logo
سال 10، شماره 36 - ( 6-1405 )                   سال 10 شماره 36 صفحات 266-239 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/PJAS.1356.919.3

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Karimi F, Mousavi Haji S R, Esmaeili Jelodar M E. (2026). The Reflection of Socio-Economic Transformations of Zoroastrians in the Formation of Religious and Public Buildings: A Comparative Study of the Dasturan Neighborhood (Urban) and the Village of Moryabad (Rural) during the Late Qajar and Pahlavi I Periods. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(36), 239-266. doi:10.66224/PJAS.1356.919.3
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1356-fa.html
کریمی فاطمه، موسوی‌حاجی سید رسول، اسماعیلی‌جلودار محمداسماعیل.(1405). بازتاب تحولات اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در شکل‌گیری بناهای مذهبی و عام‌المنفعه؛ مطالعۀ موردی: محلۀ دستوران (شهری) و مریاباد (روستایی) در اواخر دورۀ قاجار و پهلوی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 10 (36) :266-239 10.66224/PJAS.1356.919.3

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1356-fa.html

بازتاب تحولات اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در شکل‌گیری بناهای مذهبی و عام‌المنفعه؛ مطالعۀ موردی: محلۀ دستوران (شهری) و مریاباد (روستایی) در اواخر دورۀ قاجار و پهلوی
فاطمه کریمی1 ، سید رسول موسوی‌حاجی*2 ، محمداسماعیل اسماعیلی‌جلودار3
1- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ، r.mousavihaji@umz.ac.ir
3- گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده:   (50 مشاهده)
هم‌زمان با تحولات اجتماعی و اقتصادی ایران در اواخر دورۀ قاجار، وضعیت زرتشتیان نیز دچار دگرگونی‌های بنیادین شد. شهر یزد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های زیست زرتشتیان، شاهد تحولات مهمی در زمینۀ اجتماعی و اقتصادی زرتشتیان، به‌ویژه در اواخر دورۀ قاجار بود. این تحولات در بافت معماری زرتشتیان در حوزۀ شهری و روستایی بازتاب‌یافته است. باوجود گستردگی سکونتگاه‌های زرتشتیان در یزد، تاکنون پژوهش جامعی در زمینۀ تأثیر این تحولات بر این سکونتگاه‌ها صورت نگرفته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که، تحولات اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در اواخر دورۀ قاجار چه تأثیری در سکونتگاه‌های زرتشتیان در دو حوزۀ شهری و روستایی داشته است؟ این پژوهش با تکیه‌بر اسناد و منابع تاریخی به بازسازی شرایط اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان و نیروهای مؤثر در رفع محدودیت‌های آنان می‌پردازد و سپس با بهره‌گیری از بررسی‌های میدانی، بازتاب این تحولات را تحلیل می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که ارتقای پایگاه اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در این دوره، زمینه‌ساز ساخت‌وبازسازی بناهای مذهبی و عام‌المنفعه در سکونتگاه‌های آنان شد؛ تحولی که پیش از عصر ناصری سابقه نداشت و بازتابی از تلاش این جامعه برای تقویت هویت‌دینی و انسجام درون‌گروهی خود در جامعۀ اسلامی بود. 
واژه‌های کلیدی: معماری زرتشتیان، محلۀ دستوران، مریاباد، دورۀ قاجار، دورۀ پهلوی.
متن کامل [PDF 2057 kb]   (18 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1404/6/19 | پذیرش: 1404/9/23 | انتشار: 1405/6/25
فهرست منابع
1. - افشار، ایرج، (1354). یادگارهای یزد (معرفی ابنیه و آثار باستانی یزد). جلد اول، دوم و سوم. سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
2. - امینی، تورج، (1380). اسنادی از زرتشتیان معاصر ایران (1338-1358). انتشارات سازمان اسناد ملی ایران، پژوهشکدۀ اسناد.
3. - اوشیدری، جهانگیر (2535 شاهنشاهی). تاریخ پهلوی و زرتشتیان. انتشارات ماهنامۀ هوخت.
4. - بار، کای؛ آسموس؛ و بویس، مری، (1389). دیانت زرتشت. ترجمۀ فریدون وهمن، تهران: نشر ثالث.
5. - براون، ادوارد گرانویل، (1381). یک سال در میان ایرانیان. مانی صالحی علامه، تهران: نشر ماه ریز.
6. - بویس، مری، (1397). کانون دین زرتشت در ایران. ترجمۀ حسین ابراهیمیان، مشهد: توس.
7. - بویس، مری، (1381). زرتشتیان (باورها و آداب دین). ترجمه: عسکر بهرامی، ویراست دوم، تهران: ققنوس.
8. - پولاک، یاکوب ادوارد، (1368). سفرنامه پولاک: ایران و ایرانیان. کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی.
9. - تشکری‌بافقی، علی‌اکبر، (1378). مشروطیت در یزد؛ از ورود اندیشه نوین تا کودتای سیدضیاءالدین طباطبائی. تهران: مرکز یزدشناسی.
10. - تشکری‌بافقی، علی‌اکبر، (1393). روابط پارسیان هند با زرتشتیان یزد در عهد ناصری. پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، 14: 66_37.
11. - جکسن، آبراهام ویلیام، (1363). سفرنامه جکسن (ایران در گذشته و حال). انتشارات خوارزمی.
12. - جمال‌زاده، محمدعلی، (۱۳۳۵). گنج شایگان: اوضاع اقتصادی ایران. برلین: کاوه.
13. - جعفری، جعفر بن محمدبن حسن، (1343). تاریخ یزد (قرن نهم هجری). به‌کوشش: ایرج افشار. چاپ ایرج افشار.
14. - حسینی یزدی، سیدرکن‌الدین، (1341). جامع‌الخیرات (قرون هفتم و هشتم هجری)، به تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران، انتشارات فرهنگ ایران زمین.
15. - حیدری، ملیکا؛ و مهرآفرین، رضا، (1394). یشت و خشت: آئین‌های زرتشتیان یزد. تهران: انتشارات فروهر.
16. - خاضع، اردشیر، (1399). خاطرات اردشیر خاضع. انتشارات خاضع، بمبئی.
17. - رضی، هاشم، (1394). تاریخ زرتشتیان ایران (مانکجی لیمجی هاتریا، اوضاع سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان در دوران قاجار). تهران: انتشارات بهجت.
18. - رضازاده ملک، رحیم، (1377). انقلاب مشروطه ایران به روایت اسناد وزارت امور خارجه انگلیس (کتاب‌های آبی). تهران: انتشارات مازیار و معین.
19. - سایکس، سر پرسی، (1336). سفرنامه ژنرال سر پرسی سایکس یا دو هزار مایل در ایران. ترجمۀ حسین سعادت نوری، تهران: انتشارات کتابخانۀ ابن‌سینا، چاپ دوم.
20. - سروشیان، جمشید سروش، (1370). تاریخ زرتشتیان کرمان (دراین چند سده). جلد نخست، انتشارات علمی و فرهنگی.
21. - سعیدی، گلناز، (1400). جایگاه اقلیت‌های‌ زرتشتی در دورۀ مشروطه قاجار و پهلوی اول. تهران: نشر اندیشه عصر.
22. - شهمردان، رشید، (1336یزدگردی). پرستشگاه زرتشتیان. هشتمین نشریۀ سازمان جوانان زرتشتی بمبئی.
23. - شهمردان، رشید، ( 1363). تاریخ زرتشتیان پس از ساسانیان. جلد یک و دو، تهران: چاپ راستی.
24. - کاتب، احمدبن حسین بن علی، (1345). تاریخ جدید یزد (826 هجری). به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: انتشارات فرهنگ ایران زمین.
25. - کریمی، فاطمه، (1395). «بررسی نقش مذهب در فرم‌یابی عناصر شهری و معماری شهر یزد در دورۀ قاجار (مطالعه موردی محلۀ مسلمان‌نشین و زرتشتی‌نشین)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تهران (منتشر نشده).
26. - کریمیان، حسن؛ کریمی، فاطمه، (1398). فضاهای مذهبی در کالبد شهر زرتشتی مطالعه موردی: یزد. فصلنامه شهرهای ایرانی- اسلامی. (10 (37): 17-27.
27. - کرزن، جرج. ن.، (1373). ایران و قضیه ایران (جلد اول و دوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
28. - مؤلف ناشناس، (۱۳۶۲). حدودالعالم من‌المشرق إلی المغرب. تحقیق و تصحیح: م. ستوده، تهران: کتابخانۀ طهوری.
29. - مالی، سروش، (1392). گذری در تاریخچه و فرهنگ زرتشتیان مریم‌آباد یزد، یزد: انتشارات نیکوروش.
30. - مستوفی‌بافقی، محمد مفیدبن نجم‌الدین محمود، (1340). جامع مفیدی. به‌کوشش: ایرج افشار. چاپ ایرج افشار. چاپخانۀ رنگین.
31. - محمودبن عثمان، (۱۳۳۳). فردوس‌المرشدیه فی‌أسرار الصمدیه. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: انجمن آثار ملی، چاپ دوم.
32. - ملکم، ناپیر، (1393). سفرنامۀ یزد. ترجمۀ محمد علی طرفداری، یزد، مهرپادین.
33. - میراحمدی، مریم، (1395). تاریخ تحولات‌ایرانشناسی. جلد ۲، تهران: انتشارات طهوری.
34. - نورث، داگلاس سی، (1377). نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی. مترجم: محمدرضا معینی، تهران: سازمان برنامه و بودجه، مرکز مدارک اقتصادی اجتماعی و انتشارات، چاپ اول.
35. - یعقوبی، احمد بن اسحاق، (۱۳۵۶). البلدان. مترجم: م. آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
37. References
38. - Afshar, I., (1975). Yadgarha-ye Yazd: Introduction to the Monuments and Historical Buildings of Yazd (Vols. 1–3). National Heritage Society Publications, Tehran. (in Persian).
39. - Amini, T., (2001). Documents of Contemporary Zoroastrians of Iran (1959–1979). National Ar-chives Organization of Iran, Research Institute for Documents, Tehran. (in Persian).
40. - Anonymous Author., (1983). Hudud al-Alam min al-Mashriq ila al-Maghrib. Edited by M. S. S. Tudeh. Tehran: Tahouri Library. (in Persian).
41. - Bar, K., Asmus, B. & Boyce, M., (2010). Zoroastrian Religion. Translated by F. Vahman. Tehran: Nashr-e Saless. (in Persian).
42. - Boyce, M., (1971). The Zoroastrian Houses of Yazd. In: C. E. Bosworth (Ed.), Iran and Islam: In Memory of V. Minorsky (pp. 125–147). Edinburgh: Edinburgh University Press.
43. - Boyce, M., (2002). Zoroastrians: Beliefs and Rituals. Translated by Asgar Bahrami, 2nd edi-tion. Tehran: Ghoghnoos. (in Persian).
44. - Boyce, M., (2018). The Zoroastrian Center in Iran. Translated by H. Ebrahimiān. Mashhad: Tous. (in Persian).
45. - Brown, E. G., (2002). A Year Among the Persians. Translated by M. Salehi. Tehran: Nashr-e Mah Rīz. (in Persian).
46. - Curzon, G. N., (1994). Iran and the Iranian Question (Vols. 1–2). Translated by G. V. Mazanda-rani. Tehran: Elmi va Farhangi Publications. (in Persian).
47. - Farridnejad, Sh., (2021). The Royal Farmān and the Abolition of Zoroastrian Poll Tax in Qajar Iran. Himalayan and Central Asian Studies, 25(1–3): 105–131.
48. - Fischer, M. M. J., (1973). “Zoroastrian Iran between Myth and Praxis”. PhD Thesis, Department of Anthropology, University of Chicago.
49. - Heydari, M. & Mehrafarin, R., (2015). Yasht o Khesht: Zoroastrian Rituals in Yazd. Tehran: Forouhar Publications. (in Persian).
50. - Jackson, A. W., (1984). Jackson’s Travelogue (Iran in Past and Present). Tehran: Khwarazmi Publications. (in Persian).
51. - Jafari, J. B. M. H., (1964). History of Yazd (9th Century AH). Edited by I. Afshar. Tehran: I. Af-shar. (in Persian).
52. - Jamalzadeh, M. A., (1956). Ganj Shayegan: Economic Conditions in Iran. Berlin: Kaweh.
53. - Karimi, F. & Taghavi, A., (2023). Zoroastrians in the Economy of Yazd during the Qajar and Pahlavi I Dynasties. Iran. https://doi.org/10.1080/05786967.2023.2210113
54. - Karimi, F., (2016). “The Role of Religion in Shaping Urban and Architectural Elements of Yazd during the Qajar Era: Case Study of Muslim and Zoroastrian Neighborhoods”. M.A. Thesis, Faculty of Humanities, University of Tehran, Tehran. (in Persian).
55. - Karimian, H., Karimi, F. & Karimian, S., (2020). Impact of Religious Commandments on Resi-dential Architecture of Zoroastrians: Case Study Dasturān District in Yazd City, Iran. Journal of the British Institute of Persian Studies, Published online: 04 Jul 2020. https://doi.org/10.1080/05786967.2020.1783187
56. - Karimian, H., Karimi, F. & Karimian, S., (2020). Religious Spaces in the Urban Fabric of Zoroas-trian Cities: Case Study Yazd. Iranian-Islamic Cities Quarterly, 10(37): 17–27. (in Persian).
57. - Kateb, A. B. H., (1966). New History of Yazd (826 AH). Edited by I. Afshar. Tehran: Farhang-e Iran Zamin. (in Persian).
58. - Khaz’eh, A., (2020). Memories of Ardeshir Khaz’eh. Mumbai: Khaz’eh Publications. (in Per-sian).
59. - Langer, R., (2008). Pīrān und Zeyāratgāh: Shrines and Pilgrimage Sites of Zoroastrians in Modern Iran. Leuven–Paris–Walpole, MA: Peeters.
60. - Mahmoud, O., (1954). Ferdos-al-Morshadiya fi-Asrar-al-Samadiya. Edited by I. Afshar. Tehran: National Heritage Society, 2nd edition. (in Persian).
61. - Malcom, N., (2014). Travelogue of Yazd. Translated by M. A. Tarafdari. Yazd: Mehrpadin.
62. - Mali, S. (2013). A Historical and Cultural Overview of Zoroastrians of Maryamabad, Yazd. Yazd: Nikurosh Publications. (in Persian).
63. - Mirahmadi, M., (2016). History of Iranology. Vol. 2. Tehran: Tahouri Publications. (in Persian).
64. - Mostofi Bafqi, M. M., (1961). Jame’-e Mofidi. Edited by I. Afshar, Tehran: I, Afshar Press.
65. - North, C. D., (1990). Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Cam-bridge University Press, New York. https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678
66. - North, C. D., (1998). Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Translated by M. R. Moeini. Tehran: Plan and Budget Organization, Center for Socioeconomic Documents & Publications. (in Persian).
67. - Oshidri, J., (1976). Pahlavi History and the Zoroastrians. Hōkht Magazine Publications. (in Persian).
68. - Polak, J. E., (1989). Polak’s Travelogue: Iran and Iranians. Translated by K. Jahandari. Tehran: Khwarazmi Publications. (in Persian).
69. - Razi, H., (2015). History of Zoroastrians in Iran: Political, Economic, Social, and Cultural Con-ditions of Zoroastrians during the Qajar Era. Tehran: Behjat Publications. (in Persian).
70. - Rezazadeh Malek, R., (1998). Iranian Constitutional Revolution according to British Foreign Ministry Archives (Blue Books). Tehran: Mazyar & Moein Publications, (in Persian).
71. - Saeedi, G., (2021). The Position of Zoroastrian Minorities during the Qajar Constitutional and Pahlavi Era. Tehran: Andisheh-Asr. (in Persian).
72. - Sarvashian, J. S., (1991). History of Zoroastrians of Kerman (in Recent Centuries). Vol. 1. Teh-ran: Elmi va Farhangi Publications. (in Persian).
73. - Seyyed Rokan-eddin Hosseini Yazdi, (1962). Jame’ al-Khairat (7th and 8th centuries AH). Edit-ed by M. T. Danesh-Pajouh & I. Afshar. Tehran: Farhang-e Iran Zamin. (in Persian).
74. - Shahmardan, R., (1957). Zoroastrian Temples. 8th Bulletin of Zoroastrian Youth Organization, Mumbai. (in Persian).
75. - Shahmardan, R., (1984). History of Zoroastrians after the Sassanids (Vols. 1–2). Tehran: Rasti Press. (in Persian).
76. - Sykes, P., (1957). The Travels of General Sir Percy Sykes or Two Thousand Miles in Iran. Trans-lated by H. Sa’adat Nouri. Tehran: Ibn Sina Library, 2nd edition. (in Persian).
77. - Tashkiri Bafqi, A. A., (1999). Constitutionalism in Yazd: From the Introduction of Modern Ide-as to the Coup of Seyyed Zia-od-Din Tabatabai. Yazd Studies Center, Tehran. (in Persian).
78. - Tashkiri Bafqi, A. A., (2014). Relations between Parsis of India and Zoroastrians of Yazd dur-ing the Nasserian Era. Journal of Historical Researches in Iran and Islam, 14: 37–66. (in Persian).
79. - Waghmar, B. K., (1965). Zoroastrians in the Early Islamic Period. English translation of R. N. Frye, “Zoroastrier in der frühislamischer Zeit”. Der Islam, 40, 198–199.
80. - Ya’qubi, A. B. I., (1977). Al-Buldan. Translated by: M. Ayati. Tehran: Translation and Book Pub-lishing Agency. (in Persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.