بازخوانی و تحلیل تومولوس سلوکی تپۀ نقاره‌چی نهاوند (براساس گزارش کنکاش دورۀ قاجار و دو فصل کاوش باستان‌شناختی)

جانجان, محسن; افخمی, بهروز; حاجی‌زاده باستانی, کریم

doi:10.61882/PJAS.172.1457

EN FA

سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 ) سال 9 شماره 33 صفحات 253-221 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.172.1457

Mendeley

Zotero

RefWorks

Janjan M, Afkhami B, Hajizadeh K. (2025). Reassessment and Analysis of the Seleucid Tumulus at Naqqārechi Tepe, Nahavand (Based on the Qajar Period Exploratory Report and Two Seasons of Archaeological Excavations). Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 221-253. doi:10.61882/PJAS.172.1457
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1457-fa.html

جانجان محسن، افخمی بهروز، حاجی‌زاده باستانی کریم.(1404). بازخوانی و تحلیل تومولوس سلوکی تپۀ نقاره‌چی نهاوند (براساس گزارش کنکاش دورۀ قاجار و دو فصل کاوش باستان‌شناختی) مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (33) :253-221 10.61882/PJAS.172.1457

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1457-fa.html

بازخوانی و تحلیل تومولوس سلوکی تپۀ نقاره‌چی نهاوند (براساس گزارش کنکاش دورۀ قاجار و دو فصل کاوش باستان‌شناختی)

محسن جانجان¹

، بهروز افخمی^*²

، کریم حاجی‌زاده باستانی³

1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). ، bafkhami@uma.ac.ir
3- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده: (589 مشاهده)

تپۀ نقاره‌چی در حاشیۀ جنوبی شهر نهاوند، ازجمله آثار برجای‌مانده از دورۀ سلوکی است که هرچند فاقد شواهد سطحی و مواد فرهنگیِ مشهود است، اما گزارشی مفصلی همراه با جزئیات از کنکاشِ دورۀ قاجار دربارۀ آن وجود دارد. براساس گزارش دکتر «فُوریه» و «محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه» (1309ه‍.ق.) که ضمن توصیف و ترسیم ویژگی‌های ساختاری اثر، به‌درستی بر دورۀ زمانی آن نیز اشاره کرده است؛ بر پایۀ این گزارش، تپۀ نقاره‌چی می‌تواند مقبره یا گورتپه‌ای (تومولوس) متعلق به یکی از سرداران سلوکی باشد که بررسی دقیق آن، شیوه‌های تدفین و آئین‌های خاک‌سپاری جامعۀ سلوکی را روشن می‌سازد. این گورتپه در دو فصل به سال‌های 1398 و ۱۴۰۱ه‍.ش. بار دیگر مورد کاوش علمی باستان‌شناختی قرار گرفت تا ساختار مدفون و همچنین گزارش توصیفی دورۀ قاجار دربارۀ این تپه بازخوانی دقیق شود تا بتوان از این رهگذر، شیوه‌های معماری و فرهنگ سلوکی در ایران را بهتر شناخت. پرسش‌های مطرح درخصوص کاوش تپۀ نقاره‌چی براساس فرضیات موجود بدین‌شرح است؛ آیا مقبرۀ مدفون در تپۀ نقاره‌چی ریشه در فرهنگ یونانی دارد؟ کم‌وکیف سازۀ معماری تپۀ نقاره‌چی چه ارتباطی با تومولوس‌های مشابه یونانی دارد؟ بر همین‌اساس، فرض‌بر این است که: تپۀ نقاره‌چی یک تومولوس است که احتمالاً گور یک سردار یا ساتراپ سلوکی این منطقه در آن دفن بوده است. با توجه به شواهد باستان‌شناختی و ویژگی‌های ساختاری به‌دست‌آمده از تپۀ نقاره‌چی و برپایۀ قیاس با آثار مشابه یونانی، به‌نظر می‌رسد که این مقبره معرف سنت و فرهنگ سلوکی است. روش پژوهش در این جستار، ازنظر روش‌شناسی مبتنی‌بر مطالعات ترکیبیِ میدانی و کتابخانه‌ای است؛ توصیف و تحلیل یافته‌ها به روش تاریخی-تحلیلی و با رویکرد مطالعات میدانی و براساس نتایج حاصل از دو فصل کاوش در تپۀ نقاره‌چی انجام شده است. برآیند پژوهش نشان می‌دهد که تپۀ نقاره‌چی از تمامی ویژگی‌های تومولوس‌های سنت یونانی (هلنی) برخوردار است؛ احداث بنایی منحصراً برای تدفین یک فرد و نیز اختصاص و تهیۀ تابوت سنگیِ تراش‌خورده، بیانگر اهمیت جایگاه اجتماعی و سیاسی فرد متوفی بوده است؛ جایگاهی که او را در ردیف سرداران، جنگاوران و حتی از جانشینان اسکندر قرار می‌دهد.

واژه‌های کلیدی: نهاوند، تپۀ نقاره‌چی، سلوکی، تومولوس، معماری.

متن کامل [PDF 3364 kb] (182 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1403/12/17 | پذیرش: 1404/3/16 | انتشار: 1404/10/1

فهرست منابع

1. - Arab, A., (1397/2018). “Final report of review and identification of cultural heritage in Nahavand County (Khuzal, Zarrin Dasht, and Gian areas)”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

2. - Azarfarshi, S., (1381/2002). “Nahavand as narrated by Mohammad Hasan Khan Etemad al-Saltaneh”. Farhangan, 13: 8–73. (in Persian).

3. - Contenau, J. & Ghirshman, R., (1935). Fouilles du Tepe Giyan pre de Nehavand 1931-1932. Librairie orientaliste paul Geuthner, Paris.

4. - Etemad al-Saltaneh, M. H., (1377/1998). Ruzname-ye Khaterat [Diary]. Tehran: Amir Kabir. (in Persian).

5. - Feuvrier, J.-B., (1368/1989). Three years at the court of Iran (A. G. Etemadmoghadam, Trans.; H. Shahidi, Ed.). Tehran: Donya-ye Ketab. (in Persian).

6. - Firoozmandi Shirehjini, B. & Rezaei, I., (2008). “Gur Tapeh-e Midas”. Bastan-Pazhuhi, (16): 47–60.

7. - Goff, C. & Pullar, J., (1970). “Tepe Abdul Hosein”. Iran, 8: 199–200.

8. - Hajizadeh-Shirmard, M., Firuzmandi Shirejini, B. & Saeedi-Harsini, M. R., (1400/2021). “A study on Achaemenid burial practices with emphasis on the Tatarli tumulus”. Iranian Journal of Pre-Islamic Archaeology, 6(11): 127–143. https://doi.org/10.22034/IAEJ.2022.11200 (in Persian).

9. - Janjan, M., (1401/2022). “Report of the second season of excavation at Naqqarehchi Tappeh”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

10. - Khaksar, A., (1390/2011). “Preliminary survey to determine the extent and boundary of Tappeh Gian”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

11. - Malekzadeh, M., (1382/2003). “Trial excavation, survey, and stratigraphy to preliminarily determine the extent and boundary of Tappeh Gian”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

12. - Mesforush, A., Hejri-Novri, A. & Vaisi, M., (1401/2022). “An analysis of burial practices in Anatolia during the Achaemenid period”. Iranian Journal of Pre-Islamic Archaeology, 7(2): 103–118. https://doi.org/10.22034/iaej.2023.14192.1073 (in Persian).

13. - Mohammadi-Far, Y. & Motarjem, A., (1384/2005). “Report of the first season of survey and identification in Khuzal area, Nahavand County”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

14. - Naser al-Din Shah Qajar. (1362/1983). Safarnameh-ye Atabat Naser al-Din Shah Qajar (M. R. Kalaher, Manuscript). Tehran: Sanaei Library. (in Persian).

15. - Rahbar, M., (1382/2003). Archaeological excavations at Khurheh, with the cooperation of Shahriar Adl. Tehran: Pazineh. (in Persian).

16. - Rahbar, M., (1389/2010). “Report of excavation in the Do-Khaheran area (to identify the site of the Laodicea Temple)”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

17. - Rahbar, M., (1391/2012). “Report of the third season of trial excavations to identify the Laodicea Temple in Nahavand”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

18. - Rahbar, M., (1392/2013). “Efforts to identify the location of the Laodicea Temple in Nahavand”. In: Nahavand: Proceedings of the one-day Archaeology Conference in honor of M. Rahbar (pp. 1–13). Tehran: Research Institute of Cultural Heritage and Tourism. (in Persian).

19. - Rahbar, M., (1398/2019). “Report of the first season of excavation at Naqqarehchi Tappeh”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

20. - Rahbar, M., (1398/2019). “Report of the fourth season of trial excavation to identify the Laodicea Temple in Nahavand”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

21. - Rahbar, M. & Alibeygi, S., (2011). “Gozaresh-e pazhuhesh-hā-ye bāstān-shenākhti be manzur-e makan-yābi-ye ma‘bad-e Laodicea dar Nahavand [Archaeological investigations aimed at locating the Temple of Laodicea in Nahavand]”. Payam-e Bastanshenas [The Archaeologist’s Message], 8(15): 133–160. (in Persian). https://journals.iau.ir/article_703861.html

22. - Rahbar, M., Alibaigi, S., Haerinck, E. & Overlaet, B., (2014). “In search of the Laodike temple at Laodikeia in Media / Nahavand, Iran”. IRANICA ANTIQUA, 49: 301–330. https://doi.org/10.2143/IA.49.0.3009244

23. - Rice, K., (2016). A Tomb with a View: Constructing Place and Identity in the Funerary Monuments of Hellenistic Anatolia. https://doi.org/10.17615/khc3-4460

24. - Rose, C. B. & Körpe, R., (2017). “The Tumuli of Troy and the Troad, in: Tumulus as Sema (Space, Politics, Culture and Religion in the First Millennium BC)”. Topoi Berlin Studies of the Ancient World Edited by Excellence Cluster Topoi Volume 27 De Gruyter Bereitgestellt von | De Gruyter / TCS Angemeldet Heruntergeladen am, Plates: 168–177.

25. - Seraqi, N., (1384/2005). “Report of the second season of archaeological survey and identification in Nahavand County”. Archive of the Documentation Center, General Office of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts of Hamedan Province (Unpublished). (in Persian).

26. - Üzel, A., (2007). “The display of hekatomnid power in karian settlements through urban imagery”. M.S. Middle East Technical University. https://hdl.handle.net/11511/16788

27. - Vandenberg, L., (1345/1966). Archaeology of Ancient Iran (I. Behnam, Trans.). Tehran: University of Tehran. (in Persian).

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.