logo
سال 9، شماره 34 - ( 12-1404 )                   سال 9 شماره 34 صفحات 336-315 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.1002.774.1

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shamloo G, Salmani A, Mirzaei D. (2026). A Comparative Study of the Image of “Esfandiyar Slays Arjasp” in the Baysunghur Sahnameh and the Shahnameh of Shah Tahmasb; Emphasizing the Formalist Approach. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(34), 315-336. doi:10.61882/PJAS.1002.774.1
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1002-fa.html
شاملو غلامرضا، سلمانی علی، میرزایی داود.(1404). بررسی تطبیقی نگارۀ «کشته‌شدن ارجاسب به‌دست اسفندیار» در شاهنامه‌های بایسنغری و تهماسبی؛ با تأکید بر رویکرد فرمالیستی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (34) :336-315 10.61882/PJAS.1002.774.1

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1002-fa.html

بررسی تطبیقی نگارۀ «کشته‌شدن ارجاسب به‌دست اسفندیار» در شاهنامه‌های بایسنغری و تهماسبی؛ با تأکید بر رویکرد فرمالیستی
غلامرضا شاملو1 ، علی سلمانی*2 ، داود میرزایی3
1- استادیار گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
2- دانشیار گروه فلسفه هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). ، salmani@basu.ac.ir
3- استادیار گروه فلسفه هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
چکیده:   (213 مشاهده)
شاهنامۀ بایسنغری و شاهنامۀ تهماسبی را به‌حق دو شاهکار بی‌بدیل هنری در تاریخ نگارگری ایران دانسته‌اند. برای پی‌بردن به ارزش‌های زیباشناختی محض این دو نسخه، بهترین روشی که می‌توان به‌کار بست، روش تحلیل فرمالیستی است. در رویکرد فرمالیستی آن‌چه مهم است، تحلیل عناصر بصریِ فرمالی است که نگارگران برای انتقال احساس یا عاطفه‌ای زیباشناختی به‌کار بسته‌اند؛ لذا این پژوهش با رویکرد فرمالیستی به بررسی دو نگاره از یک داستان، یعنی «کشته شدن ارجاسب به‌دست اسفندیار» در این دو شاهنامه می‌پردازد. بدیهی است در این پژوهش، عناصری چون: خط، شکل، رنگ و به‌طورکلی طرح و ترکیب‌بندی این نگاره‌ها مورد تحلیل فرمالیستی قرار گفته است. بر این‌اساس، پژوهش حاضر مشخصاً به‌دنبال پاسخ به این پرسش بوده است؛ به‌لحاظ رویکرد فرمالیستی، چه شباهت و تفاوتی میان این دو تصویر مشترکِ شاهنامۀ بایسنغری و تهماسبی وجود دارد؟ بدیهی است برای پاسخ به این پرسش باید دید خصوصیات اصلی نگارۀ «کشته شدن ارجاسب به‌دست اسفندیار» در دو نسخۀ بایسنغری و تهماسبی براساس رویکرد فرمالیستی چیست؟ با بررسی تطبیقی نگاره‌های مذکور، مشخص شد که شاهنامۀ بایسنغری به‌لحاظ به‌کارگیری خطوط متناسب با ماهیت داستان، تصویرگری روشنِ داستان و پرداختِ نمادین به ماجرا، ازلحاظ زیباشناختی غنی‌تر از شاهنامۀ تهماسبی است. البته شایان ذکر است که در مقابل، شاهنامۀ تهماسبی نوعی نمایش تزئینی از ماجرا ارائه می‌دهد و لذا درصدد نمایشی جلوه‌دادن داستان بوده است. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی برمبنای تطبیق نگاره‌های دو نسخه از شاهنامۀ فردوسی است و شیوۀ گردآوری داده‌ها نیز کتابخانه‌ای بوده است. 
واژه‌های کلیدی: فرم، فرمالیسم، تحلیل فرمالیستی، شاهنامۀ بایسنغری، شاهنامۀ تهماسبی.
متن کامل [PDF 1270 kb]   (58 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1402/11/7 | پذیرش: 1403/2/26 | انتشار: 1405/2/6
فهرست منابع
1. - ادمز، لوری اشنایدر، (1394). درآمدی بر روش‌شناسی‌های هنر. ترجمۀ شهریار وقفی‌پور، ویراستۀ هومن پناهنده، تهران: انتشارات مینوی خرد.
2. - اعظم‌کثیری، آتوسا، (1401). «تحلیل ساختار بصری در نگارۀ 'نبرد شبانه کی‌خسرو و اسفندیار' شاهنامۀ طهماسبی با رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی». نگارینۀ هنر اسلامی، 9 (23): 145-164.
3. - پاکباز، رویین، (1395). فرهنگ اصطلاحات هنری و اَعلام هنرمندان. چاپ سوم، تهران: فرهنگ معاصر.
4. - پاکباز، رویین، (و همکاران)، (1397). دایره‌المعارف هنر. ویراست جدید، تهران: فرهنگ معاصر.
5. تاتارکیه‌ویچ، و.، (1381). «فرم در تاریخ زیبایی‌شناسی». ترجمۀ کیوان دوستخواه، فصلنامۀ هنر، 52: 46-61.
6. - حسینی، سیدمحسن، (1399). مسجد گوهرشاد در آینۀ هنر. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
7. - حسینی‌راد، عبدالمجید، (1385). شاهکارهای نگارگری ایرانی. مؤسسۀ توسعۀ هنرهای تجسمی.
8. - سمیع‌آذر، علیرضا، (1389). اوج و افول مدرنیسم. چاپ دوم، تهران: نشر نظر.
9. - شپرد، آن، (1383). مبانی فلسفۀ هنر. ترجمۀ علی رامین، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
10. - فردوسی، حکیم ابوالقاسم، (1369). شاهنامه. نسخۀ ژول مول، جلد چهارم، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
11. - قره‌باغی، علی‌اصغر، (1388). هنر نقد هنری. تهران: انتشارات سورۀ مهر.
12. - کارول، نوئل، (1387). درآمدی بر فلسفۀ هنر. ترجمۀ صالح طباطبایی، چاپ دوم، تهران: فرهنگستان هنر.
13. - کریمی، سمیه، (1395). «مطالعۀ فرمالیستی آثار دو نگارگر معاصر (محمود فرشچیان مجید مهرگان) و مقایسۀ آن با نگاره‌های شاهنامۀ بایسنغری». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).
14. - معین، محمد، (1388). فرهنگ معین. دورۀ شش جلدی، تهران: امیرکبیر.
15. - واربرتون، نایجل، (1388). پرسش از هنر. ترجمۀ مرتضی عابدینی‌فرد، تهران: نشر ققنوس.
16. - وبگاه مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموز ش زبا ن فارسیبه نشانی: https://icps.ut.ac.ir/fa/dictionary
18. References
19. - Adams, L. S., (2015). An Introduction to Art Methodologies (S. Vaqfipour, Trans. & H. Panahandeh, Ed.). Tehran: Minooye Kherad Publications (in Persian).
20. - Adams, L. S., (2015). An Introduction to Art Methodologies. translated by Shahriyar Vaqfipour, edited by Human Panahandeh, Tehran: Minooye Kherad Publications (in persian).
21. - Azamkasiri, A., (2022). Analysis of the visual structure in the painting “Kaykhosrow and Esfandiar’s Nightly Battle”. in the Tahmasbi Shahnameh using a social semiotics approach. Negarineh Honar Eslami, 9(23): 145-164. (in persian).
22. - Azamkasiri, A., (2022). “Analysis of the Visual Structure in the Painting ‘Kaykhosrow and Esfandiar’s Nightly Battle’ in the Tahmasbi Shahnameh Using a Social Semiotics Approach”. Negarineh Honar Eslami, 9 (23): 145-164 (in persian).
23. - Carroll, N., (2008). Philosophy of art: A contemporary introduction (S. Tabatabai, Trans.; 2nd ed.). Tehran: Farhangestan Honar. (in persian).
24. - Dehkhoda Dictionary Institute and International Center for Persian Language Teaching. (n.d.). Dictionary. Retrieved from: https://icps.ut.ac.ir/fa/dictionary
25. - Ferdowsi, H. A., (1990). Shahnameh (J. Mohl, Ed.; Vol. 4, 4th ed.). Tehran: Pocket Books Joint Stock Company. (in persian).
26. - Gharebaghi, A. A., (2009). The art of art criticism. Tehran: Soureh Mehr Publications. (in persian).
27. - Hosseini, S. M., (2020). Goharshad Mosque in the mirror of art. Mashhad: Astan Quds Razavi Islamic Research Foundation. (in persian).
28. - Hosseini-Rad, A. M., (2006). Masterpieces of Iranian painting. Institute for the Development of Visual Arts. (in persian).
29. - Karimi, S., (2016). “A formalist study of the works of two contemporary painters”. (Mahmoud Farshchian and Majid Mehregan) and their comparison with the paintings of the Baysonqori Shahnameh [Master’s thesis, Isfahan University of Art]. Isfahan: Isfahan University of Art. (in persian).
30. - Moein, M., (2009). Moein dictionary (6 Vols.). Tehran: Amirkabir Publishers. (in persian).
31. - Oxford Dictionary, (2022). Form.
32. - Pakbaz, R., (2016). Dictionary of art terms and artists’ names (3rd ed.). Tehran: Farhange Moaser Publishers. (in persian).
33. - Pakbaz, R. et al., (2018). Encyclopedia of art (new ed.). Tehran: Farhange Moaser Publishers. (in persian).
34. - Pakbaz, R., (2016). Dictionary of Art Terms and Artists’ Names. Third edition, Tehran: Farhange Moaser Publishers (in persian)
35. - Samiazar, A., (2010). The rise and fall of modernism (2nd ed.). Tehran: Nazar Publications. (in persian).
36. - Sheppard, A., (2004). Aesthetics: An introduction to the philosophy of art (A. Ramin, Trans. 4th ed.). Tehran: Elmi va Farhangi Publication. (in persian).
37. - Tatarkiewicz, W., (2002). “Form in the history of aesthetics” (K. Doustkhah, Trans.). Faslnameh Honar, (52): 46-61. (in persian).
38. - Warburton, N., (2009). The art question (M. Abedini-Fard, Trans.). Tehran: Qoqnoos Publishing. (in persian).
39. - Zuckert, R., (2006). “The Purposiveness of Form: A Reading of Kant’s Aesthetics Formalism”. Journal of History of Philosophy, 44 (4): 599-622. (in persian).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.