logo
سال 10، شماره 35 - ( 3-1405 )                   سال 10 شماره 35 صفحات 221-189 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/PJAS.1579.324.4

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bahramzadeh M, Moghasem A, Rezaiee M. (2026). Archaeological Analysis of the Architectural Structure Depicted on the Coins of the Fratarakā of Pars and Its Comparison with Ritual Architecture (Case Study: Collections of the Sepah Bank Museum and the Tamashagah-e Pol). Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(35), 189-221. doi:10.66224/PJAS.1579.324.4
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1579-fa.html
بهرام‌زاده محمد، مقسم ابوطالب، رضایی مسلم.(1405). واکاوی باستان‌شناختی نقش سازه بر سکه‌های فرترکه پارس و تطبیق بنای آن با معماری آئینی (مطالعۀ موردی: آثار موزۀ بانک سپه و تماشاگه پول) مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (35) :221-189 10.66224/PJAS.1579.324.4

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1579-fa.html

واکاوی باستان‌شناختی نقش سازه بر سکه‌های فرترکه پارس و تطبیق بنای آن با معماری آئینی (مطالعۀ موردی: آثار موزۀ بانک سپه و تماشاگه پول)
محمد بهرام‌زاده*1 ، ابوطالب مقسم2 ، مسلم رضایی3
1- بنیاد ایران‌شناسی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). ، MohammadBahramzade@gmail.com
2- گروه تاریخ، دانشـکدۀ علوم انسانی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
3- گروه باستان‌شناسی، دانشـکدۀ علوم اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده:   (202 مشاهده)
 سکه‌های حاکمان محلی پارس (فرترکه‌ها) از مهم‌ترین اسناد باستان‌شناختی برای بازسازی اوضاع سیاسی، مذهبی و فرهنگی ایالت پارس در دورۀ سلوکی به‌شمار می‌آیند. این مسکوکات افزون بر ارزش اقتصادی، حاوی عناصر تصویری و نمادینی هستند که بازتاب‌دهندۀ تداوم سنت‌های هخامنشی و شکل‌گیری هویت سیاسی حاکمان محلی در این دوره‌اند. یکی از شاخص‌ترین عناصر تصویری بر این سکه‌ها، نقش بنایی است که در پشت برخی از آن‌ها مشاهده می‌شود و از دیرباز توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. باوجود مطالعات انجام‌شده، ماهیت معماری و کارکرد این سازه هم‌چنان از مسائل بحث‌برانگیز در مطالعات سکه‌شناسی و باستان‌شناسی ایران به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین هویت معماری و کارکرد بنای نقش‌شده بر سکه‌های گروه نخست و دوم شاهان محلی پارس انجام شده است. در این‌راستا تلاش شده است تا با معرفی این گروه از سکه‌ها و تحلیل ویژگی‌های تصویری آن‌ها، ابهامات موجود دربارۀ ماهیت این سازه تا حد امکان روشن شود. پرسش اصلی پژوهش آن است که، سازۀ نقش‌شده بر سکه‌های فرترکه‌ها چه نوع بنایی را بازنمایی می‌کند و تا چه اندازه می‌توان آن را با نمونه‌های شناخته‌شدۀ معماری آئینی ایران باستان مقایسه و تفسیر کرد؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی‌بر رویکرد تطبیقی است. داده‌های مورداستفاده ازطریق مطالعات موزه‌ای بر مجموعه سکه‌های موجود در موزۀ بانک سپه و موزۀ تماشاگه پول، همراه با بررسی منابع کتابخانه‌ای و پژوهش‌های پیشین گردآوری شده است؛ سپس این داده‌ها با نمونه‌های معماری شناخته‌شده از دورۀ هخامنشی و پساهخامنشی مورد مقایسه و تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بنای تصویرشده بر سکه‌های فرترکه‌ها دارای ماهیتی آئینی و مذهبی است و ازنظر برخی ویژگی‌های ساختاری و نمادین با بنای کعبۀ زرتشت در نقش‌رستم قابل مقایسه است؛ هم‌چنین بررسی سکه‌ها نشان می‌دهد که در گذر زمان و درپی تغییرات فنی در شیوۀ ضرب، کیفیت هنری و دقت در نمایش جزئیات معماری این نقش کاهش یافته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که نقش این بنا نه‌تنها بازتاب‌دهندۀ سنت‌های معماری و مذهبی ایران باستان است، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از تداوم مشروعیت دینی و سیاسی حاکمان محلی پارس در دورۀ پساهخامنشی نیز تلقی شود. 
واژه‌های کلیدی: فرترکه‌های پارس، سکه‌شناسی، معماری آئینی، موزۀ بانک سپه، موزۀ تماشاگه پول، کعبۀ زرتشت.
متن کامل [PDF 1894 kb]   (46 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1404/12/17 | پذیرش: 1405/1/31 | انتشار: 1405/3/31
فهرست منابع
1. - Abdi, K., (2012). “Coin Minting in Iran, My Homeland”. Mahnamah-ye Iran Shenasi va Irangardi (Monthly Journal of Iranology and Iran Touring). 41: 48-50.
2. - Alram, M., (1986). Iranisches Personennamenbuch: Nomina Propria Iranica in Nummis. Wien: OeAW.
3. - Amiri Parian, S., (2009). The Dynasty of Pars. Unpublished article.
4. - Avarzamani, F., (2103). “Deciphering Ritual Symbols in the Attire of Sasanian Shahs”. Faslnama-ye Honar va Tamaddon-e Sharq (Quarterly Journal of Art and Eastern Civilization). 1 (1): 33-42.
5. - Bahramzadeh, M,; Moqsem, A. & Rezaei, M., (2018). “Archaeological Analysis of the Structure Engraved on the Coins of the Local Kings of Pars (Frataraka)”. Faslnama Motale’at-e Iran Shenasi (Quarterly Journal of Iranian Studies), 4 (3: 10): 35-60.
6. - Bayani, M., (2010). History of Coinage from the Oldest Times to the Sasanian Period. Tehran: Tehran University Press. Vol. 1 and 2. (in Persian).
7. - Behboudi, N., (2001). “The Application of Geographic Information Systems in the Analysis of Ancient Cities: A Case Study of the Urartian Fortress-City of Bastam”. Master’s thesis in Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University. (in Persian).
8. - Boroumand, S., (2012). “Pathology of Numismatic Research in Iran (Case Study: Ancient Iranian Coins)”. Faslnama-ye Elmi-Pazhooheshi Tarikh-negari (Scientific-Research Quarterly of Historiography) of Al-Zahra University, 22 (10: 94): 1-27. (in Persian).
9. - Boyce, M., (1996). The History of Zoroastrianism, After Alexander the Accursed. Translated by: Homayoun Sanati-zadeh. Tehran: Toos Publications. Vol. 3. (in Persian).
10. - Christensen, A., (1988). Iran in the Sasanian Period. Translated by: Rashid Yasemi. Tehran: Donyay-e Ketab Publications. (in Persian).
11. - Curtis, V. S., (2010). “The Frataraka Coins of Pars: Bridging the Gap between Achaemanid and Sasanian Persia”. in: The World of Achaemanid Persia: History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East (Proceedings of a conference at the British Museum), 29th September-1st October 2005, J. Curtis & St. J. Simpson(eds.), I. B. Tauris & Co Ltd, London & New York: 379- 396. https://doi.org/10.5040/9780755625420.ch-035
12. - Firoozmandi, B., (1997). “The Architecture of Altyn Tepe in the Urartian Era”. Majale-ye Honar va Memari-ye Asar (Journal of Art and Architecture Asar), 28: 125-147.(in Persian).
13. - Frye, R., (2003). Ancient Iranian History. Translated by: Masoud Rajabnia. Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian).
14. - Frye, R., (2007). The Heritage of Ancient Iran. Translated by: Masoud Rajabnia. Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian).
15. - Gall, H., (1972). “Parsche und medische stamme”. AMI, N.F 5.
16. - Ghirshman, R., (2006). Iran from the Beginning to Islam. Translated by: Mohammad Moin. Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian).
17. - Ghirshman, R., (2011). The Art of Iran in the Median and Achaemenid Periods. Translated by: Isa Behnam. Tehran: Scientific and Cultural Publications, 3rd ed. (in Persian).
18. - Haerinck E. & Overlaet B., (2008). “Altar shrines and fire altars? Architectural representations on Frataraka coinage”. Iranica Antiqua, 43. https://doi.org/10.2143/IA.43.0.2024049
19. - Haji-zadeh, K., (1995). “A Study of Urartian Settlements in Northwest Iran (900-700 BC)”. Master’s thesis in Archaeology. Faculty of Literature and Humanities. Tarbiat Modares University.(in Persian).
20. - Herzfeld, E., (2002). Iran in the Ancient East. Translated by: Homayoun Sanati-Zadeh. Tehran: Research Institute for Human Sciences and Cultural Studies and Shahid Bahonar University of Kerman Publications. (in Persian).
21. - Hill, G. F., (1922). Catalogue of the Greek Coins in the British Museum: Arabia, Mesopotamia and Persia. London
22. - Hill, G. F., (1967). “The coinage of the Ancient Persians”. A survey of Persian Art from prehistoric times to the presents, ed.A.U.Pope. vol. I, Tehran, London, New York, Tokyo.
23. - Hoover, O. D., (2008). “Appendix 5: Overstruck Seleucid Coins”. in: A. Houghton. C. Lorber and O.Hoover (eds.), Seleucid Coins. A Comprehensive Catalogue Part 2: Seleucus IV through Antiochus XIII. 2 vols, New York and Lancaster, PA: 209–230
24. - Ibn al-Balkhi. (1984). Farsnameh. Edited by Guy Le Strange, Tehran: Donyay-e Ketab Publications, 2nd ed. (in Persian).
25. - Karimajani, S., (1993). “The Role of the Altar in Identifying Religious Ceremonies of the Historical Periods of Iran”. Master’s thesis in Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University.(in Persian).
26. - Kleiss, W., (1997). “The Architecture of Urartu”. Translated by: Faramarz Najd Samiei, Majale-ye Honar va Memari-ye Asar (Journal of Art and Architecture Asar), 26 & 27: 86-105.(in Persian).
27. - Koch, H., (2007). From the Lips of Darius. Translated by: Parviz Rajabi, Tehran: Karang Publications.(in Persian).
28. - Lurkunin, V., (2005). Sasanian Iranian Civilization. Translated by: Enayatollah Reza, Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian).
29. - Makvandi, L; Dadvar, A. (2012). “A Study of Royal Crowns in the Coins of Iran from the Achaemenid to the End of the Sasanian Period”. Nashriyeh Honarha-ye Ziba-Honarha-ye Tajassomi (Fine Arts Journal - Visual Arts). No. 50. Summer [2012]. pp. 23-32. (in Persian).
30. - Mohammadifar, Y. & Khunani, A., (2014). “Reconstruction of the History of the Kingdom of Pars during the Parthian Period”. Motale’at-e Bastanshenasi (Archaeological Studies), 6 (2): 149-165.
31. - Mosaheb, G., (1966). Farhang-e Farsi (Persian Encyclopedia). Tehran: Franklin Publications. Vol. 1. (in Persian).
32. - Mousavi, M., (2011). An Exploration into the Background of Achaemenid Art. Tehran: Khurshid Publications. (in Persian).
33. - Naster, P., (1968). “Note d’epigraphie rnonetaire de Perside: fratakara, frataraka ou fratadara?”. Iranica Antiqua, 8: 74-80.
34. - Panaino, A., (2003). “The bayān of the Frataraka: gods or ‘divine’ kings? ”. in: cereti, C,Maggi, M. and Provasi, E.(eds), Religious Themes and texts of Pre Islamic Iran and Central Asia: Studies in Honour of Professor GherardoGnoli on the Occasion of his 65th Birthday on 6th December 2002, Beitrage zur Iranistik, Wiesbaden: 265-288.
35. - Parada, E., (2007). Ancient Iranian Art. Translated by: Yousef Majidzadeh. Tehran: Tehran University Press. (in Persian).
36. - Pope, A., (1987). Persian Architecture. Translated by: Gholamhossein Afshar, Tehran: Anzali Publications. (in Persian).
37. - Potts, D. T., (2007). “Foundation houses,fire altars and the frataraka:Interpreting the Iconography of some post-Achaemenid Persian coins”. Iranika Antiqua, 42. https://doi.org/10.2143/IA.42.0.2017879
38. - Rajabi, P., (1971). “Kartir and His Inscription at Kaʿba-ye Zardosht”. Majale-ye Barresiha-ye Tarikhi (Historical Studies Journal), 248: 17-57. (in Persian).
39. - Rastegari Nejad, S., Bagheri, H. & Kiadeh, M., (2013). “Rulers of Pars during the Seleucid and Parthian Periods”. Majale-ye Motale’at-e Irani (Iranian Studies Journal), 12 (23): 47-70. (in Persian).
40. - Saeidian, A., Qoli, M., Zamani, E. & Bemanian, M., (2012). “The Evolution of the Urchin Dome based on Factors Affecting the Formation of an Architectural Symbol”. Do Faslnama-ye Memari va Shahrsazi Armanshahr (Biannual Journal of Architecture and Urbanism Armanshahr), 5 (9): 111-127.
41. - Sami, A., (1954). History of Pars in Antiquity and the Provinces of Fars during the Caliphate Era. Shiraz: No publisher indicated. (in Persian).
42. - Sami, A., (2010). Sasanian Civilization. Tehran: SAMT Publications. (in Persian).
43. - Sarfaraz, A. & Avarzamani, F., (2007). Archaeology and Art of the Historical Periods: Median, Achaemenid, Parthian, and Sasanian. Tehran: Marlik Publications. (in Persian).
44. - Sellwood, D., (1983). Numismatics. Minor States in Southern Iran. The Cambridge History of Iran, Volume 3/1, London: Cambridge University, Press. https://doi.org/10.1017/CHOL9780521200929.011
45. - Shahbazi Farahani, D., (2007). History of Coinage in the Qajar Period. Tehran: Pelican Publications. (in Persian).
46. - Shahbazi, A., (1999). “Vohubarz: An Unknown Ruler from Ancient Iran”. Majale-ye Bastanshenasi va Tarikh (Journal of Archaeology and History), 13 (2: 14). (in Persian).
47. - Shahbazi‚ A. Sh., (1977). “From parsa to taxt-e jamshid”. AMI‚ N. E. 10.
48. - Shahbazi‚ A. Sh., (1980). “An Achaemenid symbol II. Farnah ‘(God given) Fortune’ Symbolised”. Archaeologische Mitteilugen Aus Iran, Band 13, Berlin.
49. - Stronach, D., (2000). “Pasargad”. Report on excavations conducted by the British Institute of Persian Studies (1961-1963 AD). Translated by: Hamid Khatib Shahidi. Tehran: Cultural Heritage Organization Publications. (in Persian).
50. - Stronch, D., (1927). “Pasar gadae”. A Report on the Excavation conducted by the British Instiute of Persian studies from 1961 to 1963. Oxford.
51. - Stronch, D., (1966). “The kuh-I Shahrak Fire Altar”. NES, 25. https://doi.org/10.1086/371876
52. - Torabi Tabatabaei, S., (1992). Machine-Made Coins of Iran and an Introduction to Numismatics. Tabriz: Forough-e Azadi Publications. (in Persian).
53. - Weishoferler, J., (2009). History of Pars from Alexander the Macedonian to Mehrdad the Parthian. Translated by: Hooshang Sadeghi, Tehran: Forouzan Roz Publications. (in Persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.