi) of Isfahan”. Restoration and architecture of Iran (Maremat & Memari -e Iran), 1 (2): 63-74 (in Persian).
50. - Katabi, M., (1985). Tarikh-e al-Muzaffar. Edited by: Abdul Hossein Navaei, Tehran: Amir Kabir (in Persian).
51. - Kennet, Derek., (2004). Sasanian and Islamic pottery from Ras al khaimah: classification, chronology and analysis of trade in the western Indian Ocean. British Archaeological Reports International Series, published in Oxford by Archaeopress.
52. - Khabisi, M. I., (1994). Seljuqs and Ghoz in Kerman. Introduction and correction by: Mohammad Ibrahim Bastani Parisi, Tehran: Korosh (in Persian).
53. - Kiani, M. Y., (2004). Iranian Architecture of the Islamic Period. Tehran: Samt (in Persian).
54. - Le Strange, G., (2004). The lands of the eastern caliphate. Translated by: Mahmoud Irfan, 6th edition, Tehran: Elmi-Farhangi (in Persian).
55. - Mashizi, M. M. S., (1990). Tazkare Safaviyeh Kerman. Edited by: Bastani Parizi, Tehran: Elm (in Persian).
56. - Monshi Kermani, N., (1949). Samat al-ala lel-hazrat al-olya. Edited by: Abbas Eqbal, Tehran: Sherkat Sahami Chap (in Persian).
57. - Mousavihaji, S. R. & Ataee, M., (2010). Studying a collection of Sistan pottery samples. Tehran: Organization of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism (in Persian).
58. - Mousavinia, S. M. & Nemati, M., (2016). “Archaeological Survey of Qaleh Iraj, Dating and Function”. Archaeological Studies, 8 (2): 189-208 (in Persian).
59. - Pirnia, M. K., (2015). Stylistics of Iranian Architecture. Tehran: Gholamhossein Memarian Publications (in Persian).
60. - Priestman, S. M. N., (2005). “Settlement and Ceramics in Southern Iran: An Analysis of the Sasanian and Islamic Periods in the Williamson Collection”. M.A. Theses, Durham University.
61. - Priestman, S. M. N., (2013). “A Quantitative Archaeological Analysis of Ceramic Exchange in the Persian Gulf and Western Indian Ocean”. Ph.D. Dissertation, University of Southampton.
62. - Rahimloo, Y. & Salari Shadi, A., (2007). “The course of local historiography in Kerman state”. Journal of Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, 58 (2): 123-138 (in Persian).
63. - Rashid al-Din Fazlullah Hamdani, (1994). Jame al-Tawarikh. Revised by: Mohammad Roshan & Mostafa Mousavi, The second volume, Tehran: Alborz (in Persian).
64. - Riahian, R., (2019). “Archaeological Innovations of Qaleh Ardeshir and Qaleh Dokhtar of Kerman”. 4th Iranian National Archeology Conference, Birjand: University of Birjand (in Persian).
65. - Sajjadi, N. al-S., (2019). “Typology and analytical study of pottery from the Islamic era from the first and second season of excavation in Qal’eh Dokhtar, Kerman”. M.A Thesis, Faculty of Literature and Humanities, University of Jiroft (in Persian).
66. - Sami, A., (Unknown time). Sasanian Civilization. Tehran: Faculty of Sciences and Literature, Pahlavi University (in Persian).
67. - Sohrabinia, A. & Taqavi, A., (2019). “Ancient City of Sirjan during 7th-8th Centuries AH Citing Historical Evidence and Pottery Findings”. Archaeological Studies, 11 (2): 153-169 (in Persian).
68. - Stonavand Afraz Consulting Engineers, (2009). “Study and research on documenting the theoretical foundations and preliminary plan for the protection of Kerman's Qaleh Dokhtar”. Vol. 1, Kerman: Archives of the Administration of Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism of Kerman Province, (unpublished) (in Persian).
69. - Sykes, S. P., (1984). The Travelogue of General Ser Persi Sykes or Ten Thousand Miles in Iran. Translated by: Hossein Saadat Nouri, Tehran: Aseman (in Persian).
70. - The Royal History of Qara Khitai, (1976). Edited by Mohammad Ibrahim Bastani Parisi, Tehran: Mohammad Ali Fardin Printing (in Persian).
71. - Vaziri, A. A. Kh., (1997). The geography of Kerman. Edited by: Mohammad Ebrahim Bastani Parizi, Tehran: Association of Cultural Artifacts and Treasures (in Persian).
72. - Vaziri, A. A. Kh., (2017). History of Kerman. Edited by: Mohammad Ebrahim Bastani Parizi, Tehran: Elm (in Persian).
73. - Yazdi, M. al-D., (1947). Mavaheb-e Elahi; in the history of al-Muzaffar. Edited by: Saeed Nafisi, Tehran: Iqbal (in Persian).
74. - Zarei, M. E. & Heydari Babakamal, Y., (2014). “The importance of castles and fortifications of the Qajar period in the Shahdad region in establishing social security on the western edge of the Lut desert”. Archaeological Research of Iran, 6: 195-211 (in Persian).
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |