سال 5، شماره 16 - ( 6-1400 )
سال 5 شماره 16 صفحات 200-175 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sadeghi S, Rahimi S, Afkhami B, Hemati Azandariani E. (2021). Study and Analysis of Typology of Petroglyph: Newly Discovered Bauki in Azna County. Parseh J Archaeol Stud. 5(16), 175-200. doi:10.30699/PJAS.5.16.175
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-463-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-463-fa.html
صادقی سارا، رحیمی سعید، افخمی بهروز، همتی ازندریانی اسماعیل.(1400). بررسی و تحلیل گونهشناختی سنگنگارههای نویافتۀ باوکی، شهرستان ازنا مطالعات باستانشناسی پارسه 5 (16) :200-175 10.30699/PJAS.5.16.175
سارا صادقی*1 
، سعید رحیمی2 ، بهروز افخمی3 ، اسماعیل همتی ازندریانی4
، سعید رحیمی2 ، بهروز افخمی3 ، اسماعیل همتی ازندریانی4
1- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران ، sara_sadeghi809@yahoo.com
2- دانشجوی کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران
3- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران
4- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
2- دانشجوی کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران
3- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران
4- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
چکیده: (3684 مشاهده)
صخرههای منقوش، شاید قدیمیترین آثار بهجامانده از انسانهای پیشازتاریخ باشند. قبل از اینکه خط بهوجود بیاید، بشر نقاشی میکشیده است. این هنر در ایران و بهخصوص در غرب کشور (لرستان) سابقهای بسیار کهن دارد. این مقاله به بررسی نقوش صخرهای نویافتۀ روستای باوکی، شهرستان ازنا در لرستان میپردازد. تاکنون هیچگونه اقداماتی جهت ثبت این محوطه صورت نگرفته است؛ لذا ثبت و مطالعۀ صخرهنگارههای باوکی، در تکمیل نقشۀ باستانشناسی کشور و مطالعات صخرهای از اهمیت فراونی برخوردار است، بهویژه این نقوش دارای تنوع نقش و موضوعاتی روایی است که متفاوتتر از سبک نقشهای انسانی و یا حیوانی دیگر صخرهنگارههای ایران است. پرسشهای اصلی پژوهش عبارتنداز: نقوش باوکی دربرگیرندۀ چه نقشهایی است، و سبک و شیوۀ طراحی نقوش چگونه است؟ این نقوش قابلمقایسه با چه مناطقی است؟ هدف از ایجاد نقوش چه بوده است؟ سنگنگارههای باوکی به چه دورۀ تاریخی تعلق دارند؟ روش پژوهش این مقاله بدینصورت است؛ ابتدا با بررسی پیمایشی منطقۀ ازنا و سنگنگارههای آن، شناسایی و مورد عکسبرداری و مستندنگاری، و سپس تمام نقوش با نرمافزار Corel مورد طراحی قرار گرفت. با استفاده از روش کتابخانهای به تطبیق نقوش و مردمشناسی و گاهنگاری محوطۀ نویافته پرداخته شد. نتایج پژوهش نشانگر این است که تعداد نگارههای باوکی 74 نقش است که برروی صخرههای بههمپیوسته و دربرگیرندۀ نقوش: انسانی، حیوانی، هندسی، گیاهی و ابزارآلات است. نگارهها بسیار ساده و انتزاعی و تعداد محدودی واقعگرایانه ایجاد شدهاند. با توجه به بررسیهای انجامگرفته میتوان گفت که نقوش این محوطه ازنظر کمّی و کیفی قابلمقایسه با نقوش صخرهای مناطق مختلف ایران، مانند: کندهنگارههای تیمره (خمین)، سونگون (ارسباران)، زرینه (قروه) و در خارج از کشور با قوبوستان (آذربایجان)، گغاما (ارمنستان) هستند. با توجه به اطلاعات بهدستآمده از نقوش و آثار سفالی بهدستآمده از محوطه و اطراف آن، بررسی استقرارهای اطراف محوطه و مقایسۀ نقوش با سایر محوطههای تاریخگذاریشده در ایران، سبک نقوش، و سایر دادههای تاریخی با شرط رعایت احتیاط قدمت نقوش مربوط به عصرآهن میباشد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1399/9/9 | پذیرش: 1399/12/2 | انتشار: 1400/6/10
دریافت: 1399/9/9 | پذیرش: 1399/12/2 | انتشار: 1400/6/10
فهرست منابع
1. - افشاری، حسن؛ و باشتنی، مرضیهالسادات، (1399). «نقوش رنگی تازه کشفشده هومیان و جایگاه آن در زندگی کوچروهای کوهدشت لرستان». باستانپژوه، سال 19 و 20، شمارۀ 24 و 25، صص: 120-102.
2. - افضلطوسی، عفتالسادات؛ و حسنپور، مریم، (1391). «نقش نمادهای آئینی و دینی در نشانههای بصری گرافیک معاصر ایران». مطالعات ملی، دورۀ 13، شمارۀ 1 (49)، صص: 161-135.
3. - ایزدپناه، حمید، (1363). آثار باستانی و تاریخی لرستان. جلد 1، تهران: مؤسسۀ انتشارات آگاه.
4. - ایزدپناه، حمید، (1348الف). «نقاشیهای پیشازتاریخ در غارهای لرستان». مجلۀ باستانشناسی و هنر ایران. شمارۀ 3، صص: 13-6.
5. - ایزدپناه، حمید، (1348ب). «نقاشیهای غار دوشه». باستانشناسی و هنر ایران، شمارۀ 4، صص: 57-53.
6. - اینسول، تیمونی، (1392). باستانشناسی دین و آیین. ترجمۀ وحید عسکرپور، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
7. - آناتی، امانوئل، (1377). «نوشتن بر دیوار». ترجمۀ محمد اسکندری. نشریۀ پیام یونسکو، سال 29، شمارۀ 335، صص: 16-10.
8. - آنیتاکه، بهنام؛ و صادق، مینا، (1378). مفرغهای لرستان و صنایع فلزی اسلامی (مجموعۀ موزۀ خرمآباد). خرمآباد: موزۀ خرمآباد.
9. - بختیاریشهری، محمود، (1388). «بررسی و مطالعۀ سنگنگارههای نویافتۀ دشت توس». مطالعات باستانشناسی، شمارۀ 1، صص: 44-21.
10. - بصیری، محمدصادق؛ و صرفی، محمدرضا، (1384). «نگاهی به محتوای اسطورهای انگارههای درخت در تمدن جیرفت». مطالعات ایرانی، شمارۀ 8، صص: 52-31.
11. - بورنی، مک، (1348). «گزارش مقدماتی بررسی و حفاری در غارهای کوهدشت لرستان برای تعیین تاریخ نقشهای پیشازتاریخی ناحیه لرستان». ترجمۀ ذبیحالله رحمتیان، مجلۀ باستانشناسی و هنر ایران، شمارۀ 3، صص: 16-14.
12. - بوکور، مونیکدو، (1373). رمزهای زندهجان. ترجمۀ جلال ستاری، تهران: نشر مرکز.
13. - بیگلری، فریدون؛ و عبدی، کامیار، (1393). نشانههایی از دویست هزار سال همبودی انسان و جانوران در ایران. تهران: موزۀ ملی ایران.
14. - پورداوود، ابراهیم، (1345). «زینابزار (برگی از تاریخ سلاح در ایران)». مجلۀ بررسیهای تاریخی، شمارۀ 1 و 2، صص: 18-10.
15. - پورداوود، ابراهیم، (1345). «زین ابزار، کمان و تیر (برگی از تاریخ سلاح در ایران)». مجلۀ بررسیهای تاریخی، شمارۀ 7، صص: 45-29.
16. - جمالی، محسن، (1394). سنگنگارههای گلپایگان گذرگاه تاریخ. قم: انتشارات ائمه.
17. - جمعی از نویسندگان، (1395). فرهنگنامۀ حیاتوحش ایران (مهرهداران). تهران: نشر طلایی.
18. - حبیبی، منصوره، (1381). «سیلک، نمادها و نشانهها (نقوش جانوری و گیاهی)». مجلۀ کتاب ماه هنر، شمارۀ 49 و 50. صص: 120-118.
19. - دانشمند، پارسا، (1383). «یادداشتهای آسوریک و پهلویک». مجلۀ فرهنگ، شمارۀ 51 و 52، صص: 44-21.
20. - ذاکرین، میترا، (1390). «بررسی نقش خورشید در سفالینههای ایران». نشریۀ هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، شمارۀ 46، صص: 34-23.
21. - رحیمپور، شهدخت، (1394). «بررسی جایگاه اسب از اسطوره تا تداوم نقش آن بر فرش». فصلنامۀ نگارینه هنر اسلامی، دورۀ 2، شمارۀ 6، صص: 36-21.
22. - رشیدینژاد، مسعود؛ دلفانی، میثم؛ و مصطفیزاده، نرگس، (1388). «معرفی سنگنگارههای جربت، شهرستان جاجرم». پژوهشهای باستانشناسی مدرس، سال اول، شمارۀ 2، صص: 174-166.
23. - رضایی، مهدی؛ و جودی، خیرالنساء، (1389). «اشکفتنگارههای هلوش؛ معرفی، توصیف، تفسیر و گاهنگاری». [پیوسته] قابل دسترس در: تارنمای مجلۀ علمی ترویجی انسانشناسی وفرهنگ: http://anthropology.ir/article/7819: تاریخ مراجعه به سایت 1394.
24. - رفیعفر، جلالالدین، (1384). سنگنگارههای ارسباران. تهران: پژوهشکدۀ مردمشناسی.
25. - روستایی، کورش، (1386). «معرفی نقوش صخرهای نویافته در کوهدختر رشم، دامغان». باستانپژوهی، سال 2، شمارۀ 3، صص: 94-90.
26. - سبزی، موسی؛ و همتیازندریانی، اسماعیل، (1399). «بررسی و تحلیل سنگنگارههای بروجرد استان لرستان». پژوهشهای باستانشنایی ایران، دورۀ 10، شمارۀ 2، صص: 112-91.
27. - سجادیراد، سیدهصدیقه؛ و سجادیراد، سیدکریم، (1392). «بررسی و اهمیت اسب در اساطیر ایران و سایر ملل و بازتاب آن در شاهنامه فردوسی». پژوهشنامۀ ادب حماسی، سال 9، شمارۀ 16، صص: 128-99.
28. - سرلو، خوان ادوارد، (1388). فرهنگ نمادها. ترجمۀ مهرانگیز اوحدی، تهران: دستان.
29. - شوالیه، ژان؛ و گربران، آلن، (1388). فرهنگ نمادها. ترجمۀ سودابه فضائلی، جلد 4، تهران: جیهون.
30. - صادقی، سارا، (1393). «نگرشی نو به صخرهنگارههای شرق ایران». پایاننامۀ کارشناسیارشد، باستانشناسی دانشگاه بیرجند (منتشرنشده).
31. - صادقی، سارا، (1399). «بررسی و مطالعه روشمند و علمی باستانشناختی- انسانشناختی نگارکندهای استان کردستان، جهت دستیابی به نقش شاخص برای گاهنگاری»، سنندج: بایگانی میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
32. - طاهری، صدرالدین، (1391). «رقص، بازی، نمایش، بررسی کنشهای نمایشی در آثار پیش از اسلام ایران». نشریه هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی، دورۀ 3، شمارۀ 43، صص: 49-41.
33. - عادلی، جلال، (1379). «نقوش تازه کشفشده در همیان». خرمآباد: بایگانی اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان لرستان (منتشرنشده).
34. - طلایی، حسن، (1390). هشت هزار سال سفال ایران. تهران: انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی.
35. - فرزین، علیرضا، (1372). لرستان در گذر تاریخ. لرستان: سازمان میراثفرهنگی کشور، میراثفرهنگی لرستان.
36. - فروزنده، محفوظ، (1388). «پژوهشی در رقصهای ایرانی از روزگاران باستان تا امروز». مجلۀ فرهنگ مردم، شمارۀ 29، صص: 200-175.
37. - فرهادی، مرتضی، (1374). «موزههایی در باد، معرفی مجموعۀ عظیم سنگنگارههای نویافتۀ تیمره». فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 7 و 8، صص: 61-16.
38. - فرهادی، مرتضی، (1377). موزههایی در باد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
39. - قائم، گیسو، (1388). «پیام چلیپا بر سفالینه ایران». نشریۀ صفّه، دورۀ 19، شمارۀ 49، صص: 46-31.
40. - قسیمی، طاهر، (1399). «سیری بر هنر صخرهای». نشریۀ باستانشناسی، دورۀ سوم، شمارۀ 2، صص: 48-25.
41. - کاظمی، محمد، (1393). «بررسی نقوش صخرهای شمالغرب ایران». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه محققاردبیلی (منتشرنشده).
42. - کریمی، فریبا، (1386). «نگرشی نو به کندهنگارههای صخرهای ایران بر مبنای مطالعات میدانی». مجلۀ باستانپژوهی، سال دوم، دورۀ جدید، شمارۀ 3، صص: 34-20.
43. - گاراژیان، عمران؛ عادلی، جلال؛ و پاپلییزدی، لیلا، (1380). «سنگنگارههای تازه کشفشده همیان». مجلۀ انسانشناسی، سال اول، شمارۀ 2، صص: 100-84.
44. - گاردنر، هلن، (1365). هنر درگذر زمان. ترجمۀ محمدتقی فرامرزی، تجدید نظر: هورست دلاکروا و ریچارد ج . تنسی، تهران: انتشارات آگاه.
45. - گیرشمن، رومن، (1346). هنر ماد و هخامنشی. ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
46. - محمدیان، فخرالدین؛ شریفکاظمی، خدیجه؛ و مهرآفرین، رضا، (1398). «بازتاب جایگاه نقش تیر و کمان در تاریخ و فرهنگ ایران». دو فصلنامۀ علمی پژوهش هنر. سال 9، شمارۀ 17، صص: 46-33.
47. - ناصریفرد، محمد، (1386). موزههای سنگی، هنرهای صخرهای. اراک: نوای دانش.
48. - ناصریفرد، محمد، (1395). سنگنگارههای ایران زبان مشترک جهانی. قم: واصف لاهیجی.
49. - نورآقایی، آرش، (1387). عدد نماد اسطوره. تهران: نقد افکار.
50. - ورجاوند، پرویز، (1349). «معرفی نقوش پیشازتاریخ قوبوستان و مقایسه آن با نقشهای لرستان و سفالینهها». مجلۀ باستانشناسی و هنر ایران، شمارۀ 5، صص: 30-18.
51. - ویالو، دنی، (1377). «تخیل پیش تاریخی». ترجمۀ علی مستشاری، مجلۀ پیام یونسکو، سال 29، شمارۀ 335، صص: 17-21.
52. - هال، جیمز، (1397). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.
53. - مصاحبه شفاهی با آقای «احمد عزیزی» در تاریخ 15/08/1399.
55. - Alves, Â. G. C.; Ribeiro, M. N.; Arandas, J. K. G. & Alves, R. R. N., (2018). “Animal Domestication and Ethnozootechny”. Ethnozoology, Pp: 151-165, Academic Press.
56. - Bernbeck, R.; Hessari, M.; Pollack, S.; Rol, N. & Akbari, H., (2020). “Sounding at Three Chalcolithic Sites in the Varamin Plain (2018)”. AMIT, No. 49, Pp:75-49.
57. - Goff, C., (1970). “Neglected aspects of Luristan art. Jaarboek van het Genootschap Nederland-Iran stichting voor culturele betrekkingen”. [Annuaire de la Société Néerlando-iranienne], No. 5, Pp: 27-37.
58. - Otte, M.; Adeli, J. & Remacle, L., (2003). “Art rupestre de I oust iranien. West Iranian Rock Art”. INORA (International Newsletter on Pock Art), No. 37, Pp: 8-12.
59. - Vahdati Nasab, H.; Rezaei, M. H. & Naderi, R., (2008). “Helak, A Palaeolithic cave copmplex featuring rock art along the northern shore of Parishan Lake, Fars province, Iran”. Name-ye Pazhuheshgah, Journal of the Research Institute of I.C.H.T.O, No. 22/23. Pp: 91–96.
60. - Zeder, M. A., (2008). “Domestication and early agri-culture in the Mediterranean Basin: Origins, diffusion, and impact”. PNAS. August 19, 2008, No. 105 (33), Pp: 11597-11604; https://doi.org/10.1073/pnas.0801317105.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |