logo
سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 )                   سال 5 شماره 17 صفحات 26-7 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.17.7
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.17.1.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hariryan H, Motarjem A, Saed-Mucheshi A. (2021). Preliminary Study of Chalcolithic Lithic in the East of Kurdistan Province. Parseh J. Archaeol. Stud.. 5(17), : 1 doi:10.30699/PJAS.5.17.7
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-461-fa.html
حریریان حمید، مترجم عباس، ساعدموچشی امیر.(1400). مطالعۀ دست‌افزارهای سنگی محوطه‌های دورۀ مس‌وسنگ شرق استان کردستان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (17) :26-7 10.30699/PJAS.5.17.7

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-461-fa.html

مطالعۀ دست‌افزارهای سنگی محوطه‌های دورۀ مس‌وسنگ شرق استان کردستان
حمید حریریان1 ، عباس مترجم*2 ، امیر ساعدموچشی3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری،دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، motarjem@basu.ac.ir
3- استادیار دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران
چکیده:   (6624 مشاهده)
در این نوشتار مصنوعات سنگی به‌دست‌آمده از سه محوطه در بخش شرقی استان کردستان مورد مطالعه قرار می‌گیرد. دورۀ مس‌و‌‌سنگ با سنت‌های سفالی متفاوت نسبت به دورۀ قبل در زاگرس نمایان می‌شود؛ این تغییرات در مصنوعات سنگی علاوه‌بر ابزارهای متنوع عمدتاً در ظهور گونه‌ای از تیغه‌های بلند و تیغه‌های داس بسیار منظم  و استاندارد ظاهر می‌شود. با توجه به فراوانی یافته‌ها، پرسش اصلی در این مقاله این است که فناوری و کارکرد ابزارها در دورۀ مس‌و‌‌سنگ چگونه بوده است؟ این مطالعه نشان می‌دهد که در این دوره برای جدا کردن برداشته از سنگ‌مادر، در مراحل اولیه از شیوۀ ضربۀ مستقیم با چکش سخت و در مراحل بعدی ابزارسازی از شیوۀ فشاری استفاده شده است. هم‌چنین تیغه‌های بلند و تیغه‌های داس به‌دست‌آمده، با وجود این‌که از منظر فن تولید، شیوۀ فشاری تداوم دورۀ نوسنگی زاگرس است؛ اما ازنظر ابعاد و هم‌چنین نسبت طول تیغه‌ها به عرض آن‌ها در یک طبقۀ جدید که شاخصی نویافته برای دورۀ مس‌و‌‌سنگ است، معرفی می‌شوند. وجود ابسیدین و نبود شواهدی از ساخت تیغه‌های داس از نوعی چخماق تیره‌رنگ خالص، احتمال ساخت تیغه‌های تولید‌شده از این گونه در کارگاه‌های تخصصی خارج از محوطه و وارداتی بودن آن‌ها به این محوطه‌‌ها را نشان می‌دهد. نتایج نشان می‌دهند که شروع ساخت تیغه‌های داس منظم از دورۀ مس‌و‌‌سنگ جدید آغاز می‌شود و مهارت ساخت این ابزارها بدون‌شک مرتبط با وجود افرادی است که تخصص‌ و توانایی خاصی برای این تولیدات داشته و این ابزارها را در مناطق خاصی توزیع می‌کرده؛ چراکه کمترین دورریز از نوع چخماق مرغوب این تیغه‌ها در محوطه‌ها یافت نشده است. درحالی‌که اغلب دورریزها متعلق به گونه‌های سنگ چخماقی هستند که در آبرفت رودخانه متصل به محوطه است. 
شماره‌ی مقاله: 1
واژه‌های کلیدی: شرق استان کردستان، دورۀ مس‌و‌‌سنگ، مصنوعات سنگی.
متن کامل [PDF 1068 kb]   (728 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1399/9/7 | پذیرش: 1399/10/10 | انتشار: 1400/9/30
فهرست منابع
1. - اینیزان، ماری لوییز؛ ردرن بالینگر، میشل؛روش، هلن؛ و تیکسیه، ژاک، (1389). فناوری و واژه‌شناسی دست افزار سـنگی. ترجمۀ الهام قصیدیان، تهران، انتشارات سمیرا.
2. - برنبک، راینهارد؛ پلاک، سوزان؛ قصیدیان، الهام؛ و حیدری‌گوران، سامان، (1382). «بان‌آسیاب: مکانی برای تولید صنایع سنگی در ماهیدشت». گزارشات باستان‌شناسی، شمارۀ 2، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی. صص: 109-128.
3. - حریریان، حمید؛ مترجم، عباس؛ ساعدموچشی، امیر؛ کریمی، زاهد؛ و خسروی، سلمان، (1400). «مطالعه اولیه دست‌فزارهای سنگی محوطه‌های دورۀ مس‌وسنگ در غرب استان کردستان». مجلۀ پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، سال 11، شمارۀ 30، صص: 27-7.
4. - دارابی، حجت، (1392). «صنایع سنگی محوطۀ چیاسبزشرقی، سد سیمره تغییرات تکنولوژیکی از دوره انتقالی نوسنگی به نوسنگی بی‌سفال در غرب ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 3، شمارۀ 5، صص: 24-7.
5. - ساعدموچشی، امیر، (1390). «گمانه‌زنی به‌منظور لایه‌نگاری محوطۀ کلنان در شهرستان بیجار». کردستان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
6. - ساعدموچشی، امیر، (1398). «گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تپه‌برج گلالی شهرستان قروه». کردستان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
7. - مترجم، عباس، (1392). «گـزارش فصـل دوم کاوش نجـات بخشـی در تپه قشـلاق تالوار».کردستان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
8. - مترجم، عباس، (1393). «گـزارش فصـل سوم کاوش نجـات بخشـی در تپه قشـلاق تالوار».کردستان: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کردستان (منتشرنشده).
9. - مترجم، عباس؛ و شریفی، مهناز، (1393). «تحلیلی بر کارکرد و ماهیت نمادکالاها (توکن) و پیکرک‌های گلی در دورۀ مس‌وسنگ تپه‌قشلاق تالوار، کردستان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ هفتم، دورۀ چهارم، صص: 46-27.
10. - مترجم، عباس و شریفی، مهناز (1395). «فرآیند گذار از سنت‌های فرهنگی نوسنگی جدید به مس وسنگ قدیم در پسکرانه‌های شرق زا گرس مرکزی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 16، دورۀ 8، صص: 83-102.
12. - Abdi, K., (2002). “Strategies of Herding: Pastoralism in the Middle Chalcolithic Period of the West Central Zagros Mountains”. Ph.D Dissertation, Department of Anthropology, the University of Michigan.
13. - Abdi, K., (2003). “The Early Development of Pastoralism in the Central Zagros Mountains”. Journal of World Prehistory. Vol. 17, No, 4, December.
14. - Andrefsky, W. J., (2000). Lithics, Macroscopic Approaches to Analysis. Cambridge: Cambridge University Press.
15. - Anderson, P. C., (1980). “A testimony of prehistoric tasks: diagnostic residues on stone tool working edges”. World Archaeology, NO. 2, Pp: 181–195.
16. - Anderson, P. C., (1999). “Experimental cultivation, harvest and threshing of wild cereals: their relevance for interpreting the use of epi-Paleolithic and Neolithic artifacts”. In: Anderson, P.C. (Ed.), Prehistory of Agriculture: New Experimental and Geographic Approaches. University of California Press, Los Angeles, Pp: 118–145.
17. - Bernbeck, R.; Pollock, S.; Ghasidian, E. & Heydari Goran, S., (2003). “Ban Asyab: A place for producing stone industries in Mahidasht”. Archaeological Reports, No. 2, Archaeological Research Institute, Pp: 128-109, (In Persian).
18. - Darabi, H., (2014). “The Chipped Stone Industry of East Chia sabz, Seymareh Dam: Technological Changes from Transitional Neolithic to Aceramic Neolithic Time in Western Iran”. Archaeological Research of Iran, Vol. 3, No. 5. (In Persian).
19. - Hariryan, H.; Motarjem, A. & Saed Mucheshi, A.; Karimi, Z. & Khosravi, S., (2021). “Preliminary study of Chalcolithic lithic in the west of Kurdistan Province”. Archaeological Research of Iran. Vol 11, No. 11, Pp: 7-27, (In Persian).
20. - Heydari, S., (2004). “Raw material deposits for stone in Iran. Some case studies”. In: Stöllner T, Slotta R, Vatandoust A. (eds), Persia's ancient splendor. Mining Museum, Bochum, Pp: 124-129.
21. - Henrickson E. F., (1983). “Ceramic Styles and cultural Interaction in the Early and Middle chalcolithic of central Zagros, Iran”. Unpublished Ph.D dissertation. Department of Anthropology. University of Toronto University. Ann Arbor.
22. - Henrickson E. F., (1985). “An updated Chronology of the Early and Middle Chalcolithic of the Central Zagros Highlands, Western Iran”. IRAN, Vol. 23, Pp: 63-108.
23. - Hole, F; Flannery, K. & Neely, J., (1969). Prehistory and Human Ecology of the Deh Luran Plain. An Early Village Sequence from Khuzistan, Iran. Memoirs of the Museum of Anthropology 1 Ann Arbor: University of Michigan.
24. - Inizan, M. L,; Reduron-Ballinger, M,; Roche, H. & Tixier, J., (1999). “Technology and Terminology of Knapped Stone”. Nanterre: CREP, (In Persian).
25. - Kozlowski, S.K., (1999). “The Eastern Wing of the Fertile Crescent: Late Prehistory of Greater esopotamian Lithic Industries”. BAR International Series 760. Oxford.
26. - Motarjem, A., (2013). “The second season of Exploring Salvation in the Tepe Gheshlagh of Talvar, Kurdistan”. Institute of Archaeology, Research Institute for Cultural Heritage and Tourism (unpublished), (In Persian).
27. - Motarjem, A., (2014). “The third season of Exploring Salvation in the Tepe Gheshlagh of Talvar, Kurdistan”. Institute of Archaeology, Research Institute for Cultural Heritage and Tourism (unpublished), (In Persian).
28. - Motarjem, A., & Sharifi, M., (2014). “A study on the function of tokens and clay figurines of Tepe Gheshlagh-e Talvar, a Chalcolithic site in Iran”. Archaeological Research of Iran, Vol. 4, Pp 27–46, (In Persian).
29. - Mortensen, P. & Smith, P. E. L., (1977). “A Survey of prehistoric sits in the Harsin region”. Modares Archaeological Research, Vols. 5 & 6, Nos.10 &11, Pp: 2014.
30. - Motarjem, A., Sharifi, M., (2016). “The Process of Transition from New Neolithic Cultural Traditions to Old Copper and Old Stone in the East Zagros”. Central Iranian Archaeological Research, V. 8, N. 16, Pp: 83-102.
31. - Nishiaki, Y; Azizi Kharanaghi, H. & Abe, M., (2013). “The late aceramic Neolithic flaked stone assemblage from Tepe Rahmatabad, Fars. Southwest Iran”. Iran, Vol. LI, Pp: 1–15.
32. - Nishiaki, Y; M. H. Taheri, M. H. & Sardari, A., (2018). “Lithic Industry of the Early Chalcolithic in the Southern Zagros: New Insights from the Middle Bakun Site of Tal-e Mash Karim”. Iran. Ancient Near Eastern Studies, No. 55, Pp: 125–141.
33. - Nishiaki, Y., (2019). “The Neolithic-Chalcolithic Transition in Southwestern Iran: Examining Blade Production Technology at Tall-i Bakun B, Fars”. Journal of Archaeology, Iran, No. 2(4), Pp: 1–5.
34. - Pullar, J., (1975). “The Neolithic of the Iranian Zagros”. Unpublished Ph.D dissertation. University of London.
35. - Renette, S. & Mohammadi Ghasrian, S., (2020). “The central and northern Zagros during the late chalcolithic: an updated ceramic chronology based on recent fieldwork results in western Iran”. Paléorient, No. 46 (1-2), Pp: 109-132.
36. - Rosen, S. A., (1997). “Lithics after the Stone Age: A Handbook of Stone Tools from the Levant”. Walnut Creek.
37. - Rosen, S. A., (2004). “The Chipped stone Assemblages”. Edited by: Ussishkin, David, The renewed Archaeological Excavations at Lachish, Vol, V. Pp: 2197-2225.
38. - Rosen A S. & Vardi, J., (2014). “Chipped Stone Assemblage from Tell Jemmeh”. Edited by David Ben-Shlomo and Gus W. Van Beek, Smithsonian Contributions to Anthropology, Pp: 987-1003.
39. - Rothman, M, S., (2011). “Migration and Resettlement: Godin Period IV”. In: Gopnik H. and Roth man M. (eds.), On the High Road: The History of Godin Tepe, Iran: 139-206. Costa Mesa, California: Mazda Publishers in association with Royal Ontario Museum.
40. - Saed-Mucheshi, A., (2011). “Stratigraphy of Tepe Kalanan: Bijar County, Kurdistan”. Institute of Archaeology, Research Institute for Cultural Heritage and Tourism (unpublished), (In Persian).
41. - Saed-Mucheshi, A., (2019). “Report of Archaeological determining and excavation of the Kurdistan province, Tepe Gelali, Qoeveh County”. Institute of Archaeology, Research Institute for Cultural Heritage and Tourism (unpublished), (In Persian).
42. - Saed-Mucheshi, A., “Taherabad Phase (Godin VIII)? The Correction of a Drawback in Eastern Central Zagros Chronology”. (In Press).
43. - Sharifi, M. & Motarjem, A., (2018). “The process of cultural change in the Chalcolithic period in the highlands of Western Iran at Tepe Gheshlagh”. Journal of Documenta Praehistorica, Vol, XLV, Pp: 86–99.
44. - Thomalsky, J., (2012). “Lithic industries of the Ubaid and Post-Ubaid period in northern Mesopotamia”. After the Ubaid: interpreting change from the Caucasus to Mesopotamia at the dawn of urban civilization (4500- 3500 BC), Papers from The Post-Ubaid Horizon in the Fertile Crescent and Beyond International, Workshop held at Fosseuse, 29th June-1st July 2009, Edited by Catherine Marro, Institut Français d’études anatoliennes georges– dumezil CNRS USR 3131.
45. - Unger-Hamilton, R., (1984). “The formation of use-wear polish on flint: beyond the deposit versus abrasion controversy”. Journal of Archaeological Science, No. 11, Pp: 91–98.
46. - Unger-Hamilton, R., (1988). “Method in microwear analysis: prehistoric sickles and other stone tools from Arjoune, Syria”. BAR international Series 435, Oxford.
47. - Unger-Hamilton, R., (1989). “The Epi-Paleolithic southern Levant and the origins of cultivation”. Current Anthropology, No. 30 (1), Pp: 88–103.
48. - Witthoft, J., (1967). “Glazed polish on flint tools”. American Antiquity, No. 32 (3), Pp: 383–388.
49. - Young, T. C. Jr., (1969). Excavation at Godin Tepe. First Progress Report, Royal Ontario Museum. ROM. I. Occasional Papers no: 17 Art and Archaeology, Toronto.
50. - Young, T. C. & Levine, L., (1974). Excavation of the Godin Project. Second progress report, Occasional Papers 26, Art and Archaeology, Royal Ontario Museum, Toronto.
51. - Zeidi, M. & Conard, N. J., (2013). “Chipped stone artifacts from the aceramic Neolithic site of Chogha Golan, Ilam Province, western Iran”. Stone Tools in Transition: From Hunter-Gatherers to Farming Societies in the Near East, 7th Conference on PPN Chipped and Ground Stone Industries of the Fertile Crescent, Pp: 315-326.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.