logo
سال 8، شماره 30 - ( 11-1403 )                   سال 8 شماره 30 صفحات 85-63 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.8.30.63

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Ghaedi A M, Yousefi Zoshk R, Sodaei B. (2025). The Function of Bevelled-Rim Bowls: Insights from the Warka Vase. Parseh J Archaeol Stud. 8(30), 63-85. doi:10.61882/PJAS.8.30.63
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1112-fa.html
قائدی امیرمسعود، یوسفی‌زشک روح‌اله، سودائی بیتا.(1403). کاربرد کاسه‌های لبه‌واریخته با توجه به مطالعۀ نقوش جام وارکا مطالعات باستان‌شناسی پارسه 8 (30) :85-63 10.61882/PJAS.8.30.63

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1112-fa.html

کاربرد کاسه‌های لبه‌واریخته با توجه به مطالعۀ نقوش جام وارکا
امیرمسعود قائدی1 ، روح‌اله یوسفی‌زشک*2 ، بیتا سودائی3
1- دانشجوی دکتری گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران (نویسندۀ مسئول) ، rouhollah.yousefi@iauvaramin.ac.ir
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران
چکیده:   (2047 مشاهده)
کاسه‏های لبه‌واریخته از مهم‏ترین موادفرهنگی از نیمۀ دوم هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد تا دوران آغازنگارش است که به‌صورت دست‏ساز و زمخت با لبه‏هایی برگشته به‌سمت بیرون ساخته شده‏اند. باستان‏شناسان خاستگاه این کاسه را سرزمین بین‏النهرین می‏دانند، اما پراکنش آن در فلات ایران نیز بسیار گسترده است. کاربردهای گوناگونی برای کاسه‏های لبه‌واریخته درنظر گرفته شده، ازجمله مهم‌ترین کاربرد آن‌ها کاسه‏های جیره و قالب نان است. ازسویی پراکنش گسترده و کاربرد‏های گوناگونی این ظروف با توجه به کمبود مدارک مطالعاتی، ازجمله چالش‏هایی است که هنوز در جوامع باستان‏شناسی مورد بحث می‏باشد. کاربردهای نیایشی و استفاده این کاسه‏ها در نذورات مذهبی، ازجمله مطالعاتی است که در این‌زمینه صورت گرفته است. پژوهش حاضر با هدف درک عمیق‌تر کاربرد آئینی این سفال‌ها، به بررسی تطبیقی جام وارکا و دیگر مواد فرهنگی دورۀ اوروک می‌پردازد. در این پژوهش به پرسش‌هایی درخصوص اثبات کاربرد آئینی براساس شواهد موجود، تفاوت‌های کاربردی در بین‌النهرین و فلات ایران، امکان وجود کاربردهای دیگر مطرح می‌شوند. فرضیۀ اصلی این پژوهش، استفاده از کاسه‌های لبه‌واریخته به‌عنوان ظروف پیشکش نذورات در مراسم مذهبی بین‌النهرین است. بر این‌اساس به بررسی کاربرد آئینی کاسه‌های لبه‌واریخته، باتوجه به نقوش جام وارکا و سایر موادفرهنگی دورۀ اوروک، ازجمله اثرمهرها و ایده‌نگارها پرداخته است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام‌شده و نتایج بررسی مقایسۀ تصویری بین کاسه‏های لبه‌واریخته و نقوش جام وارکا و اثرمهرها نشان می‌دهد که در بین‌النهرین کاسه‌ها احتمالاً کاربرد آئینی داشته‌اند و در مراسم به‌عنوان ظرفی برای پیشکش نذورات استفاده شده است؛ مطالعۀ تطبیقی جام وارکا و کاسه‌ها، این فرضیه را تقویت می‌کند، اما کمبود مدارک، نیاز به تحقیقات بیشتر با روش‌های نوین باستان‌شناسی را نشان می‌دهد و کاربردهای دیگر آن‌را هم باید درنظر داشت. 
 
واژه‌های کلیدی: سفال لبه‌واریخته، جام وارکا، اوروک، مس‌وسنگ، آئین و مذهب.
متن کامل [PDF 1639 kb]   (368 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/3/24 | پذیرش: 1403/7/10 | انتشار: 1403/12/30
فهرست منابع
1. - پاتس، دنیل، (1391). «کاسه‌های لبه‌واریخته و نان‌پزی‌ها: مدارک و تفسیر‌هایی از ایران و سرزمین‌های مرزی هند و ایرانی». پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، 3 و 4 (6 و 7): 63.
2. - پارو، آندرو، (1391). سومر و اکد. تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
3. - حصاری، مرتضی، (1392). شکل‌گیری و توسعه آغازنگارش در ایران. تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
4. - صفاری، عباس، (1394). عروس چوپان‌ها (داستان منظوم از ازدواج اینانا و دوموزی). انتشارات ثالث، تهران: چاپ اول.
5. - طلایی، حسن، (1391). عصر مفرغ ایران. تهران: انتشارات سمت، چاپ پنجم.
6. - عبدی، کامیار، (1378). «کاسۀ لبه‌واریخته: کاربرد و پراکندگی. در باستان‌شناسی و هنر ایران». 32 مقاله در بزرگداشت عزت الله نگهبان. به‌کوشش: عباس علیزاده، یوسف مجیدزاده و صادق ملک‌شهمیرزادی، تهران: انتشارات نشر دانشگاهی.
7. - علیزاده، عباس، (1400). «کاسۀ لبه‌واریخته: نخود هر آش». باستان‌شناسی کند و کاو، 11 (12): 4-6.
8. - کریمر، ساموئل نوا، (1385). الواح سومری. ترجمۀ داوود رسائی، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
9. - مجیدزاده، یوسف، (1380). تاریخ و تمدن بین‌النهرین. جلد سوم، هنر و معماری، تهران: انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول.
10. - محمودی، ماندانا؛ و سودایی، بیتا، (1402). «مطالعۀ تطبیقی نقش‌مایه زن در آثار هنری بین‌النهرین و سر سنجاق‌های لرستان براساس کهن الگوی یونگ». نگره (67): 229-243. https://doi.org/10.22070/negareh.2022.14814.2826
11. - ملک‌شهمیرزادی، صادق، (1375). مبانی باستان‌شاسی ایران، بین‌النهرین و مصر. انتشارات مارلیک، تهران: چاپ اول.
12. - مورتگات، آنتون، (1390). هنر بین‌النهرین(هنر کلاسیک خاور نزدیک). تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
13. - هنری هوک، ساموئل، (1372). اساطیر خاورمیانه. تهران: انتشارات روشنگران، چاپ اول.
14. - یوسفی‌زشک، روح‌الله؛ و ضیغمی، مجید؛ و باقی‌زاده، سعید، (1400). «فلات‌مرکزی ایران در نیمۀ دوم هزارۀ چهارم پ.م.». سپهر مجد: جشن‌نامۀ دکتر یوسف مجیدزاده، تهران: انتشارات مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول.
16. - Abdi, K., (1999). “The Flared-Rimmed Bowl: Use and Dispersion. In Iranian Archaeology and Art”. 32 Articles in Commemoration of Ezzatollah Negahban. Edited by: Abbas Alizadeh, Yousef Majidzadeh and Sadegh Shahmirzadi, Tehran: University Press (in Persian).
17. - Alden, J. R., (1973). “The question of trade in Proto-Elamite Iran”. Doctoral dissertation, Graduate School of Arts and Sciences, University of Pennsylvania.
18. - Alizadeh, A., (2021). “Bevel Rim Bowl: Chickpeas in Every Dish”. Scientific and Specialized Journal of Archaeological Exploration, 11 & 12(4): 4-6 (in Persian).
19. - Amir, O. S. M., (2019). “Warka Wase”. World History Encyclopedia. Retrieved from https://www.WorldHistory.org / image: 10536, 10597, 10595, 10594, 10591
20. - Baumgartel, E. J., (1947). The cultures of prehistoric Egypt. vol. I, Oxford: Oxford University Press.
21. - Beale, T. W., (1978). “Bevelled rim bowls and their implications for change and economic organization in the later fourth millennium BC”. Journal of Near Eastern Studies, 37(4): 289-313. https://doi.org/10.1086/372668
22. - Buccellati, G., Matthiae, P., Loon, M. N. V. & Weiss, H. R., (1990). Salt at the dawn of history: The case of the bevelled-rim bowls (pp. 17-40). Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te Istanbul.
23. - Buchanan, B., (1967). “The prehistoric stamp seal: a reconsideration of some old excavations”. Journal of the American Oriental Society, 87(3): 265-279. https://doi.org/10.2307/597720
24. - Burton-Brown, T., (1946). Studies in third millennium history.
25. - Cabrea, R., (2018.) “The Three Faces of Inanna: An Approach to her Polysemic figure in the figure in her descent to the Netherworld”. Journal of NorthwestSemitic Languages, 44 (2): 41-79.
26. - Campbell, Th. R. & Hamilton, R. W., (1932). “The British Museum Excavations on the Temple of Ishtar at Nineveh 1930-1931”. LAAA, 19: 55- 116.
27. - Campbell, Th. R. & Mallowan, M. E. L., (1933). “The British Museum Excavations at Nineveh 1931-1932”. LAAA, 20: 71-186.
28. - Campbell, Th. R. & Hutchinson, R. W., (1931). “The Site of the Palace of Ashurnasirpal II at Nineveh, Excaveted in 1929-30”. Annals of Archaeology and Anthropology, 18: 79-112.
29. - Campbell, Th. R., (1920). “The British Museum Excavations at Abu Shahrain in Mesopotamia IN 1918”. Archaeologia, 70: 101-44. https://doi.org/10.1017/S026134090001105X
30. - Chazan, M. & Lehner, M., (1990). “An ancient analogy: pot-baked bread in ancient Egypt and Mesopotamia”. Paléorient, 21-35. https://doi.org/10.3406/paleo.1990.4530
31. - Collins, P., (1994). “The Sumerian Goddess Inanna (3400-2200BC)”. PLA, 5: 103-118. https://doi.org/10.5334/104
32. - Deimel, A., (1925). Sumerisches Lexikon, Heft l. Vollstandiges Syllabar (SA) mit den wichtigstem Zeichenformen, Rome: Scripta Pontificii Instituti Biblici.
33. - Delougaz, P., (1952). Pottery from the Diyala region. Oriental Institute publications.
34. - De Morgan, J., (1900). Recherchis archeologiques, Ler seris. Fouilles a susa en 1897-1898 et 1898-1899, Paris: Leroux.
35. - Desset, F., Vidale, M. & Soleimani, N. A., (2013). “Mahtoutabad III (province of Kerman, Iran): an “Uruk-related” material assemblage in eastern Iran”. Iran, 51(1): 17-54. https://doi.org/10.1080/05786967.2013.11834722
36. - Englund, R. K., (2001). “Grain accounting practices in archaic Mesopotamia”. Changing Views on Ancient Near Eastern Mathematics: 1-35.
37. - Englund, R. K., Attinger, P. & Wäfler, M., (1998). “Texts from the Late Uruk period”. Annäherungen; 1: Mesopotamien-Späturuk-Zeit und frühdynastische Zeit: 15-233.
38. - Forest, J. D., (1987). “Les bevelled rim bowls: nouvelle tentative d'interprétation”. Akkadica, 53: 1-24.
39. - Ghirishman, R., (1938). Fouilles de Tape Sialk pres de Kashan, 1933, 1934, 1937. Paris: Geuthner.
40. - Goulder, J., (2010). “Administrators' bread: an experiment-based re-assessment of the functional and cultural role of the Uruk bevel-rim bowl”. Antiquity, 84(324): 351-362. https://doi.org/10.1017/S0003598X0006662X
41. - Hansen, D., (1965). “The Relative Chronology of Mesopotamia”. Part II: The Pottery Sequence at Nippur from the Middie Uruk to the End of the Old Babylonian Period (3400-1600 BC)”. In: Chronologies in Old World Archaeology. Robert W. Ehrich (ed.): 202-206.
42. - Henry Hooke, S., (1993). Mythology of the Middle East. Tehran: Roshangaran Publications, first edition. (in Persian).
43. - Hesari, M., (2013). Formation and Development of the Beginning of Writing in Iran. Tehran: Samt Publications, first edition. (in Persian).
44. - Hodder, I., (2011). “Human‐thing entanglement: towards an integrated archaeological perspective”. Journal of the Royal Anthropological Institute, 17(1): 154-177. https://doi.org/10.1111/j.1467-9655.2010.01674.x
45. - Jacobsen, T., (1963). “Ancient Mesopotamian religion: The central concerns”. Proceedings of the American Philosophical Society, 107(6): 473-484.
46. - Johnson, G. A., (1973). Local exchange and early state development in southwestern Iran (Vol. 51). U OF M MUSEUM ANTHRO ARCHAEOLOGY. https://doi.org/10.3998/mpub.11396443
47. - Kantor, H. J., (1954). “The Chronology of Egypt”. In: Relative Chronologies in Old World Archaeology. Robert W. Ehrich (ed.): 1-27. Chicago: University of Chicago Press.
48. - Kramer, S. N., (2006). The Sumerian Tablets. translated by: Davud Karsei, third edition, Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian).
49. - Lamberg-Karlovsky, C. C., Potts, D. T., Pittman, H. & Kohl, P. L., (2001). Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1975: the third millennium. (No Title).
50. - Mackay, E., (1931). “Report on Excavations at Jemdet Nasr, Iraq, Field Museum of Natural History”. Anthropology Memoirs, 67: 22-23. https://doi.org/10.5962/bhl.title.2696
51. - Mahmoodi, M., Sodaei, B. & Yosefi Zoshk, R., (2024). “The interpretation of Dumuzid’s Dream from perspective of Jung’spsychology”. Journal of Archaeology and Archaeometry, 2. 4 (8): 1-10. https://doi.org/10.30495/jaa.2023.1998436.1018
52. - Mahmoudi, M. & Sodaei, B., (2024). “A Comparative Study of the Role of the Female Motif in Mesopotamian Artworks and Lorestan Pincers Based on Jung's Archetype”. Negreh, 67: 229-243 (in Persian).
53. - Majidzadeh, Y., (2002). History and Civilization of the Middle Ages. Volume 3, Art and Architecture, Tehran: University Publishing Center, First Edition. (in Persian).
54. - Malek Shahmirzadi, S., (1996). Ancient Foundations of the Shasi of Iran, Mesopotamia and Egypt. Marlik Publications, Tehran: first edition. (in Persian).
55. - McCown, D. E., (1942). The Comparative Stratigraphy of Early Iran. SAOC 23, Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago.
56. - Millard, A. R., (1988). “The bevelled-rim bowls: their purpose and significance”. Iraq, 50: 49-57. https://doi.org/10.2307/4200283
57. - Millard, A. R., (2009). The Bevelled-Rim Bowls: Their Purpose and Significance Iraq, Vol. 50 (1988). https://doi.org/10.2307/4200283
58. - Miller, A., (1981). “Straw Tempered Ware”. In: An Early Town on the Deh Luran Plain: Excavations at Tape Farukhabad. Henry T. Wright (ed.): 126-30. Ann Arbor Museum of Anthropology Memoir.
59. - Mortgat, A., (2011). Mesopotamian Art (Classical Art of the Near East). Tehran: Samt Publications, first edition. (in Persian).
60. - Nicholas, I. M., (1990). The Proto-Elamite Settlement at TUV, Malyan Excavation Report. University Museum Monographs 69, Philadelphia: The University Museum of Archaeology and Anthropology.
61. - Nissen, H. J., (1970). “Grabung in den Quadraten K/L XII in Uruk-Warka”. G. Mann, 5: 101-137.
62. - Paro, A., (2012). Sumer and Akkad. Tehran: Samt Publications, first edition. (In Persian).
63. - Perruchini, E., Glatz, C., Heimvik, S. G., Bendrey, R., Hald, M. M., Del Bravo, F.,... & Toney, J., (2023). “Revealing invisible stews: new results of organic residue analyses of Beveled Rim Bowls from the Late Chalcolithic site of Shakhi Kora, Kurdistan Region of Iraq”. Journal of Archaeological Science: Reports, 48: 103730. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2022.103730
64. - Pollock, S., (2003). “Feasts, funerals, and fast food in early Mesopotamian states”. In: The archaeology and politics of food and feasting in early states and empires (Pp: 17-38), Boston: MA: Springer Us. https://doi.org/10.1007/978-0-306-48246-5_2
65. - Potts, D., (2009). “Bevel-rim bowls and bakeries: evidence and explanations from Iran and the Indo-Iranian borderlands”. Journal of Cuneiform Studies, 61(1): 1-23. https://doi.org/10.1086/JCS25608631
66. - Potts, D., (2012). “Splashed-Rim Bowls and Bread Baking: Evidence and Interpretations from Iran and the Indo-Iranian Borderlands”. Modares Archaeological Research, 3 & 4 (6 & 7): 63. (In Persian)
67. - Ristvet, L., (2014). Performance, and Politics in the Ancient Near East. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781107588127
68. - Safari, A., (2015). The Shepherd's Bride (A Poetic Tale of the Marriage of Inanna and Domuzi). Sales Publishing, Tehran: First Edition. (in Persian).
69. - Sanjurjo-Sánchez, J., Kaal, J. & Fenollós, J. L. M., (2018). “Organic matter from bevelled rim bowls of the Middle Euphrates: Results from molecular characterization using pyrolysis-GC–MS”. Microchemical Journal, 141: 1-6. https://doi.org/10.1016/j.microc.2018.05.001
70. - Schmidt, K., (1982). “Zur Verwendung der Mesopotamischen Glockentopfe.(De l'utilisation des vases campaniformes en Mésopotamie)”. Archäologisches Korrespondenzblatt Mainz, 12(3): 317-319.
71. - Shimaboku, D. M. n. d., “Possible Pri historic Systems Weights and Measures”. Unpublished paper presented, The 7th International Congress of Iranian Art and Archaeology, Munich.
72. - Stimpfl, A. M., (2017). “Pottery is King: Bevel Rim Bowls and Power in Early Urban Societies of the Ancient Near East”. Master's thesis, State University of New York at Binghamton.
73. - Surenhagen, D., (1986). “Archaische Keramik aus Uruk-Warka. Zweiter Teil: Keramik der Schicht V aus den Sundagen Tiefschnitt und Sagegraben in Eanna”. Baghdader Mitteilungen, 17: 7-59.
74. - Surenhagen, D., (1987). “Archaische Keramik aus Uruk-Warka. Zweiter Teil: Keramik der Schicht V aus dem Sagegraben| Keramik der Schichten VII bis II in Eanna| die registrierte Keramik aus den Sondagen O XI-XII und KL XII-XIII| Keramik von der Anu-Zikkurrat in K XVII”. Baghdader Mitteilungen, 18: 1-92.
75. - Sürenhagen, D., (1993). Relative chronology of the Uruk Period New Evidence from Uruk-Warka and Northern Syria.
76. - Talaei, H., (2012). The Bronze Age of Iran. Tehran: Samt Publishing, Fifth Edition, p. 21(in Persian).
77. - Vidale, M. & Desset, F., (2013). Mahtoutabad I (Konar Sandal South, Jiroft): Preliminary evidence of occupation of a Halil Rud site in the early fourth millennium BC. Ancient Iran and Its neighbours: local developments and long-range interactions in the 4th millennium BC. https://doi.org/10.2307/j.ctvh1dn46.17
78. - Woolley, L., (1955). Ur excavations: the early periods. Oxford UP.
79. - Yousefi Zeshk, R., Zeighami, M. & Baghizadeh, S., (2021). “The Central Plateau of Iran in the Second Half of the Fourth Millennium BC”. Sepehr Majd: Celebration of Dr. Yousef Majidzadeh, Tehran: Publications Center of the Great Islamic Encyclopedia, First Edition: 166 (in Persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.