logo
سال 6، شماره 21 - ( 9-1401 )                   سال 6 شماره 21 صفحات 165-143 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.21.143
‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.21.6.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Dehqan M, Zarei M E. (2022). Typology and Relative Chronology of Pressing in Dinavar, Kermānshāh Province. Parseh J Archaeol Stud. 6(21), : 6 doi:10.30699/PJAS.6.21.143
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-477-fa.html
دهقان مریم، زارعی محمدابراهیم.(1401). گونه‌شناسی و گاه‌نگاری نسبی شیوۀ عصاری در محوطۀ باستانی دینور، استان کرمانشاه مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (21) :165-143 10.30699/PJAS.6.21.143

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-477-fa.html

گونه‌شناسی و گاه‌نگاری نسبی شیوۀ عصاری در محوطۀ باستانی دینور، استان کرمانشاه
مریم دهقان1 ، محمدابراهیم زارعی*2
1- دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، me.zarei@basu.ac.ir
چکیده:   (1960 مشاهده)
محوطۀ باستانی دینور که ازسوی مردم محلی با نام «شهر خاوران» معرفی می‌شود، در شمال‌شرق کرمانشاه و در یکی از دشت‌های زاگرس‌مرکزی، بر سر راه کرمانشاه-سنقر واقع شده است. وسعت و اهمیت محوطه با وجود آسیب‌های مکرر محیطی، مانند سیل و زلزله و توسعۀ کشاورزی، ‌هنوز هم مشهود است. یافته‌های تاریخی و مدارک باستان‌شناسی نشان می‌دهند که تپۀ مرکزی و نواحی پیرامون آن از دورۀ سلوکی تا عصر حاضر مسکون بوده و این محوطه، همان شهر دینور است که به‌عنوان یکی از مراکز فرهنگی غرب ایران در قرون نخستین اسلامی معرفی شده و این موضوع از فهرست اندیشمندان منسوب به این دیار دریافت می‌شود. طی بررسی‌های سطحی، در کنار انبوه داده‌های سفالی، مجموعه‌ای از سنگ‌های آسیا و وزنه‌های بزرگ مشاهده شد که نشان از وجود کارگاه عصاری در محوطه دارد. گونه‌شناسی شیوۀ عصاری در این کارگاه و گاه‌نگاری آن، مسألۀ اصلی این پژوهش است که پرداختن به آن با طرح دو پرسش انجام می‌شود؛ نخست آن‌که، این داده‌ها به چه دوره‌ای تعلق دارند؛ و دوم، در این کارگاه چه محصولاتی تولید شده است؟ با توجه به نیازهای جوامع شهری و ضرورت مدیریت و برنامه‌ریزی فعالیت‌های کارگاهی، فرضیه‌ای مبتنی‌بر تعلق داده‌ها به زمان شکوفایی شهر دینور و تولید روغن یا دوشاب انگور مطرح می‌شود. براساس مقایسه و بررسی اشیاء و مطالعۀ داده‌های محیطی، منابع مکتوب و مدارک باستان‌شناسی و قوم‌باستان‌شناسی، کارگاه عصاری دینور به زمان رشد و شکوفایی این محوطه در قرون 2 تا 4 ه‍.ق.، نسبت داده می‌شود و علاوه‌بر تولید دوشاب انگور، امکان روغن‌کشی نیز مطرح می‌شود. از آنجایی‌که نمونه‌های شناخته‌شده از مرکز و غرب ایران به قرون متأخر اسلامی تعلق دارند، داده‌های محوطه بخشی از پیشینۀ این فن را آشکار می‌سازد.  
شماره‌ی مقاله: 6
واژه‌های کلیدی: عصاری، دینور، باستان‌شناسی، گونه‌شناسی، گاه‌نگاری.
متن کامل [PDF 1944 kb]   (638 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1399/9/23 | پذیرش: 1399/11/25 | انتشار: 1401/9/10
فهرست منابع
1. - آخوندی‌سورکی، اردشیر، (1396). «عصاری و عصارخانه‌ها، معرفی عصارخانۀ صالحی فرخشهر در استان چهارمحال و بختیاری». اثر، 77: 20-3.
2. - ابراهیم‌زاده، اکرم؛ و صالحی‌کاخکی، احمد، (1398). «نقش و عملکرد ظروف سفالی عصارخانه‌های استان اصفهان». پژوهش هنر، 9 (17): 60-47.
3. - ابن‌بیطار، عبدالله بن احمد، (1992). الجامع لمفردات الأدویه و الأغذیه. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیه.
4. - ابن‌حوقل، محمدبن علی، (1939). صورهالارض. لیدن: کرامرس.
5. - ابن‌سینا، شیخ‌الرئیس، (1331). معیارالعقول. با مقدمه و حواشی و تصحیح: جلال‌الدین همائی، تهران: انجمن آثار ملی.
6. - ادریسی، ابوعبدالله محمد بن عبدالله، (1989). نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق. بیروت: دارالکتب العلمیه.
7. - اذکایی (سپیتمان)، پرویز، (1387). ماتیکان علمی (سی گفتار دربارۀ تاریخ علم). همدان: مادستان.
8. - اسدی‌طوسی، ابومنصور علی بن احمد، (1319). لغت فرس. به‌تصحیح و اهتمام: عباس اقبال، تهران: مجلس.
9. - اشتری‌تفرشی، علیرضا، (1392)، «جغرافیای تاریخی و جایگاه اقتصادی دینور». مطالعات تاریخ اسلام، 5 (17): 26-7.
10. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان، (1368). مرآه‌البلدان. با تصحیحات و حواشی و فهارس: عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، ج. 4، تهران: دانشگاه تهران.
11. - بلوکباشی، علی، (1367). «آسیا». دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج 1: 373-371.
12. - بهشتیان، عباس، (1349). «تاریخچۀ عصارخانه». هنر و مردم، 9 (99): 35-30.
13. - پاپلی‌یزدی، محمدحسین؛ و لباف‌خانیکی، مجید، (1375). «خَراس». تحقیقات جغرافیایی، 40: 79-65.
14. - جلالی، آزاده؛ و عباسی، بنفشه، (1390). «عصارخانه و کارکرد اجتماعی آن‌ها، مطالعۀ موردی عصارخانۀ فرخشهر». پژوهش در تاریخ، 2 (1: پیاپی 2): 141-126.
15. - حاجی‌خلیفه، مصطفی بن عبدالله، (1941). کشف الظنون الاسامی الکتب والفنون. ج1، استانبول: المعارف.
16. - حافظ‌اصفهانی، محمد، (1350). سه رساله در اختراعات صنعتی: ساعت، آسیا، دستگاه روغن‌کشی نتیجه-الدوله. ‌تصحیح: ‌تقی بینش، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
17. - خوارزمی، ابوعبدالله، (1895). مفاتیح العلوم. لیدن: فان فلوتن.
18. - دمورگان، ژاک، (1339). هیئت علمی فرانسه در ایران. ترجمۀ کاظم ودیعی، ج 1، تبریز: چهر.
19. - دهقان، مریم، (1391). «گزارش مطالعه و مستندسازی سرستون‌ها و اشیاء موزۀ سنگ محوطۀ تاق‌بستان». کرمانشاه: ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشرنشده).
20. - ذیلابی، نگار، (1394). «حرفۀ عصاری در جهان سنتی اسلام از منظر تاریخ اجتماعی». پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی، 2: 132-123.
21. - رفیعا، ر.؛ و شهیدی، ع.، (1378). نقشۀ زمین‌شناسی میانراهان (کرکسار) مقیاس 100000/1. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
22. - رهبر، مهدی، (1391). «هفتمین فصل کاوش بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی بیستون»،. کرمانشاه: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه (منتشرنشده).
23. - طاش‌کبری‌زاده، احمد بن مصطفی، (1859). مفتاح‌السعاده و مصباح‌الساده فی موضوعات العلوم. ج. 1، بیروت: دارالکتب العلمیه.
24. - عسگرپور، وحید؛ و فخاری‌زاده، نسیم، (1393). «بوطیقای صناعت عصارخانۀ سنتی اخلاقی نجف‌آباد». مردم و فرهنگ، 1 (1: 1): 105-79.
25. - فارابی، ابونصر، (1931). احصاء العلوم. بیروت: عثمان محمد‌امین.
26. - کریمیان، حسن؛ صبری، حسین؛ و باستانی، محرم، (1391). «دینور از شکل‌یابی تا اضمحلال: تأملی دیگر در عوامل مؤثر بر اضمحلال شهرها». پژوهش‌های ایرانشناسی، 2 (1): 124-105.
27. - لطفی، حمیدرضا، (1388). «بررسی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ‌های زیتون ایرانی در استان کرمانشاه با استفاده ازنشانگرهای‌مولکولی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ اصلاح نباتات دانشگاه رازی (منتشرنشده).
28. - لوشای، هاینتس، (1385). «دینور». در: بیستون، کاوش‌ها و تحقیقات سال‌های 1967-1963، به‌کوشش: ولفرام کلایس و پتر کالمایر، ترجمۀ فرامرز نجد‌سمیعی، تهران: اداره کل امور فرهنگی. صص: 413- 411.
29. - محبی، پرویز، (1383). فنون و منابع ایران، مقدمه‌ای بر تاریخ تکنولوژی و کاربرد مواد در ایران از قرن اول تا سیزدهم هجری. ترجمۀ آرام قریب، تهران: اختران.
30. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و مترجم، عباس، (1382). «طرح بررسی و شناسایی و مستندسازی آثار باستانی شهرستان صحنه». کرمانشاه: پایگاه میراث‌فرهنگی بیستون (منتشر‌نشده).
31. - مقدسی، مطهر بن طاهر، (1877). احسن التقاسیم فی معرفهالاقالیم. لیدن: دخویه.
32. - وولف، هانس ای، (1384). صنایع‌دستی کهن ایران. ترجمۀ سیروس ابراهیم‌زاده، تهران: علمی و فرهنگی.
34. - Ad, U. & Frankel, R., (2012). “Lever-and-Drum Presses at Moshav Habonim and Horvat 'Aqav (Ramat Hanadiv) ”. Israel Exploration Journal, 62: 101-112.
35. - Ākhondi Surki, A., (2017). “Assāri and Assārkhāneha; Introduction of Sālehi Assārkhāneh in Frrokhšahr”. Asar, 77: 3-20.
36. - Asadi e Tusi, A., (1940). Loghat e Fors, Edited by Abbās Eqbāl. Tehrān: Majles.
37. - Asgar Pour, V. & Fakhari Zādeh, N., (1393/ 2014). “Poetics of Traditional Assārkhāneh of Akhlāqi’ manufacturing in Najaf ābād”. Mardom va Farhang, 1: 79-105.
38. - Aštari Tafreši, A., (2013). “Historical Geography and the Economical Position of Dinawar”. A Quarterly Journal of Historical Studies of Islam, 5 (17): 7-26.
39. - Azkāei (Sepitmān), P., (2008). Mātikān e Elmi. Hamedān: Mādestān.
40. - Beheshtiān, A., (1970). “The History of e Assārkhāneh”. Honar va mardom, 9 (99): 30-35.
41. - Bolukbāashi, A., (1988). “Āsiā”. The Great Islamic Encyclopedia, 1: 371-373.
42. - Borowski, O., (1987). Agriculturein Iron Age Israel. Winona Lake: Eisenbrauns.
43. - Burton, P. & Tamara, L., (2019). “Pliny’s Presses: the True Story of the First Century Wine Press”. Klio 101(2): 543-598.
44. - De Morgan, J., (1960). French Fculty in Iran: Geographical Studies. Translated by: Kāzem Vadie, Vol: 1, Tabriz: Chehr.
45. - Dehqān, M., (2012). Documentation of the Objects in Tāq Bustān Meusum. Administration of Cultural Heritage in Kermanshah, (not Published).
46. - Djamali, M.; Miller, N, F. & Ramezani, E., (2010). “Notes on arboricultural and agricultural practices in ancient Iran based on new pollen data”. Pale´orient 36: 75-188.
47. - Djamali, M.; Jones, M. D. & Migliore J., (2016). “Olive cultivation in the heart of the Persian Achaemenid Empire: new insights into agricultural practices and environmental changes reflected in a late Holocene pollen record from Lake Parishan, SW Iran”. Vegetation History and Archaeobotany 25: 255–269.
48. - Ebrāhimzādeh, A. & Sālehi Kākhki, A., (2019). “The role and Function of Pottery in Assar Khanehs of Isfahan Province”. Pazhuhesh-e Honar, 9 (17): 47-60.
49. - Ebn e Bitār, A., (1992). Al-Jāmiʻ li-mufradāt al-adwiya wa-l-aghdhiya. Vol: 1, Bairut: Dār alkotob al- elmiah.
50. - Ebn e Hawqal, M., (1939). Surat al- Arz. Leiden:Cramers.
51. - Ebn e Sinā, Š., (1952). Me´yar al- Oqul. Edited by: Jalāl al-din Homāie, Tehran: Anjoman e Āsār e Melli.
52. - Efe, R.; Soykan, A.; Cürebal, İ. & Sönmez, S., (2013). Olive and Olive Oil in Edremit Region. Edremit: Akmat.
53. - E´temād al- Saltaneh, M. H., (1989). Merāt al-Buldān. Edited by: Abdolhosain Navāie and Mir Hāshem Mohaddes, Vol. 4, Tehrān: University of Tehrān.
54. - Fārābi, A., (1931). Ehsā al-olum. Bairut: Osmān Mohammad Amin.
55. - Fischer-Genz, B., (2016). “Ancient Wine and Oil Presses from the Bekaa Valley”. Journal of Eastern Mediterranean Archaeology & Heritage Studies. 4 (1): 57-71.
56. - Frankel, R., (1992). “Some Oil Presses from Western Galilee”. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 286: 39-71.
57. - Frankel, R., (1997). “Presses for Oil and Wine in the Southern Levant in the Byzantine Period”. Dumbarton Oaks Papers, 51: 73-84.
58. - Frankel, R., (2010). “Lever-and-Screw Olive Presses: A Note”. Israel Exploration Journal, 60 (1): 94-97.
59. - Hadjisavvas, S., (1992). Olive Oil Processing in Cyprus from the Bronze Age to the Byzantine Period. Nicosia: Studies in Mediterranean Archaeology 99.
60. - Hāfez e Isfahāni, M.,(1971). Natijat al- Doelah. Edited by: Taqi Binesh, Tehrān: Bonyād e Farhang e Iran.
61. - Hāji Khalife, M., (1941). Kashf al-Zonun al- Asāmi al-Kotob va al-Fonun. Vol:1, Istanbul: al-Maāref.
62. - Herzfeld, E., (1920). Am Tor Von Asien. Berlin: Dietrich Reimer.
63. - Idrisi, A.,(1989). Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq. Bairut: Dār alkotob al- elmiah.
64. - Jālāli, A. & Abbāsi, B., (2011). “Assarkhaneh and their Social Function; Farrokhshahr Assarkhaneh Case Study”. Research in History, 2 (1): 126-141.
65. - Karimiān, H.; Sabri, H. & Bāstāni, M., (2012). “Dinevar, from Establishment up to Collapse, A Contemplation on the Factores Made Cities Abandoned”. Iranian studies, 2(1 (2)): 105-124. https://www.sid.ir/en/journal/ViewPaper.aspx?id=499369
66. - Khārazmi, A., (1895). Mafātih al-olum. Leiden: Fan Floten.
67. - Lewit, T. & Burton, P., (2019). “Wine and oil presses in the Roman to Late Antique Near East and Mediterranean: Balancingtextual and archaeological evidence”. In: book: Stone Toolsin the Ancient Near East and Egypt Ground stone tools, rock-cut installations and stone vessels from the Prehistory to LateAntiquity: 97-110.
68. - Liphschitz, N.; Gophna, R.; Hartman, M. & Biger, G., (1991). “The beginning of olive (Olea europaea) cultivation in the old world: a reassessment”. Journal of Archaeological Science, 18: 441–453.
69. - Lotfi, H. R., (2009). “Evolution of genetic diversity of Iranian olives in Kermanshah province by molecular markers”. M. A. Thesis, Razi University, Faculty of Agriculture, Department of Agronomy and Plant Breeding.
70. - Lovell, J. L.; Meadows, J. & Jacobsen, G. E., (2010). “Upland olive domestication in the Chalcolithic Period: new 14C determination from el-Khawarij (Ajlun) Jordan”.Radiocarbon, 52: 364–371.
71. - Luschey, H., (2006). “Dinavar”. in: Bistun Excavation 1963-1967, ed. W. Kleiss and P. Calmeyer, tr. F.N. Samiei, Tehran: Cultural Heritage Organization: 411-413.
72. - Maqdasi, M.,(1877). Ahsan al- Taqāsim Fi Ma´refat al-Aqālim. Leiden: De Goeje.
73. - Mashkour, M.; Tengberg, M.; Shirazi, Z. & Madjidzadeh, Y., (2013). “Bio-archaeologicalstudies at Konar Sandal, Halil Rud Basin, Southeastern Iran”. Environmental Archaeology, 18: 222–246.
74. - Mohebbi, P., (2004). Techniques et ressources en Iran. Translated by: Ārām Qarib, Tehrān: Akhtārān.
75. - Mohammadifar, Y. & Motarjem, A., (2003). “The Archaeological Survey of Sahne in Kermanshah province”. Administration of Cultural Heritage in Kermanshah (not Published).
76. - Niklewski, J. W., & Van Zeist, W., (1970). “A late Quaternary pollen diagram from northwestern Syria”. Acta Botanica Neerlandica, 19: 737-754.
77. - Pāpoli e Yazdi, M. H. & Labbāf e Khāniki, M., (1996), “Kharās”. Tahqiqāt e Joghrāfiāe, 40: 65-79.
78. - Rahbar, M., (2012). “The Seventh Season of Excavation at Sāsāānī-İlkhāie Bilding in Bistūn”. Research Institute of Archaeology (not Published).
79. - Tāsh Kobrā Zādeh, A., (1859). Meftāh al- Saādat va Mesbāh al- Siādat fi Mozoāt al- Olum, Vol.: 1, Bairut: Dār alkotob al- Elmiah.
80. - Van Zeist, W. & Bottema S., (1977). “Palynological investigations in western Iran”. Palaeohistoria Bussum, 19: 19–85.
81. - Waliszewski, T., (2014). Elaion. Olive Oil Production in Roman and Byzantine Syria – Palestine. Warsaw. PAM Monographs 6.
82. - Wolf, H. A., (2005). The Traditional Crafts of Persia. Translated by: Sirus Ebrāhimzāde, Tehrān: Elmi Va Farhangi.
83. - Zilābi, N., (1999). “The Profession of Degreasing (ʿaṣṣārī) in the Traditional Muslim World: A Social History Approach”3. Journal for the History of Islamic Civilization, 2: 123-132.
84. - Zohary, D.; Hopf, M. & Weiss, E., (2012). Domestication of plants in the old world. 4th edn. Oxford: Oxford University Press.
85. - www.biblewalks.com/story/olive-pressing-holy-land
86. - www.cb-gallery.com /en/produkt/darstellung-des-silenus
87. - www.fallingrain.com
88. - www.googleearth.com
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.