سال 3، شماره 10 - ( 12-1398 )
سال 3 شماره 10 صفحات 85-69 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Tayefeh Ghahremani N, Mafi F, Najafi A. (2020). The Analysis of the Geographic Factors Impact on the Spatial Distribution of the First Millennium Settlements in the Margin of the Peiqam-Chay River (East Azerbaijan-Kaleibar). Parseh J. Archaeol. Stud.. 3(10), 69-85. doi:10.30699/PJAS.3.10.69
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-300-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-300-fa.html
طایفهقهرمانی نسرین، مافی فرزاد، نجفی آراز.(1398). تحلیل نقش عوامل جغرافیایی در توزیع فضایی استقرارهای هزارۀ اول قبلازمیلاد در حاشیۀ رودخانۀ پیغامچای (آذربایجانشرقی - کلیبر) مطالعات باستانشناسی پارسه 3 (10) :85-69 10.30699/PJAS.3.10.69
نسرین طایفهقهرمانی*1 
، فرزاد مافی2 ، آراز نجفی2
، فرزاد مافی2 ، آراز نجفی2
1- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، ابهر، ایران ، ntg.ashkan@gmail.com
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، ابهر، ایران
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، ابهر، ایران
چکیده: (8046 مشاهده)
در باستانشناسی برای بازسازی محیط طبیعی بهمنظور پیبردن به چگونگی انتخاب سکونتگاههای باستانی، از علم جغرافیا مدد میجوییم؛ چراکه تأثیر متقابل انسان و محیط درطول حیات کرۀ زمین امری بلامنازع بوده و هست. مقالۀ حاضر نتیجه دو فصل بررسی میدانی در سالهای 1393 و 1396 ه.ش. در جنوبغربی شهرستان کلیبر در حوزۀ ارسباران در استان آذربایجانشرقی است. هدف بررسی در فصل اول شناسایی محوطههای باستانی بهمنظور نجاتبخشی در محدودۀ سد پیغامچای بود که طی این بررسی 18 کورگان و 11 محوطه از ادوار مختلف تاریخی بررسی و شناسایی گردید. با توجه به کورگانهایی که در محدودۀ این سد بررسی و شناسایی شد و منحصربه فرد بودن آنها بهطور خاص در شمالغرب ایران، فصل دوم مطالعات در نظر گرفته شد. ازاینرو در سال 1396 هـ.ش. مجدداً منطقۀ مزبور بررسی شد، طی این بررسی عوامل مؤثر بر شکلگیری و پراکنش استقرارهای انسانی و نحوۀ توزیع فضائی-مکانی سکونتگاهها در مطالعات لحاظ گردید. در فصل دوم، تعداد 19 کورگان و 24 محوطه از ادوار مختلف تاریخی با دو نوع الگوی استقراری شناسایی شد، که شامل استقرارهای یکجانشین و کوچنشین بودند. از مجموع 72 اثر فرهنگی-تاریخی شناسایی شده، 45 اثر تاریخی فرهنگی مربوط به محوطهها یا تپههای هزارۀ اول قبلازمیلاد است که 37 اثر از این تعداد کورگان است. این مقاله بر آن است تا نقش عوامل زیستمحیطی-جغرافیایی مؤثر از قبیل ارتفاع از سطح دریا، میزان شیب و درصد آن، دسترسی به منابع آب و زمینهای با قابلیت استقرار را در شکلدهی فضاهای زیستگاه انسانی هزارۀ اول قبلازمیلاد، در شهرستان کلیبر بررسی کرده و در آخر الگوی زیستی بهجایمانده از سههزارسال پیش تاکنون را در زندگی ایلی عشایر امروز تحلیل نماید. نتیجۀ این تحقیق ثابت کرد که بهترین گزینه برای انتخاب محل سکونت نزدیک به منابع آب بوده و بهجز 4 محوطه، بقیۀ محوطهها در فاصلۀ 0-500 متری منابع آب بودند. بهدلیل مراتع مناسب برای چرای دام از گذشتههای دور منطقه برای استقرار فصلی مناسب بوده و حتی در حالحاضر هم عشایر نیمی از سال را در آنجا میگذرانند. ارتفاع 1700-1400 متری نیز که ارتفاع مناسبی برای اسکان انسان است عامل مهمی در سکونتگزینی انسان هزارۀ اول قبلازمیلاد است. ازطرفی شکلگیری محوطهها در شیبهای آفتابگیر بوده است، در بررسی زمینهای با قابلیت استقرار شکل تپهماهوری محدودۀ شمال رودخانۀ کلیبرچای نشان داد بهدلیل امکان طغیان رودخانهها استقراری ایجاد نشده و در بخش جنوبی احتمال داده میشود بخشی از آثار باستانی زیر رسوبات مدفون باشد.
واژههای کلیدی: کلیبر، پیغامچای، تحلیل الگوی استقرار، توزیع فضایی، کوچروان، هزارۀ اول قبلازمیلاد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1398/6/20 | پذیرش: 1398/7/24 | انتشار: 1398/12/16
دریافت: 1398/6/20 | پذیرش: 1398/7/24 | انتشار: 1398/12/16
فهرست منابع
1. - ابطحی، سیدهزهرا؛ و سلمانپور، رضا، (1392). «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان هوراند». تهران: بایگانی مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی.
2. - امیدوار، کمال، (1389). درآمدی بر حفاظت خاک و آبخیزداری. یزد: دانشگاه یزد.
3. - بختیاری، سعید، (1385). اطلس گیتاشناسی استانهای ایران. چاپ دوم، شمارۀ 395، تهران: مؤسسۀ جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.
4. - دارابی، حسن، (1377). «مدلی برای مکانیابی سکونتگاههای روستایی». مسکن و محیط روستا، شمارۀ 83، صص: 16-13.
5. - رامشت، محمدحسین، (1389). «فضا در ژئومورفولوژی». مجلۀ برنامهریزی و آمایش فضا، دورۀ 4، شمارۀ 14، صص: 136-111.
6. - سعیدی، عباس؛ و حسینیحاصل، صدیقه، (1388). شالوده مکانیابی و استقرار روستاهای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. تهران: معاونت عمران روستایی، شهیدی.
7. - طایفهقهرمانی، نسرین، (1393). «گزارش بررسی و شناسایی باستانشناختی محدودۀ سد پیغامچای»، تهران: بایگانی مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی.
8. - طایفهقهرمانی، نسرین، (1396). «گزارش بررسی و شناسایی و تحلیل پراکنش کورگانهای شهرستان کلیبر (بخش جنوبغربی)». تهران: بایگانی مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی.
9. عسکرپور، وحید؛ تیراندازی، آرش؛ و آجرلو، بهرام، (1395). «درآمدی بر قومباستانشناسی کوچروان قرهداغ مرکزی آذربایجان». پژوهشهای انسانشناسی ایران، دورۀ 6، شمارۀ 1، صص: 118-101.
10. - علاییطالقانی، محمود، (1385). ژئوموفولوژی ایران. تهران: قومس. چاپ سوم.
11. - ملکشهمیرزادی، صادق، (1375). ایران، بینالنهرین، مصر. تهران: مارلیک.
13. - Johnson, H. M., (2007). Ideas of Landscape. London, Blackwell.
14. - https://fa.wikipedia.org/wiki.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |