سال 10، شماره 36 - ( 6-1405 )
سال 10 شماره 36 صفحات 238-215 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shateri M, Karami M. (2026). The Narrative Warp and Woof, Quranic Stories on the Narrative Rugs in Qajar Period. Parseh J. Archaeol. Stud.. 10(36), 215-238. doi:10.66224/PJAS.1074.215.2
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1074-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1074-fa.html
شاطری میترا، کرمی معصومه.(1405). تار و پودهای راوی، قصص قرآنی بر قالیچههای روایی دورۀ قاجار مطالعات باستانشناسی پارسه 10 (36) :238-215 10.66224/PJAS.1074.215.2
میترا شاطری*1 
، معصومه کرمی2
، معصومه کرمی2
1- گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران (نویسندۀ مسئول). ، Shateri.mitra@lit.sku.ac.ir
2- گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2- گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده: (34 مشاهده)
قالی و قالیچه از مهمترین صنایعدستی کهن ایران بهشمار میروند که با نقوش متنوع و بینظیرِ حاصل طبع خوشذوق ایرانیان و آشنایی آنها با ادبیات و داستانهای مختلف آراسته گردیدهاند. شکوفایی هنرهای تصویری از دورۀ صفویه آغاز و در دورۀ قاجار، بر آثار بسیاری همچون کتابها، کاشیها، نقاشیهایدیواری، پارچههای قلمکار و قالی و قالیچهها نمایان شد و به اوج خود رسید؛ اما نفوذ تصویر بر فرش، بهعنوان وسیلۀ مورداستفادۀ روزمره و مفرَش، کُندتر از سایر آثار هنری اتفاقافتاد. شروع روابط با غرب و اقتباس تصاویرغربی، صنعت چاپ و عکاسی بر آثار هنری ایران تأثیر چشمگیری گذاشت. گروهی از این آثار، قالیچههای روایی-مذهبی هستند که زیرگروهی از قالیچههای تصویری بهشمارمیروند. این گروه، خود به دستههای مختلفی قابلتقسیم است و هر دسته به روایت یک یا چند داستان برگرفته از قصص قرآنی میپردازد. در این پژوهش، با هدف شناسایی، گونهشناسی و تحلیل قالیچههای روایی مذهبی با مضمون قصصقرآنی، تلاششد تا بدینپرسشها پاسخ داده شود؛ بیشتر، کدام قصص قرانی و مربوط به کدام پیامبران به تصویر کشیده شده است و عمدۀ مراکز بافت این قالیچهها، کدام مراکز بوده است؟ این پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی صورتگرفته است و جامعۀ آماری شامل 30عدد قالیچۀ روایی با موضوع قصص قرآنی است که همگی متعلق به دورۀ قاجار میباشد. گردآوری اطلاعات به روش یافتهاندوزی ازطریق مطالعات کتابخانهای و میدانی، با مراجعه به سایتهای معتبر موزهها و حراجیها بهصورت انتخاب هدفمند صورتگرفته است و یافتهها حاکی از آن است که قصصقرآنی نقششده بر این قالیچهها، داستانهایی است که مورد تأیید هر سه دین بزرگ جهان، یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت میباشند که معروفترین آنها روایات مربوط به حضرت ابراهیم و اسماعیل؟ع؟، حضرتمریم؟س؟ و حضرتعیسی؟ع؟، حضرتسلیمان؟ع؟، و حضرتیوسف؟ع؟ میباشد. همچنین دو شهر کرمان و کاشان درمیان دیگر مراکز، بیشترین تولیدات قالیچههای تصویری با موضوعیت قصصقرآنی را داشته و بدینترتیب از مراکز مهم قالیچهبافی تصویری-مذهبی دورۀ قاجار بهشمارمیآیند.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1403/5/10 | پذیرش: 1403/7/9 | انتشار: 1405/6/25
دریافت: 1403/5/10 | پذیرش: 1403/7/9 | انتشار: 1405/6/25
فهرست منابع
1. - قرآن کریم، (1387). ترجمۀ مهدی الهیقمشهای، قم: پارسایان.
2. - اشنبرنر، اریک، (1384). قالی و قالیچههای شهری ایران. ترجمۀ مهشید تولایی و محمدرضا نصیری، تهران: یساولی.
3. - بلاغی، عبدالحجه، (1386). حجه التفاسیر وبلاغ الاکسیر. جلد هشتم، قم: حکمت.
4. - تناولی، پرویز، (1368). قالیچههای تصویری ایران. چاپ اول، تهران: سروش.
5. - حشمتیرضوی، فضلالله، (1381). فرش ایران. چاپ سوم، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
6. - خشکنابی، سیدرضا، (1378). ادب و عرفان در قالی ایران. چاپ اول، تهران: سروش.
7. - دادگر، لیلا، (1380). قالیهای تصویری موزه فرش ایران. تهران: معاونت معرفی آموزش، اداره کل آموزش، انتشارات و تولیدات فرهنگی.
8. - رسامعربزاده، ژیلا، (1389). چهرهها و منظرهها در تابلو فرشهای نوین. رشد آموزش هنر، 23: 43-40. https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/171
9. - رشادی، حجتاله، (1390). «سیر تحول تصویربافی در فرش ایران از دیرباز تا امروز». کارشناسیارشد، به راهنمایی: محسن مراثی، دانشگاه شاهد (منتشرنشده).
10. - ژوله، تورج، (1390). پژوهشی در فرش ایران. چاپ دوم، تهران: یساولی.
11. - ژوله، تورج، (1395). گنجینههای نهان (نمایشگاهی از فرشهای جبرائیل صفری، به اهتمام: تورج ژوله). چاپ اول، تهران: برگ نو.
12. - شایستهفر، مهناز؛ و صباغپور، طیبه، (1390). بررسی قالیهای تصویری دورۀ قاجار (موجود در موزه فرش ایران). باغ نظر، 18: 74-63. https://www.bagh-sj.com/article_464.html
13. - شعبانیخطیب، صفرعلی، (1387). فرهنگنامۀ تصویری آرایه و نقش فرشهای ایران. چاپ اول، قم: سپهر اندیشه.
14. - شمیم، علیاصغر، (1387). ایران در دورۀ سلطنت قاجار قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم. چاپ اول، تهران: بهزاد.
15. - عتیقنیشابوری، ابوبکر، (1365). قصص قرآن مجید. به اهتمام: یحیی مهدوی، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
16. - قملاقی، فائزه، (1397). «مطالعۀ گفتمانی تأثیرات فرهنگ دینی در فرش دورۀ قاجار». پایاننامۀ کارشناسیارشد، به راهنمایی: ایمان زکریایی کرمانی و مهدی کشاورزافشار، دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).
17. - کشاورزافشار، مهدی؛ و سامانیان،صمد، (1386). تحلیل شمایلشناسانۀ قالیچۀ تصویری حضرت مریم و حضرت مسیح. گلجام، 8: 106-91. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1386.3.8.19.1
18. - کشاورزافشار، مهدی، (1394). تأثیر مکانیکی اثر هنری در عصر قاجار و تأثیر آن بر فرش ایران. گلجام،27: 25-5. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1394.11.27.1.7
19. - گلن، ویلیام؛ و هنری، مرتن، (1380). کتاب مقدس:عهد عتیق و عهد جدید. ترجمۀ فاضلخان همدانی، چاپ اول، تهران: خوارزمی.
20. - مارزلف، اولریش، (1390). تصویر سازی داستانی در کتابهای چاپ سنگی فارسی. ترجمۀ شهروز مهاجر، تهران: نظر.
21. - مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، (1374). مروج الذهب. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.
23. References
24. - The Holy Quran, (2008). translated by Mahdi Elahi Qomshaei. Qom: Parsayan. (In Persian).
25. - Aschenbrenner, E., (2005). Iranian Town and Village Carpets and Rugs. Translated by Mahshid Tolaei and Mohammad Reza Nasiri. Tehran: Yassavoli. (In Persian).
26. - Atiq Nishabouri, A., (1686). Qasses of the Holy Qur'an. by Yahya Mahdavi. Second edition, Tehran. Khwarazmi. (In Persian).
27. - Balaghi, A., (2007). Hajjat Al-Tafaseer and Balaagh Al-Aksir. Volume 8, Qom, Hikmat. (In Persian).
28. - Dadgar, L., (2001). Picture Carpets of The Iran Carpet Museum. Tehran: Deputy of Education Introduction. General Department of Education. Publications and Cultural Productions. (In Persian).
29. - Glenn, W. & Marten, H., (2001). The Bible: Ancient Period and New Period. translated by: Fazel Khan Hamdani, First edition, Tehran: Kharazmi. (In Persian).
30. - Heshmati Razavi, F., (2002). Iranian Carpet. Third edition, Tehran: Cultural Research Office. (In Persian).
31. - Keshavarz Afshar, M., (2015). Mechanical Effect of Artwork In The Qajar Era and Its Effect On Iranian Carpets. Goljaam, 27: 5-25. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1394.11.27.1.7 (In Persian).
32. - Keshavarz Afshar, M. & Samanian, S., (2007). Iconological Analysis of The Image Rug of Maryam and Christ. Goljaam, 8: 91-106. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20082738.1386.3.8.19.1 (In Persian).
33. - Khoshknabi, S. R., (1999). Literature and Mysticism In Iranian Carpets. First edition, Tehran: Soroush. (In Persian).
34. - Marzolph, U., (2011). Narrative Illustration In Persian lithographic Books. translated by Shahrouz Mohajer, Tehran: Nazar. (In Persian).
35. - Masoudi, A. A. Ibn-H., (1995). Moruj Al-Dahahab. Translated by Abulqasem Payandeh, Second volume, Fifth edition, Tehran: scientific and cultural. (In Persian).
36. - Qamlaghi, F., (2018). “A Discourse Sstudy of The Effects of Religious Culture On Qajar Period Carpets”. M.Sc. Iman Zakariai Kermani and Mehdi Keshavarz Afshar, Isfahan University of Arts, Faculty of Handicrafts. (In Persian).
37. - Rasam Arabzadeh, J., (2010). Faces and Landscapes in Modern Carpets. Art Education, 23: 43-40. https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/171 (In Persian).
38. - Rashadi, H., (2011). “The Course of Evolution of Pictorial Weaving In Iranian Carpets From Ancient Times To Today”. M.Sc., Mohsen Marathi, Shahid University, Faculty of Arts. (In Persian).
39. - Sakhai, E., (2008). Persian Rugs and Carpets The Fabric Of Life. Woodbridge, England, Antique Collectors Club.
40. - Shabani Khatib, S. A., (2008). Pictorial Dictionary of Array and Patterns of Iran’s Carpets. First edition. Qom: Sepehr Andisheh. (In Persian).
41. - Shamim, A. A., (2008). Iran During the Qajar Dynasty of The 13th Century and The First Half of The 14th Century AH. First edition, Tehran: Behzad. (In Persian).
42. - Shayestehfar, M. & Sabbaghpour, T., (2011). “Pictorial Carpets of The Qajar Period (Available In The Iran Carpet Museum)”. Bagh Nazar scientific-research quarterly of Nazar Architecture and Urban Planning Research Center, 18: 63-74. (In Persian).
43. - Tanavoli, P., (1989). Pictorial Rugs of Iran. First edition, Tehran: Soroush. (In Persian).
44. - The Metropolitan Museum of Art Bulletin. The Joseph V McMullan Collection, 1970, New York, The Metropolitan Museum Press.
45. - Zhole, T., (2011). A Research on the Iranian Carpets. second edition, Tehran: Yassavoli. (In Persian).
46. - Zhole, T., (2016). Hidden Treasures (An Exhibition of Gabriel Safari Carpets by Tourj Zhole). First edition, Tehran: Barge No. (In Persian).
47. - www. essiecarpets.com (accessed on 11.02.2023)
48. - www. nazmiyalantiquerugs.com (accessed on 23.01.2023)
49. - www. mollaianrugs.com (accessed on 11.02.2023)
50. - www. 1stdibs.com (accessed on 10.02.2023)
51. - www. christies.com (accessed on 16.02.2023)
52. - www. jozan.net (accessed on 19.11.2022)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |