logo
سال 10، شماره 35 - ( 3-1405 )                   سال 10 شماره 35 صفحات 107-71 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.1574.383.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abbasnejad Seresti R, Ashrafi S, Heydari N. (2026). Analysis of New Findings from Stratigraphic Excavations at Qaleh Yeri–Kuraim, Ardabil, Iran. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(35), 71-107. doi:10.61882/PJAS.1574.383.3
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1574-fa.html
عباس‌نژادسرستی رحمت، اشرفی شیدا، حیدری نرجس.(1405). نویافته‌های کاوش لایه‌نگاری در محوطۀ قلعه یئری کورائیم، اردبیل مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (35) :107-71 10.61882/PJAS.1574.383.3

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1574-fa.html

نویافته‌های کاوش لایه‌نگاری در محوطۀ قلعه یئری کورائیم، اردبیل
رحمت عباس‌نژادسرستی*1 ، شیدا اشرفی2 ، نرجس حیدری3
1- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ، r.abbasnejad@umz.ac.ir
2- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3- گروه باستان‌شناسی، مؤسسه آموزش‌عالی نیما، محمودآباد، ایران.
چکیده:   (77 مشاهده)
محوطه‌های باستانی دشت اردبیل شواهدی بنیادین برای شناخت توالی‌های فرهنگی شمال‌غرب ایران و بررسی تعاملات این منطقه با فلات ایران، قفقاز جنوبی و آناتولی شرقی فراهم می‌کنند. درمیان این محوطه‌ها، تپۀ قلعه‌یئری کورائیم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نتایج نخستین فصل کاوش‌های لایه‌نگارانه این محوطه در ۱۴۰۲ه‍.ش. براساس داده‌های کاوش دو گمانه حاصل شده است. گمانۀ I با هدف دستیابی به توالی کامل استقراری محوطه و گمانۀ II با تمرکز بر نهشته‌های مرتبط با افق عصر مفرغ قدیم ماوراءقفقاز (کورا-ارس) ایجاد شد. کاوش‌ها شواهد باستان‌شناختی قابل‌توجهی شامل بقایای معماری سنگ‌چین خشک و خشت‌گلی، تأسیسات صنعتی نظیر کوره‌ها، شواهد فلزکاری و مجموعه‌های گستردۀ سفالی را آشکار ساخت. در گمانۀ I توالی لایه‌نگاری منسجم و نسبتاً کاملی به ضخامت حدود ۱۴٫۶متر مستند شد که دربرگیرندۀ لایه‌های متوالی و گاه متناوب دارای سفال‌های دوران اسلامی، تاریخی و عصر مفرغ است. این توالی یکی از پیوسته‌ترین شواهد لایه‌نگاری شناخته‌شده در بخش شرقی شمال‌غرب ایران به‌شمار می‌رود. در گمانۀ II شواهد مهمی از فعالیت‌های فلزکاری شامل: بقایای کوره، سرباره، قطعات سنگ معدن مس، قالب‌های سفالی و بوته‌های فلزگری به‌دست آمد که نشان‌دهندۀ ذوب، پالایش و تولید اشیائ فلزی در عصر مفرغ قدیم است؛ هم‌چنین بقایای جانوری، عمدتاً گوسفند و گاو، و بقایای گیاهی به‌ویژه گندم و جو، بیانگر اقتصادی مبتنی‌بر کشاورزی و دامداری است. یافته‌های ویژه‌ای هم‌چون ابزارهای ابسیدینی، سردوک‌ها، سنگ‌ساب‌ها، ابزارهای استخوانی و پیکرک‌های سفالی نیز گویای فعالیت‌های معیشتی، اقتصادی و نمادین جوامع ساکن محوطه از عصر مفرغ تا دوره‌های تاریخی و اسلامی هستند. باتوجه به فقدان تاریخ‌گذاری مطلق، چارچوب گاهنگاری محوطه برپایۀ گاهنگاری نسبی و گونه‌شناسی سفال استوار است. نتایج پژوهش، تداوم بلندمدت استقرار را نشان می‌دهد که با دو وقفۀ عمدۀ سکونتی، احتمالاً درنتیجه فعالیت‌های زمین‌ساختی مرتبط با گسل سنگاور و نیز تحولات محیطی و تاریخی منطقه، همراه بوده است. 
واژه‌های کلیدی: دشت اردبیل، کاوش لایه‌نگاری، قلعه‌یئری کورائیم، توالی لایه‌های فرهنگی، دورۀ مفرغ قدیم، فلزگری کهن.
     
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1404/9/11 | پذیرش: 1404/12/27 | انتشار: 1405/3/31
فهرست منابع
1. - Abbasnejad Seresti, R., (2024). “Program of archaeological soundings for the archaeological stratigraphy of Kuraim Tepe, Nir County, Ardabil”. Research Institute of Cultural Heritage and Tourism (Unpublished), (In Persian)
2. - Alizadeh, K., (2022). Archaeology of the Aras Valley: Cultural transformations. Routledge.
3. - Alizadeh, K. & Ur, J. A., (2007). “Formation and destruction of pastoral and agricultural landscapes on the Mughan Steppe, north-western Iran”. Antiquity, 81(311): 148–160. https://doi.org/10.1017/S0003598X00094904
4. - Alizadeh, K., Samei, S., Mohammadkhani, K., Heidari, R. & Tykot, R. H., (2018). “Craft production at Köhne Shahar, a Kura-Araxes settlement in Iranian Azerbaijan”. Journal of Anthropological Archaeology, 51: 127–143. https://doi.org/10.1016/j.jaa.2018.06.006
5. - Batiuk, S., Rothman, M., Samei, S. & Hovsepyan, R., (2022). “Unravelling the Kura-Araxes cultural tradition across space and time”. Ancient Near Eastern Studies, 59: 1–202.
6. - Banerjea, R. Y., Bell, M. G., Matthews, W. & Brown, A. D., (2015). “Applications of micromorphology to understanding activity areas and site formation processes in experimental hut floors”. Archaeological and Anthropological Sciences, 7(1): 89–112. https://doi.org/10.1007/s12520-013-0160-5
7. - Demorgan, J., (1905). “Recherches au Talych persan 1901”. In: Nécropoles des âges du bronze et du fer, MOP VIII: 251–345.
8. - Goldberg, P., (1981). “Applications of micromorphology in archaeology”. In: P. Bullock & C. P. Murphy (Eds.), Soil micromorphology: Vol. 1. Techniques and applications (pp. 139–150). A. B. Academic Publishers.
9. - Hajizadeh, K. & Rezaloo, R., (2014). “Analysis of Iron Age burials in the Khorramabad Cemetery, Meshgin Shahr”. Iranian Journal of Archaeological Studies, 7(4): 27–44. (In Persian)
10. - Hejabri Nobari, A., (2005). “Archaeological excavations in the Meshgin Shahr region”. Journal of the Faculty of Literature and Humanities, University of Tabriz, 195: 33–58. (In Persian)
11. - Heron, C., (2001). “Geochemical prospecting”. In: D. R. Brothwell & A. M. Pollard (Eds.), Handbook of archaeological science (pp. 565–573). Wiley.
12. - Hessari, M. & Akbari, M., (2005). “Report on the archaeological survey and reconnaissance of the Aras River basin”. Iranian Center for Archaeological Research (Unpublished), (In Persian)
13. - Hessari, M. & Aliyari, A., (2012). “Introducing the large chamber or kurgan graves of Ardabil Province”. Journal of Archaeological Studies, 4(1): 113–130. (In Persian)
14. - Ingraham, M. L., & Summers, G.. (1979). “Stelae and settlements in the Meshkin Shahr Plain, northeastern Azerbaijan, Iran”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 12, 67–101.
15. - Kleiss, W., (1969). “Bericht über Erkundungsfahrten in Iran im Jahre 1969”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 2: 7–60.
16. - Maziar, S. & Erfurth, L. M., (2025)”. Diaspora or diversity? Technological and social insights from Kura-Araxes pottery assemblages in Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports [online first]. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2026.104980
17. - Rezaloo, R., (2007). “The emergence of complex society during the Late Bronze Age in the southern region of the Aras River: Case study Qaleh Khosrow”. Doctoral dissertation, Tarbiat Modares University, Tehran. (Unpublished), (In Persian)
18. - Rezaloo, R., (2012). “Archaeological excavations in the Iron Age cemeteries of Qizil Qiyeh, Meshgin Shahr”. In: Reports of the Fifteenth Annual Symposium on Iranian Archaeology (pp. 24–38). Iranian Center for Archaeological Research. (In Persian)
19. - Sagona, A., (2023). The heritage of eastern Turkey and the Caucasus. Cambridge University Press.
20. - Sattarnejad, S. (2022). “Rescue excavation report of the Oragh Artavil Tire site, Ardabil”. In: Proceedings of the Twentieth Annual Symposium on Iranian Archaeology, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism. (In Persian)
21. - Schaeffer, C. F. A., (1948). Stratigraphie comparée et chronologie de l’Asie occidentale (IIIe et IIe millénaires). Oxford University Press.
22. - Tahmasbi, F., (2016). “Stratigraphic report of Qaleh Boeini Tepe, Ardabil”. Iranian Center for Archaeological Research (Unpublished), (In Persian).
23. - Zalaghi, A., Maziar, S., Aghalari, B., Mashkour, M. & Jayez, M., (2021). “Kohne Tepesi: A Kura-Araxes and Parthian settlement in the Araxes River Basin, Northwest Iran”. Journal of Iran National Museum, 2(1): 75–98. (In Persian)
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.