سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 )
سال 9 شماره 33 صفحات 81-51 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yousefi Zoshk R, Beik-Mohammad K, Baghizadeh S, Afshari Salaki H. (2025). Identification of a New Sign for the Date Palm in Proto Elamite Texts and its Reflection on the Economic System of Susa. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 51-81. doi:10.61882/PJAS.148.1346
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1346-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1346-fa.html
یوسفیزشک روحاله، بیکمحمدی خلیلالله، باقیزاده سعید، افشاریسالکی حسن.(1404). شناسایی نشانههای جدید از نخل خرما در متون آغازایلامی و بازتاب آن بر نظام اقتصادی شوش مطالعات باستانشناسی پارسه 9 (33) :81-51 10.61882/PJAS.148.1346
1- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،k.beikmohammadi@umz.ac.ir
3- دانشجوی دکتری باستانشناسی، مؤسسۀ باستانشناسی دوران کهن و باستانشناسی خاور نزدیک، دانشگاه هایدلبرگ، هایدلبرگ، آلمان.
4- دانشجوی دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،
3- دانشجوی دکتری باستانشناسی، مؤسسۀ باستانشناسی دوران کهن و باستانشناسی خاور نزدیک، دانشگاه هایدلبرگ، هایدلبرگ، آلمان.
4- دانشجوی دکترای باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده: (633 مشاهده)
قدیمیترین شواهد مربوط به بهرهبرداری انسان از میوههای درخت خرمای وحشی در خاورمیانه به هزارههای ششم و پنجم پیشازمیلاد بازمیگردد. باوجود کمبود دادههای باستانشناختی، معمولاً چنین پنداشته میشود که در پایان دورۀ اوروک متأخر، سومریان نخستین باغهای خرما را بنیان نهادند و این فرضیه تاکنون به اثبات نرسیده و مسئله را به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل کرده است. همچنین، بهدلیل آنکه خط آغازایلامی بهطور کامل رمزگشایی نشده، اطلاعات فعالیتهای کشاورزی در جامعۀ آن بسیار محدود است. آنچه تاکنون از ساختار نظام اقتصادی این جامعه دریافتهایم، برمبنای مقایسۀ نشانههای گِلنبشتههای آغازایلامی با نمونههای مشابه در گِلنوشتههای آغازمیخیِ بینالنهرینی است؛ نشانههایی که بیشتر به فعالیتهای کارگری، دامداری و محصولات دامی اختصاص یافتهاند. فرضیۀ اصلی پژوهش، درخصوص برخی نشانههایِ تاکنون ناشناخته یا بهدرستی تفسیر نشدۀ متون آغازایلامی است که درحقیقت بازنماییهایی از درخت نخل خرما و میوۀ آن هستند؛ درنتیجه، خرما و باغداریِ نخل، برخلاف تصور پیشین، بخش قابلتوجهی از اقتصاد معیشتی شوش در اواخر هزارۀ چهارم پیشازمیلاد را تشکیل میدادهاند. در همینراستا، پرسشهای پژوهش عبارتنداز: ۱) آیا در گِلنبشتههای آغازایلامی میتوان نشانههایی قابلاتکا از نخل خرما شناسایی کرد؟ ۲) این نشانهها در مقایسه با نمونههای تصویری همزمان یا متأخرتر چه جایگاهی دارند؟ ۳) شناسایی این نشانهها چه تأثیری بر بازسازی نظام اقتصادی و سطح دانش باغداری جامعۀ آغازایلامی دارد؟ این پژوهش با رویکرد تطبیقی و نشانهشناختی، نخست ویژگیهای فنوتیپی قابلتشخیص نخل خرما را استخراج و سپس آنها را با نشانههای موجود در گِلنبشتههای آغازایلامی مقایسه میکند و در ادامه، با نمونههای تصویری همزمان و متأخرتر ایرانی و بینالنهرینی تطبیق داده شده و ازطریق تحلیل مقایسهای، امکان همسانسازی آنها، سنجیده میشود. نتایج پژوهش نشان میدهد که چند نشانۀ شاخص در متون آغازایلامی با ویژگیهای فنوتیپی نخل خرما همخوانی دارد و میتوان آنرا بهعنوان کهنترین بازنماییهای شناختهشده از نخل خرما در جنوبغرب ایران معرفی کرد. این گزاره، افق تازهای برای بازشناسی اقتصاد معیشتی و دانش باغداری در شوشِ آغازایلامی میگشاید و نشان میدهد که خرما و فرآوردههایِ آن، احتمالاً نقشی بنیادین در اقتصاد این دوره داشتهاند.
واژههای کلیدی: درخت نخل، خرما، آغازایلامی، شوش، آغازمیخی، نیمۀ دوم هزارۀ چهارم پیشازمیلاد، باغداری.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1403/7/17 | پذیرش: 1403/11/9 | انتشار: 1404/10/1
دریافت: 1403/7/17 | پذیرش: 1403/11/9 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. - Amiet, P., (1980). “The Mythological Repertory in Cylinder Seals of the Agade Period (c. 2335-2155 B.C.)”. Ancient Art in Seals, 35–59. https://cdli.earth/publications/1776208
2. - Burrows, E., (1935). Ur Excavations Texts. II: Archaic Texts. British museum.
3. - Dahl, J. L. (2019). Tablettes et fragments proto-élamites = Proto-elamite tablets and fragments. Éditions Khéops, Louvre éditions. https://cdli.earth/publications/148123?artifacts%5Bsort%5D=Periods.period&artifacts%5Bdirection%5D=asc
4. - Dahl J., Hawkins L. & Kelley, K., (2018) Labor Administration in Proto-Elamite Iran, in: A. Garcia-Ventura (éd), What’s in a Name? Terminology related to the Work Force and Job Categories in the Ancient Near East [Alter Orient und Altes Testament Band 440], Münster, Ugarit-Verlag, 15-44. https://ocb.uni-tuebingen.de/Record/KEI00131843?lng=de#details
5. - Dahl, J. L., (2005). “Complex Graphemes in Proto-Elamite”. Cuneiform Digital Library Journal, 2005(3): https://cdli.earth/articles/cdlj/2005-3
6. - Dahl, J. L., (2009). “Early writing in Iran, a reappraisal”. Iran, 47(1): 23-31. https://doi.org/10.1080/05786967.2009.11864757
7. - Dahl, J. L., (2012). “The marks of early writing”. Iran, 50 (1): 1-11. https://doi.org/10.1080/05786967.2012.11834709
8. - Damerow, P., (2007). “The material culture of calculation (A Theoretical Framework for a Historical Epistemology of the Concept of Number)”. In: Gellert, U. & Jablonka, E., (pp. 19-56), Mathematisation and demathematisation: Social, philosophical and educational ramifications, BRILL. https://doi.org/10.1163/9789460911439_003
9. - Damerow, P. & Englund, R. K., (1989). “The proto-Elamite texts from Tepe Yahya. American School of Prehistoric Research”. Cambridge, MA: Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35565589b
10. - Desset, F., (2018). “Linear Elamite Writing”. In: Álvarez-Mon, Javier, Gian Pietro Basello, and Yasmina Wicks, eds. (pp. 397-415), The Elamite world, Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315658032-21
11. - Dowson, V. H. W., (1923). The varieties of date palms of the Shatt Al’Arab. Printed and published for the Agricultural Directorate of Iraq by W. Heffer & Sons.
12. - Englund, R., (2004). “The state of decipherment of Proto-Elamite”. In: S. Houston (Ed.), (pp. 100–149), The first writing: Script invention as history and process. https://cdli.earth/files-up/publications/englund2004c.pdf
13. - Farhadi, M., (1996). “Museums in Wind: Introducing the Vast New - Found Rock Engravings of Teimareh”. Social Sciences, 4(7.8): 13-61. DOR: 20.1001.1.17351162.1374.4.7.8.1.7.6 (In Persian).
14. - Fügert, A. & Gries, H., (2020). “‘I had baked bricks glazed in lapis lazuli color’ – A Brief History of Glazed Bricks in the Ancient Near East”. In: A. Fügert & H. Gries (Eds.), Glazed Brick Decoration in the Ancient Near East: Proceedings of a Workshop at the 11th International Congress of the Archaeology of the Ancient Near East (Munich) in April 2018 (pp. 1–15). Archaeopress. https://doi.org/10.2307/jj.15136077.4
15. - Gauba, E., (1951). “Botanische Reisen in der persischen Dattelregion (Fortsetzung)”. Annalen Des Naturhistorischen Museums in Wien, 58: 13–32. http://www.jstor.org/stable/41768534
16. - Ghirshman, R. (1938). Fouilles de Sialk. Près de Kashan. 1933, 1934, 1937. Librairie Orientaliste Paul Geuthner. https://cdli.earth/publications/1786156
17. - Giovino, M., (2007). The Assyrian sacred tree: a history of interpretations (Vol. 230). Saint-Paul.
18. - Goor, A., (1967). “The history of the date through the ages in the Holy Land”. Econ Bot, 21: 320–340. https://doi.org/10.1007/BF02863157
19. - Green, N. W. & Nissen, H. J., (1987). Zeichenliste der archaischen Texte aus Uruk. Ausgrabungen der Deutschen Forschungsgemeinschaft in Uruk-Warka 11 (ZATU). Gebr, Mann Verlag. https://cdli.earth/files-up/publications/englund1987a.pdf
20. - Gross-Balthazard, M., Galimberti, M., Kousathanas, A., Newton, C., Ivorra, S., Paradis, L., Vigouroux, Y., Carter, R., Tengberg, M., Battesti, V., Santoni, S., Falquet, L., Pintaud, J.-Ch., Terral, J.-F. & Wegmann, D., (2017). “The discovery of wild date palms in Oman reveals a complex history of domestication involving centers in the Middle East and Africa”. Current Biology, 27(14): 2211–2218. https://doi.org/10.1016/j.cub.2017.06.045
21. - Hallock, R. T., (1960). “A new look at the Persepolis Treasury Tablets”. Journal of Near Eastern Studies, 19: 90–100. https://doi.org/10.1086/371570
22. - Hallock, R. T., (1978). “The use of seals on the Persepolis Fortification Tablets”. In: Gibson, M., (pp. 127–133) Seals and sealing in the ancient Near East. Undena Publ.
23. - Hassett, M., (1911). “Palm in Christian symbolism”. The Catholic Encyclopedia, 11.
24. - Heimpel, W., (2011). “Twenty-eight trees are growing in Sumer”. In: D. I. Owen (Ed.), Garšana studies (pp. 75–152). CDL Press.
25. - Hussain, A. A., (ʿA.-A. Ḥosayn). (1974). Date palms and dates with their pests in Iraq. Baghdad: Publisher: University of Baghdad. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19750521499
26. - Kelley, K., (2024). “Images hidden in script. The invention of writing in ancient Iran”. In: Ferrara, S., Cartolano, M. & Ottaviano, L. (pp. 71-94). Talking Images: The Interface Between Drawing and Writing, Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9781032712970-6
27. - Kelley, K., Cartolano, M. & Ferrara, S., (2025). “Seals and signs: tracing the origins of writing in ancient South-west Asia”. Antiquity, 99(403): 64-82. https://doi.org/10.15184/AQY.2024.165
28. - Landsberger, B., (1967). “The date palm and its by-products, according to the cuneiform sources”. Archiv für Orientforschung, 17: 1–70. https://cdli.earth/publications/1696104
29. - Meriggi P., (1971). La scrittura proto-elamica [3 volumes], Roma, Accademia Nazionale dei Lincei.
30. - Nissen, H. J., Damerow, P. & Englund, R. K., (1993). Archaic bookkeeping: Early writing and techniques of economic administration in the ancient Near East. University of Chicago Press. https://cdli.earth/publications/1657148
31. - Nixon, R. W., (1951). “The date palm: “Tree of life” in the subtropical deserts”. Economic Botany, 5(3): 274–301. https://doi.org/10.1007/BF02985151
32. - Paladre, C., (2022). “Les sceaux-cylindres proto-élamites: Productions d’un phénomène revisité”. Unpublished doctoral dissertation. Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne. https://hal.science/tel-03910211/
33. - Paszke, M. Z., (2019). “Date palm and date palm inflorescences in the Late Uruk Period (c. 3300 B.C.): Botany and archaic script”. Iraq, 81: 221–239. https://doi.org/10.1017/irq.2019.15
34. - Piran, S. & Hessari, M., (2005). Catalog of the exhibition: The culture of Halilrud and Jiroft margin. Tehran: National Museum of Iran. (In Persian)
35. - Pittman, H., (1997). “The administrative function of glyptic art in proto-Elamite Iran: A survey of the evidence”. In: R. Gyselen (Ed.), Res Orientales X. Les sceaux d’Orient et leur emploi (pp. 133–161). Bures-sur-Yvette: Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.
36. - Postgate, J. N., (1980). “Palm-trees, reeds, and rushes in Iraq, ancient and modern”. Dans M. T. Barrelet (dir.), L’archéologie de l’Irak du début de l’époque néolithique à 333 avant notre ère. Perspectives et limites de l’interprétation anthropologique des documents. Colloques Internationaux du Centre National de la Recherche Scientifique 580 (pp. 99–109). Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique. https://vergil.uni-tuebingen.de/keibi/Record/KEI00076834#details
37. - Potts, D. T., (1997). Mesopotamian civilization: The material foundations. Athlone Press. https://dokumen.pub/mesopotamian-civilization-the-material-foundations-0485930013.html
38. - Powell, M. A., (1987). “The tree section of ur5 (=HAR)-ra = hubullu”. Bulletin on Sumerian Agriculture, 3: 145–151.
39. - Riehl, S., Benz, M., Conard, N. J., Darabi, H., Deckers, K., Nashli, H. F. & Zeidi-Kulehparcheh, M., (2012). “Plant use in three Pre-pottery Neolithic sites of the northern and eastern Fertile Crescent: A preliminary report”. Vegetation History and Archaeobotany, 1(2): 95-106. https://doi.org/10.1007/s00334-011-0318-y
40. - Riehl, S., Zeidi, M. & Conard, N. J., (2013). “Emergence of agriculture in the foothills of the Zagros Mountains of Iran”. Science, 341(6141): 65-67. https://doi.org/10.1126/science.1236743
41. - Roach, K. J., (2008). “The Elamite cylinder seal corpus, c. 3500-1000 BC”. Ph.D. Dissertation, The University of Sydney. http://hdl.handle.net/2123/5352
42. - Sarton, G., (1936). “Third note on date culture in ancient Babylonia”. Isis, 26(1): 95–98. https://doi.org/10.1086/347129
43. - Scheil, V. (1905). “Documents archaïques en écriture proto-élamite”. Paris, (MDP, 6): 83 - 114.
44. - Scheil V., (1923). Textes de comptabilité proto-élamites. Mémoires de la Mission archéologique de Perse Tome XVII (MDP 17). Paris, Ernest Leroux. https://cdli.earth/publications/4629
45. - Scheil, V., (1935). Textes de comptabilité proto-élamites et Supplément. Mémoires de la Mission Archéologique de Perse, Tome XXVI et XXVIS (MDP 26 et 26S). Paris, Ernest Leroux. https://cdli.earth/publications/5109
46. - Schwab, E., (1983). “Some agricultural and metrological terms in Akkadian: A Reconsideration of the Basic Source Material”. Sumer, 39(1/2): 146–149. https://ocb.uni-tuebingen.de/Record/KEI00062271/Description#details
47. - Takahashi, R., (1955). “The origin and evolution of cultivated barley”. In: M. Demerec (Ed.), Advances in genetics, Vol. 7, (pp. 227–266) Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-2660(08)60097-8
48. - Tengberg, M., (2012). “Fruit growing”. In: D. T. Potts (Ed.), A companion to the archaeology of the ancient Near East, Vol. 1, (pp. 181–200), Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781444360790.ch10
49. - Van De Mieroop, M., (1992). “Wood in the Babylonian texts from Southern Babylonia”. Bulletin on Sumerian Agriculture, 6: 155–161. https://vergil.uni-tuebingen.de/keibi/Record/KEI00041442
50. - Zargarī, ʿA., (1990). Gīāhān-e dārūʾī (4th ed., Vol. IV). Tehran, Iran (In Persian).
51. - Zohary, D. & Hopf, M., (1994). Domestication of plants in the Old World: The origin and spread of cultivated plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley. Oxford University Press.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |