logo
سال 3، شماره 8 - ( 6-1398 )                   سال 3 شماره 8 صفحات 56-37 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.3.8.37
‎ 20.1001.1.26455048.1398.3.8.3.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Aliei M, Hemati Azandariani I, Zal M H, Raigani E. (2019). The Position of Music Art Among Iranian Societies and Cultures in Historical Period. Parseh J. Archaeol. Stud.. 3(8), 37-56. doi:10.30699/PJAS.3.8.37
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-220-fa.html
علیئی میثم، همتی‌ازندریانی اسماعیل، ذال محمد‌حسن، رایگانی ابراهیم.(1398). بررسی اهمیت و جایگاه هنر موسیقی در ایران‌باستان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 3 (8) :56-37 10.30699/PJAS.3.8.37

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-220-fa.html

بررسی اهمیت و جایگاه هنر موسیقی در ایران‌باستان
میثم علیئی*1 ، اسماعیل همتی‌ازندریانی2 ، محمد‌حسن ذال3 ، ابراهیم رایگانی4
1- دانش‌آموختۀ دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران ، meissam.aliei@gmail.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
3- استادیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکدۀ علوم‌انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
4- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه نیشابور، خراسان رضوی، ایران.
چکیده:   (10034 مشاهده)
موسیقی ازجمله پدیده‌های هنری جوامع بشری است که از دوران باستان تأثیر بسیاری بر زندگی بشر داشته و ابزار و آلات آن در هر دوره به اشکال و فرم‌های مختلف نمود پیدا کرده است. برخی از محققین بدون‌توجه به جایگاه موسیقی در جوامع باستانی ایران، نظرات ضدونقیضی در رابطه با پیشینۀ آلات موسیقی مطرح کرده‌اند. با استناد به مدارک به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناختی، نقوش‌برجسته و سنگ‌نبشته‌ها، بیانگر ارتباط دیرین هنر موسیقی با جوامع و فرهنگ‌های ایران‌باستان است. هنر موسیقی در دوران تاریخی (ایلامی‌ها، مادها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان) دارای شواهد و یافته‌های گوناگونی است که با مطالعه، تجزیه و تحلیل روند آن‌ها می‌توان به اهمیت و نقش این هنر در جوامع دوران باستان پی‌برد. در همین‌راستا مهم‌ترین پرسش‌های این پژوهش عبارتند از: 1. در هرکدام از دوره‌های پیش از اسلام از چه‌نوع آلات و ادوات موسیقی استفاده می‌شده است؟ 2. نمود و شواهد هنر موسیقی در دوران باستان را براساس چه مدارکی می‌توان مورد مطالعه و بررسی قرار داد؟ 3. تنیدگی و پیوند هنر موسیقی با طبقات اجتماعی و شرایط فرهنگی جوامع ایرانی قبل از اسلام چگونه قابل تفسیر است؟ پژوهش حاضر دارای رویکرد توصیفی-تحلیلی است و داده‌های آن ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی گردآوری شده و با روش کیفی، تحلیل شده‌‌اند. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که موسیقی در دوران تاریخی، هنری است که بیشتر در طبقۀ حاکم اجتماع رواج داشته و دربار، محل و جایگاهی برای تجمع هنرمندان خبره در زمینۀ موسیقی به‌شمار می‌رفته و احتمالاً هنرمند چیره‌دست موسیقی، خود فردی از طبقۀ فرودست جامعه تلقی می‌شده است. همچنین شواهد پژوهش نشان می‌دهد در هر دورۀ تاریخی، از آلات و ادوات موسیقی خاص استفاده می‌شده و نواختن سازهای گوناگونی همچون: چنگ، نی‌، طبل، سرنا، دهل و غیره در نیایش‌ها، مراسم قربانی، عروسی و عزا، بیانگر پیوستگی این هنر با زندگی معنوی و حتی نظامی جامعۀ وقت بوده است.
واژه‌های کلیدی: موسیقی، دوران تاریخی، آلات و ادوات موسیقی، جوامع و فرهنگ‌های ایران.
متن کامل [PDF 1054 kb]   (3051 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1398/1/28 | پذیرش: 1398/2/29 | انتشار: 1398/6/30
فهرست منابع
1. - آثاری، مهدی (1381). هویت موسیقی ملی ایران و سازها از آغاز تا امروز. تهران: دهخدا.
2. - آزاد مشرف‌تهرانی، م [ویراستار] (1357). خاستگاه اجتماعی هنرها. تهران: فرهنگسرای نیاوران.
3. - آمیه، پیر (1349). تاریخ عیلام. ترجمۀ شیرین بیانی. تهران: دانشگاه تهران.
4. - ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1353). مقدمه. به‌کوشش: محمد‌پروین گنابادی. ج 2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
5. - ابن‌زیله، ابی‌منصور الحسین (1964). الکافی فی‌الموسیقی. تحقیق: زکریّا یوسف، قاهره: دارالقلم.
6. - اسماعیل‌پور، علی (1368). موسیقی در تاریخ و قرآن. بی‌جا: مؤلف.
7. - اشمیت، اریک. ف (1376). پرواز بر فراز شهرهای باستانی ایران. ترجمۀ آرمان شیشه‌گر، تهران: سازمان میراث فرهنگی (پژوهشگاه).
8. - بدیعی، نادر (بی‌تا). تاریخچه‌ای بر ادبیات آهنگین ایران. بی‌جا: روشنفکر.
9. - براون، ادوارد (1345). تاریخ ادبیات ایران. ترجمۀ رشید یاسمی. ج 4. چ‌ سوم، تهران: ابن‌سینا.
10. - برکشلی، مهدی (1357). اندیشه‌های علمی فارابی دربارۀ موسیقی. تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران.
11. - برکشلی، مهدی (بی‌تا). موسیقی فارابی. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر.
12. - برهان، محمدحسین بن خلف تبریزی (5/1334). برهان قاطع. به‌اهتمام: دکتر معین، جلد چهارم، تهران: چاپ سینا.
13. - برهان، محمدحسین بن خلف تبریزی (1380). برهان قاطع. تهران: نیما.
14. - بویس، مری؛ و ‌فارمر، هنری‌جورج (1368). دوگفتار درباره خنیاگری و موسیقی ایران. ترجمۀ بهزاد باشی، تهران: آگاه.
15. - بینش، تقی (1378). تاریخ مختصر موسیقی ایران. تهران: دهستان.
16. - بوآس، فرانتس (1391). مردم‌شناسی هنر (هنر ابتدایی). ترجمۀ جلال‌الدین رفیع‌فر، تهران: گل آذین.
17. - بهار، محمدتقی (1355). سبک‌‌شناسی. تهران: امیرکبیر.
18. - پاتس، دنیل. تی (1385). باستان‌شناسی ایلام. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: سمت.
19. - پوپ، آرتُر؛ و آکرمن، فلیس (1387). سیری در هنر ایران. ج 6. ترجمۀ نجف دریابندری و همکاران، تهران: علمی‌ و فرهنگی.
20. - پیمان، سیدحسن (1379). آیینه (اقتصاد و مدیریت در آیینه مکتوب ایران). ج 1، تهران: وثقی.
21. - تفضلی، احمد (1376). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به‌کوشش: ژاله آموزگار، تهران: سخن.
22. - جوادی، غلامرضا (1380). موسیقی ایران از آغاز تا امروز. تهران: همشهری.
23. - حاکمـی، علـی (1385). گـزارش هشـت فصـل بررسـی و کاوش در شـهداد (دشـت لوت). به‌کوشش: محمـود موسـوی، تهـران: پژوهشـگاه میراث فرهنگـی.
24. - حافظ، خواجه شمس‌الدین محمدبن بهاءالدّین (1368). دیوان حافظ. تصحیح و مقدمه از: حسین الهی‌قمشه‌ای، تهران: سروش.
25. - خوارزمی، ابوعبدالله محمدبن احمدبن یوسف کاتب (1347). مفاتیح‌العلوم. ترجمۀ حسین خدیو‌جم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
26. - دارک، کن. آر (1387). مبانی نظری باستان‌شناسی. ترجمۀ کامیار عبدی. چ‌ دوم، تهران: نشر دانشگاهی.
27. - دهخدا، علی‌اکبر (1385). فرهنگ متوسط. ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
28. - دیاکونوف، ایگور میخایلوویچ (1390). تاریخ ماد. ترجمۀ کریم کشاورز. چ ‌دهم، تهران: علمی و فرهنگی.
29. - رابرتسون، الک؛ و استیونس، دنیس (1369). تاریخ جامع موسیقی. ج 1. ترجمۀ بهزاد باشی، تهران: آگاه.
30. - رامین، علی (1389). مبانی جامعه‌شناسی هنر. تهران: نی.
31. - راوندی، مرتضی (1364). تاریخ اجتماعی ایران. ج 5: حیات اقتصادی مردم ایران از آغاز تا امروز، بی‌جا: مؤلف.
32. - راوندی، مرتضی (1368). تاریخ اجتماعی ایران. مناظری از حیات اجتماعی، هنری و صنعتی ایرانیان بعد از اسلام. ج 7، بی‌جا: مؤلف.
33. - راوندی، مرتضی (1371). تاریخ اجتماعی ایران. ج 6. چ ‌دوم، تهران: نگاه.
34. - رضائیان، فرزین (1386). هفت رخ فرخ ایران. چاپ دوم، تهران: شرکت طلوع ابتکارات تصویری.
35. - رفیع‌فر، جلال‌الدین (1381). پیدایش و تحول هنر. تهران: برگ زیتون.
36. - زونیس، الا (1377). موسیقی کلاسیک ایرانی. ترجمۀ مهدی پورمحمد، تهران: پارت.
37. - سپنتا، ساسان (1382). چشم‌انداز موسیقی ایران. تهران: ماهور.
38. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و فیروزمندی، بهمن (1381). باستان‌شناسی و هنر ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی. تهران: عفاف.
39. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و آورزمانی، فریدون (1379). سکه‌های ایران. تهران: سمت.
40. - سیوری، راجر (1384). ایران عصر صفوی. ترجمۀ کامبیز عزیزی، تهران: مرکز.
41. - شعبانی، رضا (1369). مبانی تاریخ اجتماعی ایران. تهران: قومس.
42. - شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1358). صورخیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
43. - شمیسا، سیروس (1383). سبک‌شناسی شعر. تهران: میترا.
44. - صراف، محمدرحیم (1372). نقوش‌برجسته ایلامی. تهران: جهاد دانشگاهی.
45. - صَفوَت، داریوش (1350). پژوهشی کوتاه درباره استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایرانی. تهران: چاپخانه وزارت فرهنگ و هنر.
46. - طلایی، حسن (83-1382). گفتگوهای غیرطبقه‌بندی‌‌شده کلاسی در رشتۀ باستان‌شناسی دانشگاه تهران.
47. - فارابی، ابونصر محمد (1348). احصاءالعلوم. ترجمۀ حسین خدیو‌جم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
48. - فارابی، ابونصر محمد (1375). موسیقی کبیر. ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات‌فرهنگی.
49. - الفارابی، ابی‌نصر محمد‌بن محمد‌بن طرخان (بی‌تا). الموسیقی‌الکبیر. تحقیق و شرح: غطاس عبدالملک خشبه، مراجعه و تصویر محمود احمد الحفنی، قاهره: دارالکتاب العربی للطباعه والنشر.
50. - فارمر، هنری‌جورج (1366). تاریخ موسیقی خاورزمین (ایران بزرگ و سرزمین‌های مجاور) تا سقوط خلافت عباسیان. تهران: آگاه.
51. - فردوسی، ابوالقاسم، (1389). شاهنامه. به کوشش: ایرج افشار، محمود امید سالار، نادر مطلبی کاشانی، با مقدمۀ جلال خالقی‌مطلق، تهران: طلایه.
52. - فروغ، مهدی (1354). نفوذ علمی و عملی موسیقی ایران در کشورهای دیگر. تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
53. - فروغ، مهدی و دیگران (1383). موسیقی ایرانی (مجموعه مقالات). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
54. - فکوهی، ناصر (1391). انسان‌شناسی هنر: زیبایی، قدرت، اساطیر. تهران: ثالث.
55. - کالج، مالکوم (1383). اشکانیان (پارتیان). ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: هیرمند.
56. - کانتور، هلن، جی؛ و دلوگاز، پ. پ (1348). «چغامیش شهر پنج‌هزارساله ایران». ترجمۀ جهانگیر افکاری. ماهنامۀ پیام یونسکو. شمارۀ چهاردهم. سال اول. صص: 28-22.
57. - کریستنسن، آرتور (1388). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی. ویراستاری ‌حسن‌ رضایی‌باغ‌بیدی، تهران: صدای معاصر.
58. - گالپین، فرانسیس (1376). موسیقی بین‌النهرین. ترجمۀ محسن الهامیان، تهران: دانشگاه هنر.
59. - گزنفون (1350). سیرت کورش‌کبیر. ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: چاپخانۀ بانک بازرگانی ایران.
60. - گیرشمن، رمان (1350). هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی. ترجمۀ بهرام فره‌وشی، تهران: بنگاه ترجمه ‌و نشر کتاب.
61. - گیرشمن، رمان (1385). تاریخ ایران از آغاز تا اسلام. چ 3. ترجمۀ محمود بهفروزی، تهران: جامی.
62. - مجیدزاده، یوسف (1370). تاریخ و تمدن ایلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
63. - محمودی دولت‌آبادی، اصغر (1383). تاریخ فرهنگ و سیاست در ایران باستان (دفتر پارینه). تهران: آبتین.
64. - مراغی، عبدالقادربن غیبی حافظ (1344). مقاصدالالحان. به‌اهتمام: تقی بینش، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
65. - مراغی، عبدالقادربن غیبی حافظ (1366). جامع‌الالحان. به‌اهتمام: تقی بینش، تهران: مؤسسۀ مطالعات‌ و تحقیقات فرهنگی.
66. - مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین (1378). مروج‌الذهب. ج 1. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. چ ‌ششم، تهران: علمی و فرهنگی.
67. - مسعودیه، محمدتقی (1364). موسیقی در بلوچستان. تهران: سروش.
68. - مشحون، حسن (1373). تاریخ موسیقی ایران. ج ‌1، تهران: سیمرغ (با همکاری نشر فاخته).
69. - معین، محمد (بی‌تا). فرهنگ فارسی. ج 4، تهران: امیرکبیر.
70. - مهرین (شوشتری)، عباس (بی‌تا). تاریخ ادبیات ایران عصر ساسانیان. تهران: دریا.
71. - نگهبان، عزت‌الله (1372). حفاری هفت‌تپه دشت خوزستان. تهران: میراث فرهنگی.
72. - نوذری، عزت‌الله (1380). تاریخ اجتماعی ایران از آغاز تا مشروطیت. تهران: خجسته.
73. - هرمان، جورجینا (1373). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان. ترجمۀ مهرداد وحدتی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
74. - هرودت (1336). تاریخ هرودت. ترجمۀ دکتر هادی هدایتی، تهران: دانشگاه تهران.
75. - همایی، جلال‌الدین (1340). تاریخ ادبیات ایران از قدیمی‌ترین عصر تاریخی تا عصرحاضر. ج 1 و 2. مشتمل بر تاریخ ادبیات ایران از ازمنه قدیم تاریخی تا حملۀ مغول، چ ‌دوم، تهران: فروغی.
77. - Dyson, R. H. Jr & Lawn, B. (1989). “Key Stratigraphic and Radiocarbon Elements for the 1976 Hesār Sequence”. In Dyson & Howard (eds). TAPPEH HESĀR. Report of Restudy Project 1976. Casa Edit rice le Lettere. Firenze.
78. - Pope, A. U., (1976). Introducing Persian Architecture. Tehran: Soroush Press.
79. - Potts, D. T., (2010). “Monarchy, Factionalism and Warlordism: Reflections on Neo-Elamite Courts”. Im Herausgegeben von Bruno Jacobs und Robert Rollinger. The Achaemenid Court Harrassowitz Verlag. Wiesbaden. pp: 107- 137.
80. - Farrokh, K., (2005). Sassanian Elite Cavalry AD 224 – 651. Britain, Oxford: Osprey publishing.
81. - http://ganjoor.net/abusaeed/robaee-aa/sh154
82. - http://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh2309/
83. - http://ganjoor.net/manoochehri/divanm/ghaside-ghete/sh16/
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.