دوره 9، شماره 2 - ( 6-1405 )                   جلد 9 شماره 2 صفحات 17-1 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Fadaei H, Mirzaye َ, Borhani-Ahang K. Conservation of Unearthed Stucco Decorations during the First Season of Excavations at the Qal‘eh-i Yazdigird Site. , KCR. 2026; 9 (2) :1-17
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-271-fa.html
فدایی حمید، میرزایی آزیتا، برهانی آهنگ کاظم. حفاظت از آرایه‌های گچ‌بری مکشوفه در نخستین فصل کاوش‌های محوطه قلعه یزدگرد. ، دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1405; 9 (2) :1-17

URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-271-fa.html


پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی ـ فرهنگی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
چکیده:   (1027 مشاهده)

آرایه‌های گچ‌بری قلعه‌ی یزدگرد در استان کرمانشاه از جایگاهی ویژه در مطالعه‌ی ایرانِ دوره‌ی اشکانی برخوردارند. پس از گذشت نزدیک به سه دهه از کاوش‌های نخستین این محوطه توسط ادوارد کیل، در یک فصل کاوش زمستان ۱۳۸۶ و بهار  ۱۳۸۷ خورشیدی، کاوش‌های زنده‌یاد دکتر مسعود آذرنوش منجر به کشف نمونه‌های جدیدی از گچ‌بری‌ها شد. با توجه به چالش‌های حفاظتی این آرایه‌ها، موضوع حفاظت و نگهداری آن‌ها در محل کاوش اهمیت یافت. به‌ویژه آن‌که بسیاری از قطعاتِ به‌دست‌آمده از آوار و خاک، بر اثر تماس با نمک‌های محلول، دچار فرسایش وپوسته‌شدگی شده بودند و یا نقوش آنها با لایه‌ای از رسوبات نمکی پوشانده شده بود به‌نحوی که مطالعه‌ی دقیق نقوش آن‌ها امکان‌پذیر نبود. افزون بر این، بخشی از گچ‌بری‌های برجا‌مانده بر دیواره‌ها نیز با آسیب‌های شدید ناشی از فرسایش روبه‌رو بودند. در این پژوهش، با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی، اطلاعات مرتبط با محوطه و آرایه‌های گچ‌بری آن گردآوری و تحلیل شده است. از جمله اقدامات میدانی مهم در راستای حفاظت از این تزئینات، می‌توان به پاک‌سازی رسوبات سطحی به روش‌های فیزیکی و شیمیایی، وصالی و استحکام‌بخشی قطعات و ساماندهی وضعیت نگهداری آن‌ها اشاره کرد. مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد که در ساخت این گچ‌بری‌ها از روش‌هایی چون قالب‌گیری با قالب‌های یک‌تکه یا چندتکه، کنده‌کاری مستقیم یا تراش و در نهایت پرداخت با ابزار دستی و گاه رنگ‌آمیزی بهره گرفته شده است. همچنین نتایج تحقیق حاکی از آن است که حفاظت از گچ‌بری‌ها در محوطه‌های روباز مستلزم تدابیر تخصصی و مداخلات مستمر است. بنابراین با توجه به حجم گسترده‌ی آثار مکشوفه از محوطه‌ی قلعه‌ی یزدگرد، طراحی و اجرای یک برنامه‌ریزی جامع و بلندمدت در حوزه‌ی حفاظت، گامی ضروری و مؤثر در راستای صیانت از این میراث ارزشمند به‌شمار می‌رود. در این زمینه، پیشنهادهایی نیز به‌منظور بهبود وضعیت موجود و ارتقای کیفیت اقدامات حفاظتی آتی در محوطه ارائه شده است.
 

متن کامل [PDF 2941 kb]   (312 دریافت)    

فهرست منابع
1. آذرنوش، مسعود. (1398). کاوش‌های باستان‌شناختی قلعه یزدگرد: گچ گنبد غربی. نشریه باستان شناسی، 3 (1)، 105-118. https://www.magiran.com/p2162037
2. آیت‌الله‌زاده شیرازی، باقر؛ و مقدادیان، هومن. 1385. محوطه تاریخی تپه میل، مطالعه، حفاظت، مرمت و احیاء (خلاصه پایان نامه). اثر، شماره 40 و 41، صص 260-269.
3. خان مرادی، مژگان، و نیکنامی، کمال‌الدین. (1396). بررسی ساختار رنگدانه‌های به کار رفته در گچ‌بری‌های به‌دست آمده از محوطه قلعه یزدگرد. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران (نامه باستان‌شناسی)، 7(13)، 143-156. SID. https://sid.ir/paper/245080/fa
4. خسروزاده، علیرضا، نوروززاده چگینی، ناصر، و نظری، سامر. (1399). توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال‌های اشکانی به دست آمده از دور دوم کاوش‌های قلعه یزدگرد. مطالعات باستان‌شناسی (دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران)، 12(1 (پیاپی 21) )، 117-137. SID. https://sid.ir/paper/398758/fa
5. رازانی، مهدی، و داداش زاده، نسرین. (1399). ارزیابی ملاط‌های پایه آهکی در حفاظت از بقایای معماری حاصل از کاوش‌های باستان‌شناسی. مطالعات باستان‌شناسی (دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران)، 12(3 (پیاپی 23) )، 67-92. SID. https://sid.ir/paper/393883/fa]
6. زمرشیدی، حسین. (1393). هنرهای تزئینی و پدیده‌های شگرف گج‌بری در معماری ایران. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 5(17)، 19-33. SID. https://sid.ir/paper/177353/fa
7. فدایی، حمید. (1387).گزارش حفاظت‌ از گچبري‌هاي مكشوفه از قلعه يزدگرد. پژوهشکده حفاظت و مرمت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، گزارش منتشر نشده.
8. کیل، ادوارد. (1367). نگاهی به معماری یادمانی قلعه یزدگرد. مترجم: بهروز عمرانی . اثر، شماره 24-25، صص 152-193.
9. کیل، ادوارد. (1381). رد و نشان پارتی در هنر اسلامی. مترجم: کامیار عبدی. اثر، شماره 33-34، صص 54-67.
10. گیرشمن، رمان. (1370). هنر ایران در دوران پارت و ساسانی. بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران. 409ص.
11. مجیدی، فریبا. (1389-1388). مدیریت و برنامه‌ریزی برای حفظ و مرمت در کاوش‌های باستان‌شناسی. نشریه دانش مرمت و میراث فرهنگی، 6 (4)، 13-31.
12. ICOMOS. (1990). Charter for the Protection and Management of the Archaeological Heritage. Lausanne Charter. (Available at: https://admin.icomos.org/wp-content/uploads/2023/01/arch_e.pdf). (Accessed 6 Jun 2025).
13. Keall, E. J. (1967). Qalʿeh-i Yazdigird: A Sasanian Palace Stronghold in Persian Kurdistan. Iran, 5(1), 99-121.
14. Keall, E. J. (1976 a). Qal'eh-i Yazdigird, in Summary of Excavations Iran 14, 161-164.
15. Keall, E. J. (1976 b). Qal'eh-i Yazdgerd. First season of excavations, 1975. In Proceedings of the 4th Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, Tehran, Iran (pp. 380-390).
16. Keall, E. J. (1977). Qal'eh-i Yazdigird: The Question of Its Date. Iran, 15, 1-9.
17. Keall, E. J. (1982). Qal'eh-i Yazdigird: An overview of the monumental architecture. Iran, 20(1), 51-72..
19. Keall, E. J., Leveque, M. A., & Willson, N. (1980). Qal'Eh-i Yazdigird: Its Architectural Decorations. Iran, 18(1), 1-41.
21. Keall, E.J. (1979). Qal'eh-i Yazdigird, in Summary of Excavations. Iran 17, 158-159.
22. Keall, E.J. (2019). Power Fluctuations in Parthian Government: Some Case Examples. in Afarin Nameh, Essays on the Archaeology of Iran in Honour of Mehdi Rahbar. Edited by: Youset Moradi, Thr research Institute of Cultural Heritage and Tourism, pp: 59-72.
23. [ادوارد جی، کیل. (1398). نوسانات قدرت در حکومت اشکانی: چند نمونه موردی. در: آفرین‌نامه، مقاله‌های باستان‌شناسی در نکوداشت استاد مهدی رهبر، به کوشش: یوسف مرادی. تهران، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، 59-72]
24. Keall, E.J. (1983). A Persian Castle on the Silk Roads. In Silk Roads, China Ships : an Exhibition of East-West Trade, edited by John Vollmer. Toronto, Ontario: Royal Ontario Museum,. https://qalehyazdigird.artsci.utoronto.ca/wp-content/uploads/2020/02/40.Vollmer-et-al.-1983-Copy.pdf.
25. Keall, Edward. J. (1966). Excavations at Qaleh-i-Yazdgird." University of Sheffield Gazette, no. 46 (Nov 1966): 70-73. https://qalehyazdigird.artsci.utoronto.ca/wp-content/uploads/2020/02/31.Keall-1966.pdf
26. Keall, E. J. 2002. 'Qalʿeh-i Yazdigird. Dossiers d'Archéologie, no. 271: 64-71. Stronach, D. https://qalehyazdigird.artsci.utoronto.ca/wp-content/uploads/2020/02/10.Keall-2002-Copy.pdf
27. Keall, E. J. 2016. excavating iran, Stories from the Silk Road. Iran 79, Pp.30-34. https://qalehyazdigird.artsci.utoronto.ca/wp-content/uploads/2020/02/9.Keall-2016-Copy.pdf
28. Khanmoradi, M., & Niknami, K. A. (2017). An Analytical Approach to Investigate the Parthians Painted Stuccoes from Qal'eh-i Yazdigird, Western Iran. Historia I Świat, 6, 21-32.
30. Moradi, Y., & Keall, E. J. (2019). The Sasanian Fire Temple of Gach Dawar in Western Iran: New Evidence. Iran, 58(1), 27-40.
31. Encyclopedia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/stucco-decoration-in-iranian-architecture/ (Accessed 24 May 2025).
32. https://qalehyazdigird.artsci.utoronto.ca (Accessed 24 May 2025).

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.