logo
سال 5، شماره 15 - ( 3-1400 )                   سال 5 شماره 15 صفحات 187-175 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.15.175
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.15.8.6

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Ataeiniya S, Mortezaei M, Kalhor M. (2021). A study on the Architecture of the North of the Country from an Archaeological Perspective and its Role in Sustainable Development (Case Study, Kojoor Ancient Area). Parseh J Archaeol Stud. 5(15), 175-187. doi:10.30699/PJAS.5.15.175
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-350-fa.html
عطائی‌نیا شراره، مرتضایی محمد، کلهر محمد.(1400). پژوهشی در معماری شمال کشور از دیدگاه باستان‌شناختی و نقش آن در توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی، منطقۀ باستانی کجور) مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (15) :187-175 10.30699/PJAS.5.15.175

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-350-fa.html

پژوهشی در معماری شمال کشور از دیدگاه باستان‌شناختی و نقش آن در توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی، منطقۀ باستانی کجور)
شراره عطائی‌نیا1 ، محمد مرتضایی*2 ، محمد کلهر3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، m_mortezayi2008@yahoo.com
3- استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری، تهران، ایران.
چکیده:   (3680 مشاهده)
وجود برخی نقاط در شمال ایران با آب‌وهوای متفاوت ویژگی‌های خاصی را پدید آورده است و از آنجاکه اقلیم در روند شکل‌گیری فرهنگ و معماری هر منطقه تأثیر مستقیمی دارد، آب‌وهوای سرد و کوهستانی در منطقۀ کجور نیز سبب شکل‌گیری معماری متفاوت با سایر نقاط شمال کشور شده است که بیشتر برگرفته از فرهنگ‌های باستانی این ناحیه است. در این‌میان معماری و توسعۀ پایدار، بر پایۀ طبیعت‌گرایی، مخاطب‌محوری، عملکردگرایی مبتنی‌بر طراحی بیرونی با تلفیقی از خاطرات، نیازها و زیبایی‌شناسی مشترک میان باستان‌شناسی و معماری، فضای بیرونی را طراحی و هدایت می‌کند. کجور بین دو درۀ هراز و چالوس، در غرب استان مازندران واقع ‌شده که وسیع‌ترین محوطه‌ها و آثار شناسایی‌شده متعلق به دوران اسلامی را در منطقه داراست. این آثار به دو گروه تپه‌ها، و محوطه‌ها و بناهای آرامگاهی تقسیم می‌گردد. در بررسی باستان‌شناختی آثار دشت میان‌کوهی کجور، انبوهی از آثار شامل: محوطه، گورستان، معماری سنگ‌چین، آسیاب سنگی شناسایی گردید که نشان از تأثیرگذاری آن بر فرهنگ و معماری کنونی دارد. براساس داده‌های سفالی، طیف زمانی محوطه‌های شناسایی‌شده از دورۀ پیش‌ازتاریخ (مس‌وسنگ میانی و جدید، مفرغ قدیم، آهن)، تا دوران اسلامی (قاجار) را شامل می‌شود که بیشترین تعداد استقرارگاه‌ها مربوط به دورۀ تاریخی اشکانی است.پرسش‌های پژوهش‌ عبارتنداز: 1- تا چه اندازه پیشینۀ باستانی منطقۀ کجور در شکل‌گیری و توسعۀ معماری بومی و پایدار منطقه نقش داشته است؟ 2- احیای معماری بومی مناطق البرز مرکزی به‌خصوص منطقۀ کجور چه نقشی در حفظ و نگه‌داری میراث‌فرهنگی این مناطق دارد؟ با توجه به حجم انبوه مکان‌ها، محوطه‌ها و آثار فرهنگی ادوار مختلف در این منطقه می‌توان گفت شرایط مساعدی جهت استقرار جوامع انسانی بر این منطقه حکم‌فرما بوده است. این پژوهش برمبنای توصیف وقایع و پدیده‌ها، گروه‌بندی وقایع و پدیده‌ها، و آشکارسازی روابط همیشگی میان پدیده‌ها (قوانین علمی) و تدوین نظریه‌هایی که علل وقایع و پدیده‌ها را تبیین می‌کند، به نگارش درآمده است. مقالۀ حاضر تلاش دارد تا ضمن تحلیل نتایج حاصل از این تحقیقات و بررسی تحولات این دوران، به نقش این محوطه‌ها در توسعۀ پایدار منطقه بپردازد. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش به روشن شدن اصول پایدار نهفته در معماری مازندران منجر خواهد شد. 
واژه‌های کلیدی: اماکن تاریخی، باستان‌شناختی، بررسی و شناسایی، توسعۀ پایدار کجور.
متن کامل [PDF 604 kb]   (1111 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/3/12 | پذیرش: 1399/6/5 | انتشار: 1400/2/10
فهرست منابع
1. - ابن‌اسفندیار، محمدبن حسن، (1366). تاریخ طبرستان. تصحیح: عباس اقبال، تهران: نشر اساطیر.
2. - افشار، ایرج، (1381 ). دریای مازندران (پژوهش در جغرافیای طبیعی، نام و پیشینه). تهران: وزارت امور خارجه.
3. - حسینی‌لرگانی، (1392). «گزارش بررسی‌های باستان‌شناسی منطقۀ کجور با تأکید بر مناطق دوران تاریخی». فصل اول،ساری: بایگانی اداره کل میراث‌فرهنگی،صنایع‌دستی و گردشگری مازندران (منتشر نشده).
4. - حسینی‌لرگانی، سیده‌هانیه، (1394). «بررسی و تحلیل باستان‌شناختی آثار دشت میان‌کوهی-کجور-مازندران». همایش ملی باستان‌شناسی ایران، بیرجند: گروه باستان‌شناسی دانشگاه بیرجند، آبان‌ماه، صص: 20-1.
5. - خاکپور، مژگان، (1392). «مسکن بومی در جوامع روستایی گیلان». نشریۀ هنرهای زیبا، دورۀ 22، شمارۀ 22، تابستان، صص: 72-63.
6. - خزایی‌کوهپر، مصطفی، (1390). «گزارش بررسی‌های باستان‌شناسی منطقۀ کجور با تأکید بر مناطق دوران پیش‌ازتاریخ». فصل اول، ساری: بایگانی اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مازندران (منتشر نشده).
7. - رنفریو، کالین؛ و بان، پل، (۱۳۹۰). مفاهیم بنیادی در باستان‌شناسی. ترجمۀ اکبرپور فرج و سمیه عدیلی، تهران: نشر سمیرا.
8. - ستوده، منوچهر، (1374). از آستارا تا استرآباد (آثار و بناهای مازندران غربی). تهران: انتشارات معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد سوم، چاپ دوم.
9. - صفری کمال‌الدین‌پشته، محمد؛ و دهقان، نرگس، ( 1394). «معماری بومی منطقۀ کجور (مطالعۀ موردی، روستای لاشک)». همایش معماری و شهرسازی بومی ایران، یزد: دانشگاه علم و هنر، زمستان، صص: 15-1.
10. - فاگان، برایان، (۱۳۸۲). سرآغاز: درآمدی بر باستان‌شناسی (اصول، مبانی و روش‌ها). ترجمۀ غلامعلی شاملو، تهران: انتشارات سمت. جلد دوم.
11. - قمری‌فتیده، محمد، (1391). «گزارش تپۀ آفله‌سی‌خاچک». ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
12. - کریمیان، حسن؛ و احمدی، عباسعلی، (1394). «باستان‌شناسی فضایی، رویکرد علمی در مطالعه و تحلیل در معماری، فضاهای شهری و بافت کهن». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 7، شمارۀ 2، پاییز و زمستان، صص: 116-103.
13. - موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی، (1387). «گزارش توصیفی بررسی باستان‌شناختی به‌منظور تهیه نقشۀ اطلس باستان‌شناسی مازندران». فصل اول، ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
14. - موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی، (1388). «گزارش توصیفی بررسی باستان‌شناختی به‌منظور تهیه نقشۀ اطلس باستان‌شناسی مازندران». فصل دوم، ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
15. - موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی؛ و عباس‌نژاد، رحمت، (1379). «گزارش بررسی و معادن و مراکز فلزگری استان در دامنه‌های البرز شمالی: اولویت اول غرب مازندران». ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
16. - موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی؛ و عباس‌نژاد، رحمت، (1382). «گزارش بررسی و معادن و مراکز فلزگری استان در دامنه‌های البرز شمالی: اولویت اول غرب مازندران». فصل دوم، ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
17. - موسوی‌کوهپر، سید‌مهدی؛ و عباس‌نژاد، رحمت، (1383). «گزارش بررسی و معادن و مراکز فلزگری استان در دامنه‌های البرز شمالی: اولویت اول غرب مازندران». ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
18. - موسوی‌میرکلا، سید‌رضا، (1380). «قلعه‌تپه ناصرآباد». مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران، حوزۀ شمال و شمال شرق کشور، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.
19. - موسوی‌میرکلا، سید‌رضا، (1382). «گزارش گمانه‌زنی و تعیین حریم قلعه تپه ناصرآباد کجور». ساری: بایگانی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
20. - موسوی‌میرکلا، سید‌رضا، (۱۳۸۹). «گزارش گمانه‌زنی محوطۀ اسلامی خرابه‌شهر». ساری: بایگانی اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مازندران (منتشر نشده).
21. - موسوی‌میرکلا، سید‌رضا؛ خلیلی، مهدی؛ و جهانسوز، رضاقلی، (1398). «گورخمره اشکانی در تپۀ ناصرآباد کجور». اولین کنفرانس ملی دوسالانه باستان‌شناسی و تاریخ هنر ایران، مازندران: گروه باستان‌شناسی دانشگاه مازندران، صص: 7-1.
22. - ولی‌پور، جعفر، (1387). شهر کهن چالوس. نوشهر: نشر افست رضا.
23. - هاشمی‌زرج‌آبادی، حسن، (1381). «بررسی باستان‌شناسی آثار و محوطه‌های دورۀ اسلامی منطقۀ کجور واقع در غرب مازندران». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر‌نشده).
24. - هیگینزکاترین، آن. آر، بییر، (1381). برنامه‌ریزی محیطی برای توسعۀ زمین. ترجمۀ سید‌حسین بحرینی و کیوان کریمی، تهران: دانشگاه تهران.
26. - Butzer, K. W., (1980). “Context in archaeology: an alternative prospective”. Field Archaeology, Vol. 7, Pp: 417-422.
27. - www. Kojur.ir
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.