واکاوی باستان‌شناختی و قوم‌باستان‌شناختی محوطۀ زیچ: سکونتگاه فصلی جوامع کوچ‌رو در سده‌های نخستین اسلامی

لشکری, آرش

doi:10.66224/PJAS.1578.34.19

EN FA

سال 10، شماره 35 - ( 3-1405 ) سال 10 شماره 35 صفحات 243-223 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/PJAS.1578.34.19

Mendeley

Zotero

RefWorks

Lashkari A. (2026). Archaeological and Ethnoarchaeological Perspectives on the Zich Site: A Seasonal Nomadic Campsite of the Early Islamic Period. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(35), 223-243. doi:10.66224/PJAS.1578.34.19
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1578-fa.html

لشکری آرش.(1405). واکاوی باستان‌شناختی و قوم‌باستان‌شناختی محوطۀ زیچ: سکونتگاه فصلی جوامع کوچ‌رو در سده‌های نخستین اسلامی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (35) :243-223 10.66224/PJAS.1578.34.19

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1578-fa.html

واکاوی باستان‌شناختی و قوم‌باستان‌شناختی محوطۀ زیچ: سکونتگاه فصلی جوامع کوچ‌رو در سده‌های نخستین اسلامی

آرش لشکری^*

پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. ، lashkari.arash@gmail.com

چکیده: (48 مشاهده)

کاوش‌های باستان‌شناسی محوطۀ زیچ، بخشی از برنامۀ باستان‌شناسی نجات‌بخشی در محدودۀ مخزن سد کنگیر، واقع‌در بخش زرنه از شهرستان ایوان (شمال‌غربی استان ایلام) است. نتایج این بررسی که بر پایۀ پیمایش سیستماتیک ۹ واحد ۱۰۰×۱۰۰ متری، کاوش هشت گمانۀ آزمایشی (۲×۲ و ۳×۳ متر) و چهار ترانشۀ اصلی (۵×۵ تا ۱۰×۱۰ متر) به‌دست آمده، منجر به شناسایی یک سکونتگاه موقت یا اردوگاه عشایری شد. مطالعۀ بقایای معماری مکشوفه و تحلیل تطبیقی آن‌ها با نمونه‌های هم‌عصر در منطقه، نشان می‌دهد که زیچ، یک سکونتگاه تک‌دوره‌ای و کوتاه‌مدت متعلق به گروه‌های کوچ‌رو (دامداران متحرک) بوده است. الگوی استقراری در این محوطه شامل چادرهایی بوده که هرکدام با یک یا دو ردیف چینش سنگ‌های خشکه‌چین محصور شده و به‌وسیلۀ دیواره‌های سنگی مشابه از یک‌دیگر تفکیک شده‌اند. تحلیل تطبیقی سفال‌ها و یافته‌های فرهنگی حاصل از ترانشه‌ها، تاریخ‌گذاری استقرار در این محوطه را به سده‌های نخستین اسلامی (به‌ویژه قرون دوم و سوم هجری‌قمری) قطعی می‌کند. شکل‌گیری استقرار در زیچ مرهون عوامل مساعد محیطی ازجمله موقعیت توپوگرافی مناسب، دسترسی به چشمۀ دائمی و رودخانۀ کنگیر، مجاورت با بنای گوریه، وجود مراتع غنی و قرارگیری در مسیر ایل‌راه قدیمی موازی با رودخانۀ کنگیر (که کرمانشاه را به مناطق گرمسیر جنوب ایوان متصل می‌کرده) بوده است. مطالعۀ ساختارها و بقایای معماری جوامع عشایری معاصر، یکی از کارآمدترین و دقیق‌ترین روش‌های علمی برای درک سازمان معماری جوامع کوچ‌رو باستانی و در زمرۀ مطالعات قوم‌باستان‌شناسی است. پژوهش حاضر برپایۀ شیوه‌های استقراری جوامع عشایری معاصر، به بررسی الگوی استقراری این اردوگاه کوچ‌رو در بستر طبیعی آن پرداخته است. گردآوری داده‌ها با استفاده از روش‌های متداول پیمایش میدانی و کاوش‌های باستان‌شناسی و قوم‌باستان‌شناسی در منطقه صورت گرفته است.

واژه‌های کلیدی: محوطۀ زیچ، کاوش نجات‌بخشی، سد کنگیر، اردوگاه عشایری، سده‌های نخستین اسلامی.

متن کامل [PDF 1657 kb] (21 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1404/11/23 | پذیرش: 1404/12/25 | انتشار: 1405/3/31

فهرست منابع

1. - Ahmadi, S., (2014). “Study and survey of archaeological sites of the Sasanian-to-Islamic transitional phase around the Kangir River in the Iwan Plain”. Unpublished master’s thesis, Islamic Azad University, Abhar Branch. (In Persian).

2. - Afshari, M. & Pourdeyhimi, S., (2014). “The meaningful sequence of activities in dwelling space: A case study of the Qashqa’i tribe”. Iranian Architecture Biannual, 7: 5-17. (In Persian).

3. - Alizadeh, A., (2010). “The Rise of the Highland Elamite State in Southwestern Iran: “Enclosed” or Enclosing Nomadism?”. Current Anthropology, 51(3): 353-383. https://doi.org/10.1086/652437

4. - Alizadeh, A., Kouchoukos, N. T., Wilkinson, T. J., Bauer, A. M. & Mashkour, M., (2004). “Human-environment interactions on the Upper Khuzestan Plains, southwest Iran: Recent investigations”. Paléorient, 30(1): 69–88. https://doi.org/10.3406/paleo.2004.4773

5. - Aqa’i, B., Hessari, M. & Karami, H. R., (2018). “A typology of the architecture of mobile pastoral communities: A framework for ethnoarchaeological studies”. Archaeological Studies, 10(1): 21-40. (In Persian).

6. - Barth, F., (1965). The method of investigation and general recognition of tribes and nomads. Institute of Social Studies and Research.

7. - Bernbeck, R., (1992). “Migratory patterns in early nomadism: A reconsideration of Tepe Tula’i”. Paléorient, 18(1): 77–88. https://doi.org/10.3406/paleo.1992.4564

8. - Darvishzadeh, A., (2004). Excavation report of the Surkhdom Laki site, Kuhdasht, Lorestan: Seasons 2-6. Publications of the Archaeological Research Center. (In Persian).

9. - Google Earth. (n.d.). https://www.google.com/earth/

10. - Gilbert, A. S., (1983). “On the origins of specialized nomadic pastoralism in western Iran”. World Archaeology, 15(1): 105–119. https://doi.org/10.1080/00438243.1983.9979888

11. - Hasanpour, A. & Sadeghi-Rad, M., (2013). “Report on the archaeological excavations of the Qalaguri site, Ramavand”. Documentation Center, Archaeological Research Institute (Unpublished report). (In Persian).

12. - Hole, F., (2023). “Tepe Tula’i, and the Question of Nomadic Pastoralism”. Iranian Journal of Archaeological Studies, 13(2): 3-34. https://doi.org/10.22111/ijas.2023.47724.1287. (In Persian).

13. - Karimi, A., (1971). “A look at life, customs, and traditions among the Haft-Lang and Chahar-Lang tribes”. Honar va Mardom, 111: 34-47. (In Persian).

14. - Khosravi, L., (2016). “Report on the archaeological excavation of the Guriyeh site”. Documentation Center, Archaeological Research Institute (Unpublished report), (In Persian).

15. - Kleiss, W. & Calmeyer, P., (1996). Bisutun: Ausgrabungen in den Jahren 1963-1967. Gebr. Mann Verlag.

16. - Kleiss, W. & Calmayer, P., (2006). Bisotun: Excavations and investigations of the years 1963-1967, F. Najd-Sami’i, Trans., Cultural Heritage Organization. (In Persian).

17. - Lafafchi, M., (2012). A missing link in Iranian architecture: Nomadic architecture. Taymaz. (In Persian).

18. - Lakpour, S., (2010). Archaeological excavations and research in Darrehshahr (Seymareh). Pazineh. (In Persian).

19. - Lashkari, A., (2016). “Report on the archaeological excavation of the Zich archaeological site from the salvage excavations of the Kangir Dam archaeological sites, Zarneh, Iwan, Ilam”. Documentation Center, Archaeological Research Institute (Unpublished report), (In Persian).

20. - Mansuri-Moghaddam, M., (2010). “Ethnographic studies of the nomads of Iwan “Master’s thesis”, University of Tehran (Unpublished report), (In Persian).

21. - Moradi, E., (2004). “Archaeological surveys of the Kangir Dam”. Documentation Center, Archaeological Research Institute (Unpublished report), (In Persian).

22. - Pirani, B., (2001). “Report on the first season of archaeological surveys in Iwan County, Ilam”. Documentation Center, General Office of Cultural Heritage of Ilam Province (Unpublished report), (In Persian).

23. - Rosen-Ayalon, M., (1974). “La poterie islamique”. Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran, 50.

24. - Safi-Nejad, J., (2019). The Lors of Iran. Safir-e Ardehal. (In Persian).

25. - Shishegar, A., (2005). Archaeological report of excavation at Surkh Dom-e Laki, Kuhdasht, Lorestan: 2nd-6th seasons, 2001-2004. Archaeological Research Institute. (In Persian).

26. - Tamava Consulting Engineers Co. (2005). Environmental assessment report of the Kangir Reservoir Dam.

27. - Wilkinson, C. K., (1973). Nishapur: Pottery of the early Islamic period. The Metropolitan Museum of Art.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.