logo
سال 9، شماره 32 - ( 6-1404 )                   سال 9 شماره 32 صفحات 289-269 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.1288

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Ghajari F, Anisi A. (2025). Historical Geography of the City of Narāq. Parseh J Archaeol Stud. 9(32), 269-289. doi:10.61882/PJAS.1288
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1288-fa.html
قجری فاطمه، انیسی علیرضا.(1404). جغرافیای تاریخی شهر نراق مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (32) :289-269 10.61882/PJAS.1288

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1288-fa.html

جغرافیای تاریخی شهر نراق
فاطمه قجری1 ، علیرضا انیسی*2
1- پژوهشگر دکترای معماری، گروه مهندسی معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2- دانشیار پژوهشکدۀ ابنیه و بافت‌های تاریخی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). ، anisi61@yahoo.co.uk
چکیده:   (876 مشاهده)
 شهرهای تاریخی به‌عنوان بازتابی از تعامل نیروهای طبیعی و انسانی در دوره‌های گوناگون، همواره بستری برای مطالعۀ ساختارهای کالبدی و تحولات فضایی به‌شمار می‌آیند. با این نگاه، شهر تاریخی نراق با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص در مسیر راه‌های ارتباطی کاشان به غرب ایران و برخورداری از منابع طبیعی و عناصر کالبدی‌، تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته است‌. موضوع اصلی این پژوهش، بررسی و تحلیل نقش عوامل جغرافیایی طبیعی و انسانی در شکل‌گیری ساختار فضایی و تحولات کالبدی شهر نراق در بستر تاریخ است که تاکنون به‌صورت جامع و نظام‌مند بدان پرداخته نشده است. ضرورت پژوهش از آن‌روست که شناخت این عوامل، نه‌تنها در فهم روند توسعۀ شهر مؤثر بوده، بلکه در تدوین سیاست‌های حفاظتی و برنامه‌ریزی معاصر نیز کاربردهای اساسی خواهد داشت. این پژوهش با رویکرد توصیفی‌-تاریخی و برمبنای روش گردآوری داده‌های اسنادی و میدانی صورت گرفته است. در مرحلۀ نخست، منابع مکتوب تاریخی شامل: متون جغرافیایی، سفرنامه‌ها، وقف‌نامه‌ها و اسناد محلی تحلیل شده و سپس داده‌های حاصل از پیمایش میدانی و مشاهدۀ ساختار کالبدی شهر با اطلاعات متون تطبیق یافته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استقرار نراق در مسیر شاهراه‌های ارتباطی و بهره‌مندی از منابع آبی، به‌همراه شرایط توپوگرافی خاص منطقه، در دوره‌های تاریخی صفویه و قاجار نقش محوری در رونق اقتصادی و شکل‌گیری الگوی فضایی خطی شهر ایفا کرده است؛ هم‌چنین، انقطاع این مسیر ارتباطی و تغییرات اقتصادی در دورۀ معاصر منجر به اُفت کارکردهای شهری و گسست فضایی میان هستۀ تاریخی و توسعه‌های جدید شهری شده است. پژوهش بر لزوم تدوین راهبردهای حفاظتی و بازآفرینی فضایی مبتنی‌بر احیای ارتباط میان عناصر تاریخی و ساختار معاصر شهر تأکید می‌کند. 
واژه‌های کلیدی: نراق، جغرافیای تاریخی، راه‌های ارتباطی، ساختار فضایی، شهر تاریخی.
متن کامل [PDF 2033 kb]   (157 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1403/12/12 | پذیرش: 1404/2/5 | انتشار: 1404/6/1
فهرست منابع
1. - اعتماد السلطنه، محمد حسن‌خان، (1368). مرآهالبلدان. با تصحیحات و حواشی و فهارس: دکتر عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، جلد 4، تهران: اتشارات دانشگاه تهران.
2. - اعظام‌قدسی، حسن، (1342)، خاطرات من یا روشن شده تاریخ صد ساله. ج 1، تهران: چاپخانه حیدری.
3. - افشار سیستانی، ایرج، (۱۳۹۲). فرهنگ شهر ها و استان‌های ایران. جلد دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات سازمان اوقاف و امور خیریه.
4. - بیگ‌محمدی، حسن، (1377). مقدمه‌ای بر جغرافیای تاریخی ایران. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
5. - توسلی، محمود، (1391). ساخت شهر در اقلیم گرم و خشک. تهران: پیام.
6. - پاپلی‌یزدی، حسین، (1367). فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور. انتشارات آستان قدس رضوی.
7. - جیحانی، حمیدرضا؛ عمرانی‌پور، علی؛ و رجبی، فاطمه، (1397). «مطالعه و تبیین چارچوب و راهبردهای حفاظت از بازار تاریخی نراق و محدوده شهری پیرامون». مطالعات معماری ایران، 7(14): 47-77. https://doi.org/10.22052/1.14.47
8. - خسروی‌نراقی، محمدرضا، (1375). نراق در آینه‌ی تاریخ. قم: آفرینه.
9. - صفری، حسین، (۱۳91). تاریخ و فرهنگ دلیجان. تهران: نشر بلخ.
10. - سیاح، حمید، (1346). خاطرات حاج سیاح یا دوره خوف و وحشت. به تصحیح: سیف الله گلکار، تهران: امیرکبیر.
11. - سیرو، ماکسیم، (1353). راه‌های باستانی ناحیه اصفهان. ترجمۀ مهدی مشایخی، تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران.
12. - شایان، سیاوش؛ عمونیا، حمید؛ و رحیمی‌هرآبادی، سعید، (1395). «ارزیابی و مدیریت جامع ژئومورفوسایت‌های کارستیک با استفاده از تلفیق مدل‌های ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها (مورد: غارچال نخجیر در استان مرکزی)». گردشگری و توسعه، 5(3): 118-136. https://doi.org/10.22034/jtd.2020.110391
13. - شجاعی، ‌شیرین؛ عالمی، بابک؛ و جیحانی، حمیدرضا، (1400). «حفاظت از ارزش‌های شهری گذرهای تاریخی با تکیه‌بر آسیب‌شناسی گذر محله بالا در شهر نراق». اقتصاد و برنامه ریزی شهری، 7(2): 134-146. https://doi.org/10.22034/UE.2021.2.03.02
14. - شکویی، حسین، (1373). فلسفه جغرافیا. تهران: انتشارات گیتاشناسی.
15. - شکویی، حسین؛ و موسی‌کاظمی، سید مهدی، (1384). مبانی جغرافیای شهری. پیام نور.
16. - شیروانی، زین‌العابدین بن اسکندر، (1240 ه‍.ق.). بستان‌السیاحه. تهران: کتابخانه سنایی.
17. - شیخان، احمد؛ و همکار، (1328). فرهنگ جغرافیایی ایران. جلد 1، استان مرکزی (آبادی‌ها)، تهران: اتشارات دایره جغرافیایی ستاد ارتش.
18. - عمرانی‌پور، علی؛ جیحانی، حمیدرضا؛ عالمی، بابک؛ و رجبی، فاطمه، (1398). «بازار نراق، میراث دار محیط طبیعی، راه تاریخی و شهر قاجار». مجلۀ صفه، 28(83): 93-118. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1397.28.4.6.9
19. - عمرانی‌پور، علی؛ جیحانی، حمیدرضا؛ و رجبی، فاطمه، (1399). «جایگاه مزارع و باغ‌ها در شکل‌گیری و توسعۀ شهر تاریخی نراق». باغ نظر، 17(86): 5-16. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.171199.3987
20. - فضلی، قاسم، (۱۳۸۹). «گزارش گمانه‌زنی در شهر نراق». اداره کل میراث‌فرهنگی و گردشگری استان مرکزی (منتشرنشد).
21. - قاجار، ناصرالدین‌شاه، (۱۳۶۲). سفرنامۀ عراق عجم (بلاد مرکزی ایران). تهران: تیراژه.
22. - قاجار، سلطان محمد میرزا (سیف الدوله)، (۱۳۶۴). سفرنامۀ سیف الدوله معروف به سفرنامۀ مکه. تصحیح و تعلیق: علی‌اکبر خداپرست، تهران: نشر نی.
23. - قجری، فاطمه، (1398). «طرح حفاظت و باززنده سازی مجموعه بازار و کاروانسرای شمس السلطنه شهر نراق با رویکرد توسعه گردشگری». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات (منتشرنشده)
24. - قمی، حسن بن محمد بن حسن، (۱۳۶۱). تاریخ قم. تصحیح و تحشیه: سید جلال‌الدین تهرانی، تهران: انتشارات توس.
25. - کسروی، احمد، (1346). تاریخ مشروطه ایران. ج 2، تهران: امیرکبیر.
26. - کلانترضرابی، عبدالرحیم، (۱۳41). تاریخ کاشان. تهران: انتشارات فرهنگ ایران‌زمین.
27. - گنجی، محمدحسن، (1353). سی‌ودو مقاله جغرافیایی. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب.
28. - مدرس، میرزا محمد علی، (1374). ریحانه الادب. جلد6، تهران: انتشارات خیام.
29. - مجابی، سیدمهدی، (1384-1383). طرح راهبردی بافت تاریخی نراق. شهرداری نراق.
30. - مرادی‌نراقی، محمود، (1400). «یادداشت فنی: سرمایه‌های اجتماعی در حفاظت شهری شهر تاریخی نراق». مطالعات معماری ایران، 6(11): 207-210.
31. - معماریان، ملیحه؛ و زمانی، بهادر، (1397). «تدوین چارچوب طراحی شهری برای مرکز شهر قم با رویکرد افزایش خوانایی و تصورپذیری». معماری و شهرسازی آرمان شهر، 11(25): 301-317. https://www.armanshahrjournal.com/article_85135.html
32. - مهدوی، مسعود، (1369). «مفهوم جغرافیای تاریخی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران، 28 (3 و 4).
33. - نراقی، احمد بن محمد بن مهدی، (1378). معراج السعاده. قم: مؤسسه انتشارات هجرت.
34. - نراقی، حسن، (1365). تاریخ اجتماعی کاشان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
36. - Afshar Sistani, I., (2013). Farhang-e Shahrha va Ostanha-ye Iran (Vol. 2). Sazman-e Chap va Entesharat-e Sazman-e Owqaf va Omur-e Kheirieh. (In Persian).
37. - Beyg Mohammadi, H., (1998). Moqaddamei bar Joghrafia-ye Tarikhi-ye Iran (An introduction to the historical geography of Iran). Isfahan University. (In Persian).
38. - Etemad al-Saltaneh, M. H. K., (1989). Mir'at al-Buldan (Vol. 4, A. Navaei & M. Mohaddes, Eds.). Tehran University Press. (In Persian).
39. - E'zam Qodsi, H., (1963). My memoirs or the unveiling of a hundred-year history (Vol. 1). Heidari Printing House. (In Persian).
40. - Fazli, G.. (2010). “Gamaneh-zani dar Shahr-e Naraq” (Excavation in Naraq City) (Unpublished report). General Department of Cultural Heritage and Tourism of Markazi Province. (In Persian).
41. - Ganji, M. H., (1974). Si-o-do Maghaleh-ye Joghrafiaee (Thirty-Two Geographical Articles). Moasseseh-ye Joghrafiaee va Kartografi-e Sahab. (In Persian).
42. - Ghajari, F., (2019). “Tarh-e Hifazat va Baz-zende Sazi-ye Majmoo’eh-ye Bazaar va Karvansara-ye Shams al-Saltaneh Shahr-e Naraq ba Roykard-e Towse’eh-ye Gardeshgari (Conservation and Regeneration Plan for Shams Al-Saltanah Traditional Bazaar and Caravanserai Complex in the City of Naraq with Tourism Development Approach)”. Master's thesis, Islamic Azad University, Science and Research Branch. Tehran. (In Persian)..
43. - Herodotus, (1890). The History of Herodotus. G. C. Macaulay, Trans., London: Macmillan.
44. - Jeyhani, H. R., Omranipour, A. & Rajabi, F., (2019). “Study of the Framework and Strategies for Conservation of Naraq Historic Bazaar and the Surrounding Urban Area”. JOURNAL OF ARCHITECTURE STUDIES, 7(14): 47-77. https://doi.org/10.22052/1.14.47 (In Persian).
45. - Kasravi, A., (1967). Tarikh-e Mashrouteh-ye Iran, vol. 2 (History of the Iranian Constitutional Revolution, Amirkabir. (In Persian).
46. - Kalantar Zarabi, A., (1962). Tarikh-e Kashan (History of Kashan). Entesharat-e Farhang-e Iranzamin. (In Persian).
47. - Khosravi Naraqi, M. R., (1996). Naraq dar Ayeneh-ye Tarikh (Naraq in the mirror of history). Afarineh. (In Persian).
48. - Mahdavi, M., (1990). “Mafhum-e Joghrafia-ye Tarikhi (The Concept of Historical Geography)”. Journal of the Faculty of Literature of Tehran University, 28(3-4). (In Persian).
49. - Memarian, M. & Zamani, B., (2018). “Devising an urban design framework for Qom city center with an approach to increasing legibility and imageability”. Armanshahr Journal of Architecture and Urban Planning, 11(25): 301-317. https://www.armanshahrjournal.com/article_85135.html
50. - Modarres, M. M. A., (1995). Rayhanat al-Adab. The Perfume of Literature, Vol. 6, Entesharat-e Khayyam. (In Persian).
51. - Mojabi, S. M., (2004/2005). Tarh-e Rahbordi-e Baft-e Tarikhi-e Naraq (Strategic Plan for the Historical Texture of Naraq). Shahrdari-e Naraq. (In Persian).
52. - Moradi Naraqi, M., (2021). “Technical Note: Social capital in urban conservation of the historic city of Naraq”. Iranian Architectural Studies, 6(11): 207-210.
53. - Naraqi, A. I. M. I. M., (1999). Me'raj al-Sa'adah (The Ascension of Felicity). Moasseseh Entesharat-e Hejrat. (In Persian).
54. - Naraqi, H., (1986). Tarikh-e Ejtemai-ye Kashan (Social History of Kashan). Entesharat-e Elmi va Farhangi. (In Persian).
55. - Omrani Pour, A., Jayhani, H. R., Alemi, B. & Rajabi, F., (2019). “Naraq Bazaar: The Holder of Natural Environment, Historic Routes and the Qajar City Heritage”. Soffeh, 28(83): 93-118. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.171199.3987 (In Persian).
56. - Omrani Pour, A., Jayhani, H. & Rajabi, F., (2020). “The role of farmsteads and gardens in the formation and development of the historic town of Naraq”. Bagh-e Nazar Journal, 17(86): 5-16. (In Persian). https://doi.org/10.22034/bagh.2020.171199.3987
57. - Papoli Yazdi, H., (1988). Farhang-e Abadiha va Makanha-ye Mazhabi-ye Keshvar (Culture of villages and religious places of the country). Astan Quds Razavi Publications. (In Persian).
58. - Safari, H., (2012). Tarikh va Farhang-e Delijan (History and culture of Delijan). Nashr-e Balkh. (In Persian).
59. - Qajar, N. D. S., (1983). Safarnama-ye Iraq-e Ajam (Belad-e Markazi-e Iran) (Travelogue of Iraqi Ajam (Central Iranian Regions)). Tirazheh. (In Persian).
60. - Qajar, S. M. M., (Sayf al-Dawla). (1985). Safarnama-ye Sayf al-Dawla ma'ruf be Safarnama-ye Makkah (Sayf al-Dawla's Travelogue known as the Mecca Travelogue). A. A. Khodaparast, Ed.. Nashr-e Ney. (In Persian).
61. - Qomi, H. I. M. I. H., (1982). Tarikh-e Qom (History of Qom). S. J. Tehrani, Ed., Tous Publications. (In Persian).
62. - Sayyah, H., (1967). Khatirat-e Haj Sayyah ya Dowreh-ye Khof va Vahshat (Memoirs of Haj Sayyah or the era of fear and terror). S. Golkar, Ed., Amirkabir. (In Persian).
63. - Sauer, C. O., (1925). The morphology of landscape. University of California Publications in Geography, 2(2): 19–54.
64. - Shayan, S., Amouniya, H. & Rahimi Harabadi, S., (2017). “Integration of comprehensive geomorphosite assessment and management of karstic geomorphosites using evaluation models (Case study: Chal Nakhjir cave in Markazi Province)”. Scientific-Research Quarterly of Tourism and Development, 5(9): 118-136. (In Persian). https://doi.org/10.22034/jtd.2020.110391
65. - Shakouee, H. & Kazemi, M., (2005). Mabani-ye Joghrafia-ye Shahri (Fundamentals of Urban Geography). Payam-e Noor. (In Persian).
66. - Shirvani, Z. A. I., (1825). Bostan al-Sayyaha (The garden of travels). Sanai Library. (In Persian).
67. - Sheykhan, A. et al., (1949). Farhang-e Joghrafia-ye Iran. Vol. 1, Ostane Markazi (Abadiha), Geographical Dictionary of Iran, Markazi Province (Villages), Geographical Department of Army Staff Publications. (In Persian).
68. - Shakouee, H., (1994). Falsafeh-ye Joghrafia (Philosophy of Geography). Gitashnasi Publications. (In Persian).
69. - Shojaei, S., Alemi, B. & Jayhani, H., (2021). “Preservation of urban values of historical passages by relying on the pathology of the upper neighborhood passway of Naraq”. Urban Economics and Planning, 2(3): 134-146. (In Persian). https://doi.org/10.22034/UE.2021.2.03.02
70. - Siroux, M., (1974). Rahha-ye Bastani-ye Nahiyeh-ye Esfahan (Ancient roads of Isfahan region), M. Mashayekhi, Trans., Sazman-e Melli-e Hifazat-e Asar-e Bastani-e Iran. (In Persian).
71. - Tavassoli, M., (2012). Sakht-e Shahr dar Eqlim-e Garm va Khoshk (City building in hot and dry climates). Payam. (In Persian).
72. - Vidal de la Blache, P., (1922). Principles of Human Geography, M. T. Bingham, Trans., New York: H. Holt and Company.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.