سال 6، شماره 21 - ( 9-1401 )
سال 6 شماره 21 صفحات 321-297 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yozbashi A, Hoseini S R, Chareie A. (2022). Explain the Role of Geographical Territory in how Shiite Themes are Reflected in the Murals of the Religious Monuments of Qajar Era. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(21), : 12 doi:10.30699/PJAS.6.21.297
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-562-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-562-fa.html
یوزباشی عطیه، حسینی سید رضا، چارئی عبدالرضا.(1401). تبیین نقش قلمرو جغرافیایی در نحوۀ انعکاس مضامین در دیوارنگارههای بناهای مذهبی عصر قاجار مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (21) :321-297 10.30699/PJAS.6.21.297
عطیه یوزباشی1 
، سید رضا حسینی*2 ، عبدالرضا چارئی3
، سید رضا حسینی*2 ، عبدالرضا چارئی3
1- دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2- استادیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران ،re.hosseini@shahed.com
3- استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2- استادیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران ،
3- استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده: (2217 مشاهده)
دورۀ حکومت قاجار از مهمترین اعصار تحول هنر ایران، بهخصوص در قالب دیوارنگاری است و دیوارنگارههای عامیانه بناهای مذهبی با مضامین متعدد دوران شکوفایی خود را سپری کرد. در قلمروی جغرافیایی شهرهای ایران، پیوند میان هنر با مذهب، فرهنگ و سیاست جامعۀ این عصر نمایان است. در جستار حاضر تلاش شده است عوامل مؤثر قلمروی جغرافیایی در نحوۀ انعکاس مضامین در آثار یاد شده عصر قاجار، شناسایی شود. نگارندگان در پی پاسخگویی بدین پرسشها هستند: عوامل مؤثر قلمرو جغرافیایی در نحوۀ انعکاس مضامین در دیوارنگارههای بناهای مذهبی عصر قاجار کداماند؟ نحوۀ انعکاس مضامین شیعی در دیوارنگارههای بناهای مذهبی شهرهای مختلف عصر قاجار به چهصورت بوده است؟ پژوهش حاضر از حیث هدف، توسعهای است و ازمنظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی است. شیوۀ گردآوری اطلاعات کتابخانهای و میدانی و روش تجزیه و تحلیل کیفی بوده است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که برخی از عوامل مؤثر قلمروی جغرافیایی در نحوۀ انعکاس مضامین دیوارنگارهها مواردی همچون: وقایع تاریخی تعیینکننده (پناهآوردن خاندان پیامبر به مناطق کوهستانی از شر خلفای بغداد، حضور علویان زیدی و تشکیل حکومت آنها در سال 250 ه.ق. حکومت سادات مرعشی شیعه مذهب در قرون 8 و 9 ه.ق. رسمی شدن مذهب شیعه در عصر صفوی، معماری مذهبی اسلامی- شیعی در ایران)، حمایت شاهزادگان از هنر شیعی در شهرهای مطرح، زیارت اماکن مذهبی با قرار گرفتن برخی شهرها بر سر راه زیارتی، تجلی باورهای عامیانه شهرهای مختلف بر دیوارنگارهها، توجه و اهمیت بهعنوان خاستگاههای هنر ایرانباستان، تأثیر کتابهای چاپ سنگی و افزایش مبادلات و مراسلات تجاری و فرهنگی با دیگر ملل با قرار گرفتن برخی شهرها بر سر راه تجارتی را شامل میشود.
شمارهی مقاله: 12
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1400/2/7 | پذیرش: 1400/5/18 | انتشار: 1401/9/10
دریافت: 1400/2/7 | پذیرش: 1400/5/18 | انتشار: 1401/9/10
فهرست منابع
1. - اباذری، یوسفعلی؛ و قلیپور، سیاوش، (1391). «فضای اجتماعی شهر کرمانشاه در دورۀ قاجار». پژوهشهای انسانشناسی ایران، 2: 38-9.
2. - الویری، محسن؛ و قرائتی، حامد، (1392). «بررسی تاریخی کارکرد ارتباطی هنر در اماکن مذهبی عصر قاجار». مطالعات تاریخ فرهنگی، 5 (17): 20-1.
3. - اوبن، اوژن، (1362). ایران امروز 1907-1906 ایران و بینالنهرین. ترجمۀ علیاصغر سعیدی، تهران: زوار.
4. - اولیویه، مسیو، (1371). سفرنامۀ اولیویه. ترجمۀ محمدطاهر میرزا، تهران: اطلاعات.
5. - بنجامین، ساموئل گرین، (1363). ایران و ایرانیان عصر ناصرالدینشاه. ترجمۀ حسین کردبچه، تهران: سازمان انتشارات جاوید.
6. - پولاک، یاکوب ادوارد، (1361). سفرنامۀ پولاک؛ ایران و ایرانیان. ترجمۀ فریدون بدرهای، تهران: خوارزمی.
7. - چلکووسکی، پیتر، (1384). تعزیه: آیین و نمایش در ایران. ترجمۀ داود حاتمی، تهران: سمت.
8. - حقیقتبین، مهدی؛ انصاری، مجتبی؛ و بمانیان، محمدرضا، (1392). «بررسی آموزههای مذهب شیعه در باغ شهرهای صفوی». مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 14: 12-5.
9. - خیرجو سادات، هاشم؛ فیضی، محمد؛ و وثیق، بهزاد، (1396). «تأثیر مذهب شیعه و اهل سنت بر شکلگیری مقابر دورۀ ایلخانی». فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 5: 95-83.
10. - دوستثانی، مرتضی، (1387). «بسترهای فلسفی و عرفانی و فرهنگی و آرمانی شکلگیری شهر اصفهان». مجموعۀ مقالات گردهمایی مکتب اصفهان، تهران: فرهنگستان هنر.
11. - دوسرسی، لوران، (1363). ایران در 1840-1839 م. ترجمۀ احسان اضراقی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
12. - ذال، محمدحسن؛ علیئی، میثم؛ و همتیازندریانی، اسماعیل، (1394). «تداعی معانی و انتقال مفاهیم شیعی در معماری آیینی (مطالعۀ موردی سقانفارهای آمل)». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 6 (18): 133-154.
13. - رستمی، مصطفی؛ و باباجانتبار، فاطمه، (1393). «مطالعهای بر عناصر بینامتنی و پیشمتنهای اسطورهای مذهبی در سقانفارهای مازندران (مطالعۀ موردی: سقانفارهای کیجاتکیه، شیاده، کبودکلا، کبریاکلا و چمازکلا». مطالعات هنر بومی، 2: 112-91.
14. - زارعی، محمدابراهیم؛ و حیدریباباکمال، یدالله، (1396). «ارزیابی عوامل اقتصادی، سیاسی و مذهبی در توسعه ساختار شهر کرمانشاه در دورۀ قاجار با تکیه بر شواهد تاریخی و باستانشناسی موجود». مطالعات تاریخ اسلام، 9 (32): 134-103.
15. - سرلو، خوان ادواردو، (1389). فرهنگ نمادها. ترجمۀ مهرانگیز اوحدی، تهران: دشتستان.
16. - شاکری، سیدهفاطمه، (1392). «بررسی نمادشناسانه و نشانهشناسانه نقوش سقانفارهای مازندران». پایاننامۀ کارشناسیارشد نقاشی، دانشگاه الزهرا (منتشرنشده).
17. - شادقزوینی، پریسا، (1393). «تجلی باورهای شیعی در مضامین عاشورایی دیوارنگارههای بقاع متبرکه گیلان». شیعهشناسی، 12 (45): 156-131.
18. - شاهحسینی، پروانه (1375). «وقفشناسی جغرافیایی شهر تهران؛ دورههای قاجار و پهلوی». تحقیقات جغرافیایی، 42: 133-117.
19. - عرفان، امیرمحسن و بارانی، محمرضا (1392). «بازنمایی فرهنگ و هنر شیعی در سفرنامۀ بنجامین». شیعهشناسی، 11 (44): 232-201.
20. - فشاهی، محمدرضا، (1360). تکوین سرمایهداری در ایران. تهران: گوتنبرگ.
21. - فلاندن، اوژن، (1324). سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران در سالهای 1840-1841 میلادی. ترجمۀ حسین نورصادقی، اصفهان: نقش جهان.
22. - کربن، هانری، (1371). آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی. ترجمۀ داریوش شایگان، تهران: نگاه.
23. - کلانتر، علیاصغر؛ و گرامیان، عظمتسادات، (1392). «بررسی دقیق خاستگاه نقوش سقانفارها در آموزههای تشیّع». شیعهشناسی، 43: 116-87.
24. - کلهر، محمد، (1386). «بررسی موانع رشد شهرنشینی در کرمانشاه (با تکیه بر عصر قاجار)». مسکویه، 2 (7): 164-139.
25. - کوثری، مسعود، (1390). «هنر شیعی در ایران». جامعهشناسی هنر و ادبیات، 3 (1): 63-7.
26. - گروته، هوگو، (1369). سفرنامۀ گروته. ترجمۀ مجید جلیلوند، تهران: نی.
27. - مجد، مصطفی، (1380). مرعشیان در تاریخ ایران. تهران: رسانش.
28. - محمودی، فتانه (1390). «بررسی مضامین هنر تصویری دورۀ قاجار در نقوش سقانفارهای مازندران». رسالۀ دکتری پژوهش هنر، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
29. - معلمی، مصطفی، (1387). «روابط خاندان باو با سلاجقه و قدرت سیاسی تشیّع امامی در سدههای پنجم و ششم هجری». تاریخ در آیینه پژوهش، 19: 154-125.
30. - معماریان، غلامحسین؛ و پیرزاد، احمد، (1391). «نگاهی به معماری بومی سقانفارها». صفه، 22 (3): 44-29.
31. - مهدیزادهنامی، شعله، (1397). «نقش باور و مذهب در شکلگیری سقانفار با تأکید بر سقانفار سید اوصالح قائمشهر». کنفرانس عمران، معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام، تبریز، https://civilica.com/doc/776098/.
32. - مینورسکی، ولادیمیر؛ و طبایی، داود، (1387). «عوامل جغرافیایی در هنر ایرانی». گلستان هنر، 14: 118-99.
33. - وزینافضل، مهدی؛ و قنبریکلاشی، صباح، (1390). «تعمیر و توسعهی راه تهران- قم در دوران قاجار». تحقیقات تاریخ اجتماعی، 1 (2): 123-101.
34. - یوزباشی، عطیه؛ حسینی، سیدرضا؛ و اقبالی، پرویز، (1400). «بررسی ارزشهای زیباشناسی براساس رابطه صورت و معنا در دیوارنگارههایِ مذهبیِ عامیانه بناهای مذهبی عصر قاجار (نمونه موردی: بقاع متبرکه اصفهان». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 12 (42): 154-123.
35. - یوزباشی، عطیه، (1399). بایگانی عکس (میدانی) از تکیه معاونالملک. (کرمانشاه).
36. - یوزباشی، عطیه، (1400). بایگانی عکس (میدانی) از سقانفار کیجا (مازندران) و مسجد نصیرالملک. (فارس)
38. - Abazari, Y. A. & Gholipour, S., (2012). “The social atmosphere of Kermanshah during the Qajar period”. Anthropological research in Iran. 2 (1): 9-38.
39. -Al-Weeri, M. & Qaraati, H., (2013). “Historical study of the communication function of art in religious places of the Qajar era”. Cultural history studies, 5 (17): 1-20.
40. - Benjamin, S. G., (1979). Iran and Iranians in the era of Nasser al-Din Shah. translated by: Hossein Kordbacheh (1984), Tehran: Javid Publishing Organization.
41. - Fashahi, M., (1981). Development of capitalism in Iran. Tehran: Gutenberg.
42. - Pollack, J. E., (1980). Pollack Travelogue; Iran and Iranians. translated by Fereydoun Badrahai (1984), Tehran: Kharazmi.
43. - Carbon, H., (1992). Horizons of spiritual thinking in Iranian Islam. Translated by: Dariush Shaygan (1885). Tehran: Negah.
44. - Chelkovsky, P., (2005). Taziyeh: Religion and Drama in Iran. translated by: Davood Hatami (1998), Tehran: Samat.
45. - Haghighatbin, M.; Ansari, M. & Bemanian, M. R., (2013). “Study of Shiite teachings in the garden of Safavid cities”. Studies of the Islamic Iranian city, 14: 5-12.
46. - Khairjoo Sadat, H.; Faizi, M. & Vasegh, B., (2017). “The influence of Shiite and Sunni religion on the formation of tombs of the patriarchal period”. Culture of Islamic Architecture and Urban Planning, 5: 83-95.
47. - Doostsani, M., (2008). “Philosophical, mystical, cultural and ideal contexts of the formation of Isfahan”. Collection of articles of Isfahan School Conference, Tehran: Academy of Arts.
48. - Doosresi, L., (1978). Iran in 1840-1839 AD. translated by: Ehsan Azraghi (1363), Tehran: University Publishing Center.
49. - Serlo, J. E., (2010). Culture of symbols. Translated by: Mehrangiz Ouhadi (2000). Tehran: Dashtestan.
50. - Shadqazvini, P., (2014). “Manifestation of Shiite beliefs in the Ashura themes of the murals of the holy shrines of Gilan”. Shia Studies, 12 (45): 131-156.
51. - Shah Hosseini, B., (1996). “Geographical endowment of Tehran; Qajar and Pahlavi periods”. Geographical Research, 42: 117-133.
52. - Shakeri, S. F., (2013). “Symbolic and semiotic study of the designs of the Saqanfars of Mazandaran”. Master Thesis, Faculty of Arts, Al-Zahra University, Department of Painting.
53. - Erfan, A. M. & Barani, M. R., (2013). “Representation of Shiite culture and art in Benjamin's travelogue”. Shia Studies, 11 (44): 201-232.
54. - Flanden, E., (1940). Eugene Flanden's travelogue to Iran in 1840-1841. translated by Hossein Noursadeghi (1324), Isfahan: The role of the world.
55. - Oben, E., (1978). Iran Today 1907-1906 Iran and Mesopotamia. Translated by Ali Asghar Saeedi (1983), Tehran: Zavar.
56. - Olivier, M., (1988). Olivier Travelogue. translated by: Mohammad Taher Mirza (1992), Tehran: Information.
57. - Kalantar, A. A. & Geramian, A. S., (2013). “A detailed study of the origin of the patterns of the Saqanfars in Shiite teachings”. Shia studies, 43: 87-116.
58. - Kalhor, M., (2007). “Study of barriers to urban growth in Kermanshah (based on the Qajar era)”. Moscow, 2 (7): 139-164.
59. - Kowsari, M., (2011). “Shiite art in Iran”. Sociology of Art and Literature, 3 (1): 7-63.
60. - Rostami, M. & Babajanatbar, F., (2014). “A study on the elements bina matni, pis matn in mazandaran saghnefar”. Native Art Studies, 2: 91-112.
61. - Grote, H., (1990). Grote's travelogue. translated by: Majid Jalilvand (1987), Tehran: Ney.
62. - Mahmoudi, F., (2011). “A study of the themes of visual art of the Qajar period in the designs of the Saqanfars of Mazandaran”. PhD Thesis, Tarbiat Modares University, Faculty of Art and Architecture, Art Research Department.
63. - Majd, M., (2001). Marashian in the History of Iran. Tehran: Rasanesh.
64. - Moalemi, M., (2008). “The relations of the Bao family with the Seljuks and the political power of Imami Shiism in the fifth and sixth centuries AH”. History in the Mirror of Research, 19: 125-154.
65. - Memarian, Gh. H. & Pirzad, A., (2012). “A look at the native architecture of the Saqanfars”. Sefeh, 22 (3): 29-44.
66. - Mehdizadeh Nami, Sh., (2018). “The role of belief and religion in the formation of Saqanfar with emphasis on Saqanfar Seyed Osaleh Ghaemshahr”. Conference on Civil Engineering, Architecture and Urban Planning of the Islamic World, Tabriz, https://civilica.com/doc/776098/.
67. - Minorsky, V. & Tabaei, D., (2008). “Geographical factors in Iranian art”. Golestan Honar, 14: 99-118.
68. - Vazin Afzal, M. & Ghanbari Kalashi, S., (2011). “Repair and development of Tehran-Qom road during the Qajar period”. Social History Research, 1 (2): 101-123.
69. - Youzbashi, A.; Hosseini, S. R. & Eghbali, P., (1400). “A Study of Aesthetic Values Based on the Relationship between Form and Meaning in Folk Religious Murals of Religious Buildings of the Qajar Era (Case Study: Sacred Relics of Isfahan”. History of Islamic Culture and Civilization, 12 (42): 123-154.
70. - Youzbashi, A., (2020). Photo archive (field) from Moaven-Al Molk’s Tekiye (Kermanshah).
71. - Youzbashi, A., (2021). Photo archive (field) of Saqanfar Kija (Mazandaran) and Nasir Al-Molk Mosque (Fars)
72. - Zal, M. H.; Aliei, M. & Hemmati Azandariani, I., (2015). “Association of meanings and transmission of Shiite concepts in ritual architecture (case study of Amol Saqanfars)”. History of Islamic Culture and Civilization, 6 (18): 133-154.
73. - Zarei, M. E & Heidari Babakmal, Y., (2017). “Assessment of economic, political and religious factors in the development of the structure of Kermanshah in the Qajar period based on existing historical and archaeological evidence”. Studies in the History of Islam, 9 (32): 103-134.
74. - https://lahzeakhar.com/Tourist-attractions-full-information/24977
75. - https://iranbia.com/tag/persia/
76. - https://kotob.blogsky.com/1394/03/30
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |