[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) ::
جلد 3 شماره 10 صفحات 69-85 برگشت به فهرست نسخه ها
تحلیل نقش عوامل جغرافیایی در توزیع فضایی استقرارهای هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد در حاشیۀ رودخانۀ پیغام‌چای (آذربایجان‌شرقی - کلیبر)
نسرین طایفه‌قهرمانی*1، فرزاد مافی2، آراز نجفی2
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، ابهر، ایران ، ntg.ashkan@gmail.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، ابهر، ایران
چکیده:   (628 مشاهده)
در باستان‌شناسی برای بازسازی محیط طبیعی به‌منظور پی‌بردن به چگونگی انتخاب سکونتگاه‌های باستانی، از علم جغرافیا مدد می‌جوییم؛ چراکه تأثیر متقابل انسان و محیط درطول حیات کرۀ زمین امری بلامنازع بوده و هست. مقالۀ حاضر نتیجه دو فصل بررسی میدانی در سال‌های 1393 و 1396 ه‍.ش. در جنوب‌غربی شهرستان کلیبر در حوزۀ ارسباران در استان آذربایجان‌شرقی است. هدف بررسی در فصل اول شناسایی محوطه‌های باستانی به‌منظور نجات‌بخشی در محدودۀ سد پیغام‌چای بود که طی این بررسی 18 کورگان و 11 محوطه از ادوار مختلف تاریخی بررسی و شناسایی گردید. با توجه به کورگان‌هایی که در محدودۀ این سد بررسی و شناسایی شد و منحصربه فرد بودن آن‌ها به‌طور خاص در شمال‌غرب ایران، فصل دوم مطالعات در نظر گرفته شد. از‌این‌رو در سال 1396 هـ.ش. مجدداً منطقۀ مزبور بررسی شد، طی این بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و پراکنش استقرارهای انسانی و نحوۀ توزیع فضائی‌-‌مکانی سکونت‌گاه‌ها در مطالعات لحاظ گردید. در فصل دوم، تعداد 19 کورگان و 24 محوطه از ادوار مختلف تاریخی با دو نوع الگوی استقراری شناسایی شد، که شامل استقرارهای یکجانشین و کوچ‌نشین بودند. از مجموع 72 اثر فرهنگی-تاریخی شناسایی شده، 45 اثر تاریخی فرهنگی مربوط به محوطه‌ها یا تپه‌های هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد است که 37 اثر از این تعداد کورگان است. این مقاله بر آن است تا نقش عوامل زیست‌‌محیطی-‌جغرافیایی مؤثر از قبیل ارتفاع از سطح دریا، میزان شیب و درصد آن، دسترسی به منابع آب و زمین‌های با قابلیت استقرار را در شکل‌دهی فضاهای زیست‌گاه‌ انسانی هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد، در شهرستان کلیبر بررسی کرده و در آخر الگوی زیستی به‌جای‌مانده از سه‌هزارسال پیش تاکنون را در زندگی ایلی عشایر امروز تحلیل نماید.  نتیجۀ این تحقیق ثابت کرد که بهترین گزینه برای انتخاب محل سکونت نزدیک به منابع آب بوده و به‌جز 4 محوطه، بقیۀ محوطه‌ها در فاصلۀ 0-500 متری منابع آب بودند. به‌دلیل مراتع مناسب برای چرای دام از گذشته‌های دور منطقه برای استقرار فصلی مناسب بوده و حتی در حال‌حاضر هم عشایر نیمی از سال را در آنجا می‌گذرانند. ارتفاع 1700-1400 متری نیز که ارتفاع مناسبی برای اسکان انسان است عامل مهمی در سکونت‌گزینی انسان هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد است. ازطرفی شکل‌گیری محوطه‌ها در شیب‌های آفتاب‌گیر بوده است، در بررسی زمین‌های با قابلیت استقرار شکل تپه‌ماهوری محدودۀ شمال رودخانۀ کلیبر‌چای نشان داد به‌دلیل امکان طغیان رودخانه‌ها استقراری ایجاد نشده و در بخش جنوبی احتمال داده می‌شود بخشی از آثار باستانی زیر رسوبات مدفون باشد.
واژه‌های کلیدی: کلیبر، پیغام‌چای، تحلیل الگوی استقرار، توزیع فضایی، کوچ‌روان، هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد.
متن کامل [PDF 2494 kb]   (72 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي باستان‌شناسی
دریافت: ۱۳۹۸/۶/۲۰ | پذیرش: ۱۳۹۸/۷/۲۴ | انتشار: ۱۳۹۸/۱۲/۱۶
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Tayefeh Ghahremani N, Mafi F, Najafi A. The Analysis of the Geographic Factors Impact on the Spatial Distribution of the First Millennium Settlements in the Margin of the Peiqam-Chay River (East Azerbaijan-Kaleibar). Parseh J Archaeol Stud. 2020; 3 (10) :69-85
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-300-fa.html

طایفه‌قهرمانی نسرین، مافی فرزاد، نجفی آراز. تحلیل نقش عوامل جغرافیایی در توزیع فضایی استقرارهای هزارۀ اول قبل‌ازمیلاد در حاشیۀ رودخانۀ پیغام‌چای (آذربایجان‌شرقی - کلیبر). مطالعات باستان شناسی پارسه. 1398; 3 (10) :69-85

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-300-fa.html



دوره 3، شماره 10 - ( 12-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه مطالعات باستان شناسی پارسه Parseh Journal of Archaeological Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.18 seconds with 32 queries by YEKTAWEB 4102