logo
سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 )                   سال 5 شماره 16 صفحات 226-201 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.16.201
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.16.10.0

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shirazi Z, Hedari N. (2021). Archaeobotanical Researches in Bampur Castel, Iranshar, Baluchestān. Parseh J Archaeol Stud. 5(16), 201-226. doi:10.30699/PJAS.5.16.201
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-519-fa.html
شیرازی زهره، حیدری نوذر.(1400). پژوهش‌های باستان‌گیاه‌شناختی در قلعۀ بمپور، بلوچستان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (16) :226-201 10.30699/PJAS.5.16.201

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-519-fa.html

پژوهش‌های باستان‌گیاه‌شناختی در قلعۀ بمپور، بلوچستان
زهره شیرازی*1 ، نوذر حیدری2
1- باستان‌گیاه‌‌شناس، پایگاه میراث جهانی شهرسوخته، سیستان‌وبلوچستان، ایران ، zohrehshirazi2003@yahoo.com
2- کارشناس باستان‌شناس، سرپرست هیأت کاوش باستان‌شناسی قلعۀ بمپور، سیستان‌وبلوچستان، ایران
چکیده:   (4298 مشاهده)
مجموعۀ تاریخی بمپور در حوزۀ جغرافیایی و فرهنگی مکران - جازموریان، در دشتی هموار در ضلع شمال‌غربی بمپور مرکز شهرستان بمپور واقع شده است. آثار آتش‌سوزی گسترده و خاکستر بقایای مواد سوخته‌شده، یکی از نمود‌های بارز قلعه است که تقریباً در همه‌جای آن دیده شده و منحصر به مکان‌هایی مانند چالۀ دورریز یا آشپزخانه نمی‌شود. تنوع و فراوانی آثار سوخته‌شده این اجازه را داد تا از آن‌ها برای مطالعات تخصصی ‌باستان‌گیاه‌شناسی استفاده شود. این پژوهش به ارائۀ نتایج حاصل از مطالعۀ بقایای گیاهی موجود در نهشته‌های برداشت‌شده از دورریز و بقایای ناشی از آتش‌سوزی متعلق‌ به لایه‌های سطحی و فوقانی دورۀ قاجار، حداکثر تا عمق یک‌متری کارگاه‌های کاوش در قلعۀ بمپور می‌پردازد. اهدف اصلی از انجام این مطالعات، شناخت پوشش گیاهی پیرامون قلعه و منطقه، نوع گیاهان استفاده‌شده توسط ساکنان قلعه و شناخت بخشی از تغذیۀ ساکنان و وجود احتمالی آثار رستنی‌های غیربومی بود. مشاهدۀ میکروسکوپی و شناسایی 2.301 قطعه زغال چوب، چوب، دانه، اجزاء ساقه و میوه به‌دست‌آمده از کانتکست‌های مذکور نشان‌داد که پوشش درختی پیرامون قلعه در دورۀ قاجار شامل درختانی مانند: گز، بید، آکاسیا، کهور و خرما بوده و از چوب این درختان برای سوخت (به‌ویژه گز) یا به‌عنوان مصالح ساختمانی در جهت مقاوم‌‌سازی بناها (بید، آکاسیا و کهور) استفاده می‌شده است. اکولوژی و پراکنش جغرافیایی گیاهان شناسایی‌شده، گواه‌بر بومی بودن آن‌هاست. بقایای گیاهان کشت‌شده مانند: غلات (گندم و جو)، میوه‌ها (خرما) و صیفی‌جات (هندوانه و خربزه) در میان بقایای ناشی از آتش‌سوزی حکایت از فعالیت‌های کشاورزی منطقه دارد. علاوه‌بر این، گواه دیگری بر این امر، بذرهای سوختۀ گیاهان خودرو یا علف‌های هرز شناسایی‌شده نظیر: چاودار، مرغ، جاروعلفی، گندمیان خودرو، ماشک، گَوَن، یونجه، اسفناجیان، سیاه‌شور، علف هفت‌بند، واکاریا، سریشک و جگن هستند که با آبیاری در مزارع کشاورزی ‌روییده‌اند.
واژه‌های کلیدی: باستان‌گیاه‌شناختی، قلعۀ بمپور، کاربرد چوب، دورۀ قاجار، جنوب‌شرق ایران
متن کامل [PDF 2737 kb]   (613 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/11/16 | پذیرش: 1400/1/30 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - ثابتی، حبیب‌الله، (1381). جنگل‌ها، درختان و درختچه‌های ایران. یزد: دانشگاه یزد.
2. - حجازی، رضا، (1357). اصول تشریح چوب (تشریح و کلید شناسایی میکروسکپی مهم‌ترین چوب‌های جنگلی ایران). تهران: انتشارات کتابفروشی دهخدا.
3. - حکیم، محمد‌تقی خان، (1366). گنج دانش، جغرافیای تاریخی شهرهای ایران. به‌اهتمام: محمد‌علی صوتی و جمشید کیانفر، تهران: انتشارات زرین.
4. - حیدری، نوذر، (1397). «کاوش در قلعۀ بمپور، بلوچستان، فصل نخست 1396». مجموعه مقالات کوتاه سال 1396، شانزدهمین گرد‌‌هم‌آیی سالانۀ باستان‌شناسی ایران. به‌کوشش: روح‌الله شیرازی، تهران: انتشارات مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 148-143.
5. - حیدری، نوذر، (1398). «کاوش در قلعۀ بمپور، بلوچستان، فصل دوم 1397». مجموعه مقالات کوتاه سال 1397، هفدهمین گرد‌‌هم‌آیی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: روح‌الله شیرازی و شقایق هورشید، تهران: انتشارات مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، جلد 1، صص: 342-335.
6. - سعادتیان، مجتبی، (1394). «گمانه‌زنی به‌منظور تعین عرصه و حریم مجموعه باستانی بمپور». گزارش‌های چهاردهمین همایش سالانۀ باستان‌شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 256-253.
7. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1382). «تپه و قلعۀ بمپور». نامۀ پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، سال 4، دورۀ 1، شمارۀ 4، صص: 48-37.
8. - سیدسجادی، سید‌منصور، (1383). تپه بمپور، گزارش نخستین فصل گمانه زنی و کاوش در تپه بمپور. تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری کشور.
9. - شیرازی، زهره، (1398). «منابع گیاهی جنوب دشت سیستان در هزارۀ سوم پیش از میلاد براساس بقایای گیاهی به‌دست‌آمده از شهرسوخته». در: مجموعه مقالات شهرسوخته 2. به‌کوشش: سید‌منصور سید‌سجادی و انریکو آسکالونه، تهران: انتشارت پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، صص: 320-273.
10. - فرمانفرما، عبدالحسین‌میرزا، (1383). مسافرت‌نامه کرمان و بلوچستان. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: نشر اساطیر.
11. - فرمانفرما، فیروز‌میرزا (ناصرالدوله)، (1380). سفرنامۀ کرمان و بلوچستان. به‌کوشش: منصوره اتحادیه و سعاد پیرا، تهران: نشر تاریخ ایران.
12. - کاوش، حسین‌علی؛ شیرازی، زهره؛ و ناصری، رضا، (1399). «شواهد گیاه‌باستان‌شناسی در تپه طالب‌خان، سیستان (2300- 2500 پ.م.)». پژوهۀ باستان‌سنجی، سال 6، شمارۀ 1، صص: 154-137.
13. - مظفریان، ولی‌الله، (1375). فرهنگ نام‌های گیاهان ایران. تهران: فرهنگ معاصر.
14. - مکی‌زاده‌تفتی، مریم؛ و شریفی‌عاشورآبادی، ابراهیم، (1396). اطلس بذور گیاهان دارویی. جلد اول، تهران: مؤسسۀ تحقیقات، جنگل‌ها و مراتع کشور.
15. - نیلوفری، پرویز، (1364). چوب‌شناسی چوب‌های ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
16. - یزدانی، علی‌اکبر، (1388). «تاریخچۀ چای در ایران، مروری بر چند سند». پیام بهارستان، دورۀ 2، سال 1، شمارۀ 3، صص: 534-527.
18. - Costantini, L. & Costantini-Biasini, L., (1985). “Agriculture in Baluchistan between the 7th and the 3rd millennium B.C.”. Newsletter of Baluchistan Studies 2, Istituto Universitario Orientale, Naples, Pp: 16-23.
19. - Costantini, L., (1977b). “Introductory note on the burnt wood residues from Shahr-i Sokhta, Iran”. East and West, No. 27(1- 4), Pp: 105-110.
20. - Costantini, L., (1979). “Wood remains from Shahr-iSokhtaˮ. In: M. Taddei (éd), South Asian Archaeology 1977, Naples, Pp: 87-121.
21. - Costantini, L., (1981). “Palaeoethnobotany at Pirak: A contribution to the 2nd millennium BC agriculture of the Sibi-Kacchi plain, Pakistan”. In: H. Hartel (éd.) South Asian Archaeology 1979, Dietrich Reiner Verlag, Berlin. Pp: 271-277.
22. - Costantini, L., (1990). “Harappan Agriculture in Pakistan: the Evidance of Nausharoˮ. In: M. Taddei with the assistance of Pierrefrancesco Callieri (ed.), South Asian Archaeology 1987, Part 1, Rome, Pp: 321-332.
23. - Costantini, L., (1997a). “Le piante. In: G. Tucci (éd.). La citta bruciata del deserto salato”. Venezia Erizzo, Pp: 159-171.
24. - De cardi. B., (1970). “Excavations at Bampur, A third Millennium Settlement in Persian Baluchistan: 1966”. Anthropological Papers of the American Museum of Natural History, Vol. 51, Part. 3, New York, Pp: 233-355.
25. - Farmanfarma, A., (2004). The report of travel to Kerman and Baluchestān. I. Afshar (ed.). Tehran, Asatir Publication.
26. - Farmanfarma, F., (2001). The travelogue of kerman and Baluchestān. M. Etahadieh and S. Pira (eds.), Tehran, Nashr-i Tarikh Iran l Publication.
27. - Gurjazkaite, K.; Routh, J.; Djamali, M.; Vaezi, A.; Poher, Y.; Naderi Beni, A.; Tavakoli, V. & Kylin, H., (2018). “Vegetation history and human-environment interactions through the late Holocene in Konar Sandal, SE Iran”. Quaternary Science Reviews, No. 194, Pp: 143-155.
28. - Hakim, M., (1987). Treasure of khowledge. Historical geography of Iranian cities. M. A. Soti & J. Kianfar (ed.), Tehran, Zarin Publication.
29. - Hamzeh, M. A.; Mahmudy Gharaie, M. H.; Alizadeh- Lahijani, H.; Moussavi- Harami, R.; Djamali, M. & Naderi- Beni, A., (2016). “A. Paleolimnology of lake Hamoun (E Iran): implication for past climate change and possible impacts on human settlements”. Palaios, No. 31, Pp: 1-14.
30. - Hejazi, R., (1979). Principales of wood anatomy. Dehkhoda Publication.
31. - Heydari, N., (2018). “Excavation at Bampur Castel, Baluchestān: Firest seasoan 2017”. In: R. Shirazi (ed.), Collection of short articles, 16th Annual Symposium on Iranian Archaeological, Tehran: Publication of the Research Institute of Cultural heritage and Tourism, Pp: 143-148.
32. - Heydari, N., (2019). “Excavation at Bampur Castel, Baluchestān: Second seasoan 2018”. In: R. Shirazi (ed.), Collection of short articles, 17th Annual Symposium on Iranian Archaeological, Tehran: Publication of the Research Institute of Cultural heritage and Tourism, Pp. 335-342.
33. - Jacomet, S., (2006). Identification of cereal remains from archaeological sites. Archaobotany Lab IPAS, Basel University (2nd ed.).
34. - Kavosh, H.; Shirazi, Z. & Nasri, R., (2020). “Archaeobotanical evidence in Tepe Taleb Khan, Sistan (2500-2300 bc.)”. Archaeometry journal, No. 6 (1), Pp: 137-154.
35. - Mackizadeh Tafti, M. & Sharifi Ashourabadi, E., (2017). Seed Atlas of Medicinal plants. Vol. 1, Tehran: Research Institute of Forests and Rangelands.
36. - Mashkour, M.; Tengberg, M.; Shirazi Z. & Majidzadeh, Y., (2013). “Bio-archaeological studies at Konar Sandal, Halil Rud basin, south eastern Iran”. Journal of Environmental Archaeology, No. 18 (3), Pp: 222-246.
37. - Meadow, R. H., (1986). “The geographical and palaeoenvironmental setting of Tepe Yahya (Ch. 3)”. In: C.C. Lamberg-Karlovsky ET T. W. BEAL (éds.) Excavations at Tepe Yahya, Iran 1967-1975. The early periods. Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University, Cambridge MA., Pp: 21-38.
38. - Mozafarian, V., (1996). A Dictionary of the names of Iranian plants. Tehran, Farhang Moaser Publication.
39. - Neumann, K. S.; Détienne, W. P. & Schweingruber, F. H., (2000). Wood of the Sahara and the Sahel. Birmensdorf, Eidg. Forschungsanstalt WSL. Haupt Verlag, Bern/ Stuttgart/Wien.
40. - Niloufari, P., (1986). Textebook of wood technology. Tehran: University of Tehran Publication
41. - Pajouh, P. & Schweingruber, F. H., (2001). Atlas des bois du nord de l’Iran description anatomique et identification microscopique des essences principales. University of Teheran Publication, Teheran.
42. - Parkinson, H.; Mangold, J. & Menalled, F., (2015). Weed seeding identification guide. Montana state university Extension.
43. - Paulssen, L. M., (1964). Identification of active charcoals and wood charcoals. Universitets forlaget.
44. - Sabeti, H., (1994). Forests, trees and shrubs of Iran. Yazd University. Yazd.
45. - Sadatian, M., (2015). “Soundong for determination of core and buffer zones at Tepe Bampur”. In: H. Choubak (ed.), Collection of short articles, 14th Annual Symposium on Iranian Archaeological, Tehran: Publication of the Research Institute of Cultural heritage and Tourism, Pp: 253-256.
46. - Sajadi, S. M. S., (2003). “Tepe and Castel of Bampur”. Nameye Pazhouheshgah Miras fargangi, Vol. 4, No. 4, Pp: 37-48.
47. - Sajjadi, S. M. S., (2004). Tepe Bampur, report of the first season of sounding and excavation at Tepe Bampur. Tehran: Publication of the Institute of Cultural heritage and Tourism.
48. - Shirazi, R. & Shirazi, Z., (2012). “Vegetation dynamic of Southern Sistan during the Bronze Age: anthracological studies at Shahr-i Sokhta”. Iranian Journal of Archaeological Studies, No. 3, Pp: 27-38.
49. - Shirazi, Z., (2019). “Vegetal resources of southern Sistan during the third millennium BC, based on the archaeobotanical evidence at Shahr-i Sokhta”. In: S. M. S. Sajjadi and E. Ascalone (eds), Tehran: Publication of the Research Institute of Cultural heritage and Tourism, Pp: 273-320.
50. - Stein, S. A., (1937). Archaeological reconnaissance in North-western India and South-eastern Iran. Macmillan and Co., Limited St. Martins Street, London.
51. - Struwe, L., (2009). Field identification of the 50 most common plant families in temperate region (including agricultural, horticultural and wild species). The state university of New Jersey.
52. - Tengberg M. & Thiebault S., (2003). “Vegetation history and wood exploitation in Pakistani Baluchistan from the Neolithic to the Harappan period: the evidence from charcoal analysis”. Dans: S.A.Weber et W.R. Belcher (éds.), Indus Ethnobiology. New perspectives from the field, Lanham, Oxford, Lexington Books, Pp: 21-63
53. - Tengberg, M., (1998). Paléoenvironnement et économie végétale en milieu aride - recherches archéobotaniques dans la région du Golfe arabo-persique et dans le Makran pakistanais (4ème millénaire av. notre ère-1er millénaire av. notre ère). Thèse de doctorat, Université Montpellier II (Sciences et Techniques du Languedoc)
54. - Tengberg, M., (1999). “Crop Husbandry at Miri Qalat, Makran, SW Pakistan (4000-2000 B.C.)”. Vegetation History and Archaeobotany, No. 8, Pp: 3-12.
55. - Tengberg, M., (2008). “L’exploitation et utilisation des plantes dans les confins indo-iraniens du Chalcolithique à l’âge du Bronze selon les recherches archéobotaniques”. (In Persian), In: Y. Madjidzadeh (éd.), First International Conference of Archaeological Research in Jiroft 2004. Cultural Heritage, Handicraft and Tourism Organization of Kermân Province, International Centre for Archaeological Research of Southeast Region, Jiroft, Pp: 169-179.
56. - Vaezi, A.; Ghazban, F.; Tavakoli, V.; Routh, J.; Naderi Beni, A.; Bianchi, T. S.; Curtis, H. J. & Kylin, H. A., (2019). “Late Pleistocene-Holocene multi-proxy record of climate variability in the Jazmurian playa, southeastern Iran”. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, No. 514, Pp: 754-767.
57. - Wheeler, E. A.; Baas, P. & Gasson, P. E., (1989). IAWA list of microscopic features for Hardwood identification. IAWA Committee.
58. - Yazdani, A., (2009). “The history of tea in Iran, a review to some documents”. Payam-e Baharestan, Serie 2, Vol. 1, No. 3, Pp: 527-534.
59. - Zohary, D.; Hopf, M. & Weiss, E., (2012). Domestication of the plants in the old world. Oxford University Press.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.