سال 7، شماره 23 - ( 3-1402 )
سال 7 شماره 23 صفحات 159-131 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Pashazadeh P, Rezalou R, Alizadeh H. (2023). The Iron Age Sites on the Western Hillsides of Savalan Mountain Bases on the Study of the Migration Routes of the Shahsevan Tribes. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(23), 131-159. doi:10.30699/PJAS.7.23.131
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-498-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-498-fa.html
پاشازاده پاشا، رضالو رضا، علیزاده حسین.(1402). محوطههای عصرآهن دامنههای غربی کوه ساوالان براساس بررسی مسیر ایلراههای ایلات شاهسون مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (23) :159-131 10.30699/PJAS.7.23.131
پاشا پاشازاده1 
، رضا رضالو*2 ، حسین علیزاده3
، رضا رضالو*2 ، حسین علیزاده3
1- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکده علوماجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران ،r_rezaloo@uma.ac.ir
3- استادیار گروه باستانشناسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکده علوماجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران ،
3- استادیار گروه باستانشناسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
چکیده: (2585 مشاهده)
از حدود اواخر عصرمفرغ جدید و شروع عصرآهن، نواحی شرقی شمالغرب ایران درگیر یکسری مهاجرتهای قومی گستردهای میشود که پیشتر از آن، دامنۀ این مهاجرتها به نواحی قفقاز رسیده بود. گذرگاههای موجود در رشتهکوههای قفقاز، این مهاجرتها را بهسمت دشت مشگینشهر و اردبیل و نواحی مرتفع و سرسبز ساوالان هدایت نمودند. بدونشک، مهاجران کوچرو در طول چندین سده مهاجرت در طول مسیرها، یکسری ایلراههای کمخطر و سهلالوصولی را پیدا کرده بودند که دائم در طول آنها به تردد میپرداختند. این مسیرها علاوهبر اینکه از منابع آبی همیشگی گذر میکردند، امکان استفاده از اتراقگاههای موقتی در طول مسیر را نیز مهیا مینمودند. تردد دائمی در طول این مسیر باعث شده تا محوطههای گورستانی بیشماری در طول آن برجای بماند. امروزه، ایلات شاهسون استان اردبیل، بخشی از این ایلراههای باستانی را به ارث برده و دائم از آن استفاده میکنند. انطباق مسیر ایلات شاهسون با پراکنش خطی محوطههای عصرآهن بر روی آنها، چنین فرضیهای را به اثبات میرساند. در پژوهش حاضر که بهواسطۀ بررسیهای میدانی با رویکرد قومباستانشناسی در نواحی غربی دشت مشگینشهر و دامنههای غربی و شمالغربی ساوالان انجام گرفتهاست، چرایی و چگونگی انطباق مسیرهای باستانی اقوام کوچروی عصرآهن با ایلراههای کنونی ایلات شاهسون، بحث و بررسی شدهاست. وسعت محوطههای عصرآهن قرارگرفته در مسیر ایلراههای ایلات شاهسون، چگونگی پراکنش محوطهها در محل ییلاقهای دامنههای غربی ساوالان و تعیین مهمترین و اصلیترین ایلراههای باستانی براساس پراکنش محوطهها و وسعت آنها از دیگر موضوعاتی است که در این پژوهش بدان پرداخته شدهاست. نتایج بررسی و تحلیل دادههای موجود، نشانگر انطباق کامل نحوۀ پراکنش محوطههای عصرآهن با خط طولی مسیر ایلهای عشایر شاهسون است. اکثر محوطههای شناساییشده در طول ایلراهها از نوع گورستان است که وسعت آنها در محل ییلاقها نسبت به نقاط دیگر بسیار بیشتر است.
واژههای کلیدی: عصرآهن، ایلراههای عصرآهن، قومشناسی، حوزۀ غربی مشگینشهر، کوه ساوالان، ایلات شاهسون.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1399/10/16 | پذیرش: 1400/3/21 | انتشار: 1402/3/1
دریافت: 1399/10/16 | پذیرش: 1400/3/21 | انتشار: 1402/3/1
فهرست منابع
1. - آیرملو، یحیی، (1397). «تجزیه و تحلیل فضایی-آماری الگوهای استقراری محوطههای پیشازتاریخی حوضۀ رود مشگینچای براساس بررسی باستانشناختی». رسالۀ دکتری باستانشناسی دانشگاه محقق اردبیلی (منتشرنشده).
2. - اماناللهیبهاروند، سکندر، (1378). کوچنشینی در ایران، پژوهش درباره ایلات و عشایر. تهران: نشر آگاه.
3. - ابتهاج، ویدا، (1383). «بررسی ساختار معماری قبور مگالیتیک عصرآهن ایران: مطالعه موردی محوطۀ شهریری اردبیل». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
4. - پورفرج، اکبر، (1386). «بازنگری عصرآهن شمالغرب ایران: مطالعه موردی محوطه شهریری اردبیل و قلاع اقماری». رسالۀ دکتری باستانشناسی پیشازتاریخ، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
5. - حاجیزاده، کریم، (1393). «گزارش نهایی اولین فصل کاوش در گورستان قیزیلقیه مشگینشهر». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
6. - حصاری، مرتضی؛ و علییاری، احمد، (1391). «مطالعه و گونهشناسی قبور کلانسنگی و تپهای (کورگان) اردبیل». مطالعات باستانشناسی، 3 (1): 130-113.
7. - خلعتبری، محمدرضا، (1383). «کاوشهای باستانشناسی در محوطههای باستان تالش و سکه و میانرود». رشت: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان گیلان (منتشرنشده).
8. - رضالو، رضا، (1391). «گزارش نهایی اولین فصل کاوش گورستان خرمآباد مشگینشهر». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
9. - رضالو، رضا، (1386الف). «گزارش مقدماتی اولین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
10. - رضالو، رضا، (1386ب). «ظهور جوامع با ساختارهای پیچیده اجتماعی و سیاسی در عصرمفرغ جدید». رسالۀ دکترای باستانشناسی دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
11. - رضالو، رضا؛ و آیرملو، یحیی، (1393). «فرهنگ عصرمفرغ جدید و آهن I دشت اردبیل: مطالعۀ موردی قلعه خسرو و قلاع اقماری». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 4 (6): 84-65.
12. - رضالو، رضا؛ و آیرملو، یحیی، (1396). «گورهای گورستان عصرآهن I گورستان گیلوان خلخال». مطالعات باستانشناسی پارسه، 1 (2): 58-37.
13. - صباحی، طاهر، (1397). شاهسون (مروری بر دستبافتههای عشایر شاهسون). تهران: ویژه نشر.
14. - طلایی، حسن؛ نوراللهی، علی؛ و فیروزمندیشیرهجین، بهمن، (1393). «قومباستانشناسی کوچنشینی و ایلراههای غرب زاگرس مرکزی». جامعهشناسی تاریخی، 6 (2): 194-163.
15. - عسکرپور، وحید؛ تیراندازلالهزاری، آرش؛ و آجرلو، بهرام، (1395). «درآمدی بر قومباستانشناسی کوچروان قرهداغ مرکزی آذربایجان». پژوهشهای انسانشناسی ایران، 6 (1): 118-101.
16. - علیزاده، عباس، (1387). شکلگیری حکومت عشایری و کوهستانی عیلام باستان. شهرکرد: اداره کل میراثفرهنگی استان چهارمحالوبختیاری.
17. - نیکنامی، کمالالدین؛ و کاظمپور، مهدی، (1390). گزارش بررسی و کاوش محوطۀ زردخانۀ اهر. تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
18. - ورجاوند، پرویز، (1344). روش بررسی و شناخت کلی ایلات و عشایر. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران.
19. - هژبرینوبری، علیرضا، (1383). «گزارش مقدماتی سومین فصل کاوش محوطۀ شهریری».تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
21. - Abdi, K., et al., (2003). “Tuwe Khoshkeh: Amiddle Chalcolithic Mobaile Pasturalist Camp-Site in the Islamabad Plain, West Central Zagros Mountains”. IRAN, XL: 43-74.
22. - Adams, R. Mc., (1974). “The Mesopotamian Social Landscape: A Viewfrom the Frontier”. in: C. Morre (Ed.). Reconstruction Complex Societies Supplement to the Bulletin of Amrican Schools of Oriental Research, 20: 1-11.
23. - Alizadeh, A., (2008). Formation of nomadic and mountainous government of ancient Elam. Chaharmahal Bakhtiari: Cultural Heritage of Chaharmahal Bakhtiari province. (In Persian).
24. - Amanolahi-Baharvand, S., (1975). “The Baharvand, former pastoralists of Iran”.Doctoral dissertation, Rice University.
25. - Amanollahi Baharond, S., (1999). Nomadism in Iran, Research on tribes and Nomads. Tehran: Aghah. (In Persian).
26. - Askarpour, V.; Tirandaz Lalehzari, A. & Ajorlou, B., (2015). “Introduction to the nomadic ethno-archaeology of Qaradagh Central Azerbaijan”. Iranian Anthropological Research, 6 (1): 101-118. (In Persian).
27. - Ayremlou, Y., (2017). “Spatial-statistical analysis of the settlement patterns of the prehistoric sites of the Meshgin-chai river basin based on archaeological survey”. Doctoral dissertation in archaeology, Ardabil: Mohaghegh Ardabili University. (Unpublished) (In Persian)
28. - Barth, F., (1961). Nomads of south Persia. Universitetets Etnografiske Museum Bulletin, No. 8. Oslo.
29. - Bates, D. G. & Lees, S. H., (1977). “The Role of Exchange in Productive Speccialization”. American Antheropologist, 79: 824- 841.
30. - Beck, L., (1978). Women among Qashqai nomadic pastoralists in Iran. Harvard University Press.
31. - Black‐Michaud, J., (1974). “An Ethnographic and ecological survey of Luristan, Western Persia: modernization in a nomadic pastoral society”. Middle Eastern Studies, 10(2): 210-228.
32. - Burney, C. A., (1979). “Meshkin Shar Survey”. IRAN, 8 (2): 1-71.
33. - Digard, J. P., (1973). “Histoire et anthropologie des sociétés nomades: le cas d'une tribu d'Iran”. Annales. Histoire, Sciences Sociales, 28 (6): 121-140.
34. - Ebteahaj, V., (2013). “Investigating the architectural structure of Iranian Iron Age megalithic tombs: A case study of Shahr Yri site in Ardabil”. M.A. thesis in archaeology, Tehran: Tarbiat Modares University. (Unpublished). (In Persian).
35. - Feilberg, C. G., (1952). Les papis, Nationalmuseets skrifter, etnografisk raekke. vol. IV. Nordisk Forlag.
36. - Hajizadeh, K., (2013). “Final report of the first season of excavation in Qizilqaye cemetery, Meshginshahr”. Tehran: Archeological Research Institute Document Center. (Unpublished). (In Persian).
37. - Hejabri Nobari, A., (2004). “Preliminary report of the third season of excavation in Qizilqiye cemetery, Meshginshahr”. Tehran: Archeological Research Institute Document Center. (Unpublished). (In Persian).
38. - Hessari, M. & Ali Yari, A., (2013). “Study and typology of megalithic and mound graves (Kurgan) of Ardabil”. Journal of Archaeological Studies, 3 (1): 113-130. (In Persian).
39. - Hole, F., (1978). “Pastoral Nomadism in Western Iran”. in: Richard A. Gould (Ed.). Explorations in Ethno Archaeology: 127- 167, Albuquerque: University of New Mexico Press.
40. - Khalatbari, M., (2004). “Archaeological excavations in the ancient sites of Talesh, Veske and Mianrud”. Rasht: Cultural Heritage Organization of Gilan Province. (Unpublished). (In Persian).
41. - Kramer, C., (1982). Village ethnoarchaeology; rural Iran in archaeological perspective. Academic Press.
42. - Marucheck, J. T., (1976). “A Survey of Seasonal Occupation Sites in North-Eastern Baluchistan”. Proceedings of the IV the Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, Tehran.
43. - Mortensen, I. D., (1993). Nomads of Luristan, History, Material Culture, and Pastoralism in Western Iran. London: Thames and Hudson.
44. - Porfaraj, A., (2007). “Reviewing the Iron Age of Northwest Iran: A case study of Shahr Yri site and satellite castles, Doctoral Dissertation in Prehistoric Archeology”.Tehran: Tarbiat Modares University. (Unpublished) (In Persian)
45. - Pullar, J., (1990). Tepe Abdul Hosein a Neolithic Site in Western Iran. BAR International, Series 563.
46. - Rezalou, R. & Ayremlou, Y., (2013). “Late Bronze Age and Iron I Culture of Ardabil Plain: A Case Study of Qale Khosrow and satellite castles”. Archaeological Researches of Iran, 4 (6): 65-84. (In Persian).
47. - Rezalou, R., (2007a). “Preliminary report of the first season of excavation in Khangha Gilavan cemetery”. Tehran: Archeological Research Institute Document Center. (Unpublished). (In Persian).
48. - Rezalou, R., (2007b). “The Emergence of Societies with Complex Social and Political Structures in the late Bronze Age, Doctoral Dissertation in Archeology”. Tehran: Tarbiat Modares University. (Unpublished). (In Persian).
49. - Rezalou, R., (2011). “Final report of the first season of excavation in Qizilqiye cemetery, Meshginshahr”. Tehran: Archeological Research Institute Document Center. (Unpublished). (In Persian).
50. - Sabahi, T., (2017). “Shahsevan (A review of Shahsevan's nomadic handlooms)”.Tehran: Special Publication. (In Persian).
51. - Talai, H.; Noorollahi, A. & Firouzmandi Shirejin, B., (2013). “Ethnoarchaeology of nomadism and the tribes of western Zagros”. Historical Sociology, 6 (2): 163-194. (In Persian).
52. - Tapper, R., (1966). “Black Sheep, White Sheep and Red-Heads: A Historical Sketch of the Shāhsavan of Āzarbāijān”. IRAN, 25: 61-84.
53. - Tapper, R., (1974). “Shāhsevan in afavid Persia”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 37(02): 321-354.
54. - Tapper, R., (1979). Pasture and Politics: Economics, Conflict, and Ritual Among Shahsevan Nomads of Northwestern Iran. University of Michigan: Academic Press.
55. - Tapper, R., (1988). “History and identity among the Shahsevan”. Iranian Studies, 21(3-4): 84-108.
56. - Tapper, R., (1997). Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan. Cambridge: Cambridge University Press.
57. - Verjavand, P., (1965). Method of sdudy and general recognition of tribes and nomads. Tehran: Institute of Social Studies and Research of University of Tehran. (In Persian)
58. - Watson, P. J., (1979). Archaeological ethnography in western Iran. Tucson: University of Arizona press.
59. - Zagarell, A., (1975). “Nomad and setteled in the Bakhtiari mountains”. Sociologus, 25: 127-38.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |