شهر، معنایی بیش از یک محوطۀ محصور درون بارو را داشته و بیشتر یک حوزه را معرفی میکند. شهرها، طی تاریخ نسبتاً طولانی خود شاهد تغییرات ژرفی در وضعیت صنعتی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و بهویژه جمعیتی خود بودهاند. کهنترین شهرها در حدفاصل پایان هزارۀ چهارم و آغاز هزارۀ سوم قبلازمیلاد در آسیای غربی و در نقاطی پدیدار شدند که آب و هوای آنها مساعد، و زمینِ حاصلخیز برای کشت و زرع، مناسب بود. همچنین قدمت شهر و شهرسازی در ایران نیز به هزارۀ چهارم قبلازمیلاد میرسد، اما روند شکلگیری شهر و تداوم شهرنشینی در آن سیر تدریجی خاص خود را داشته است. هویت ایرانی شهر شامل ویژگیها و ارزشهای معماری و شهرسازی سرزمین ایران، مربوط به قبل از ورود اسلام میباشد. پس از ورود اعراب به ایران و تشکیل حکومت یکپارچه اسلامی در سرزمینهای زیر تسلط اسلام، شاهد شکلگیری نطفههای اولیۀ شهرهای جدید بودهایم که این شهرهای جدید، اکثراً از تعلیمات اسلامی نشأت گرفته و به دو دستۀ عمده شامل؛ شهرهای بهجا مانده از تمدنهای ماقبل از اسلام و یا شهرهای بنا شده توسط مسلمین قابل تفکیکاند. شهر دورۀ اسلامی بهلحاظ ساختاری تداوم شهرسازی عصر ساسانی بود و عناصر کالبدی آن اکثراً برگرفته از فرهنگ غنی اسلام و نشانگر تمدن و فرهنگ اسلامیاند. یکی از این شهرها، قزوین میباشد که هستۀ اولیۀ آن در زمان شاپور ساسانی شکلگرفته و بهتدریج در طی دوران اسلامی توسعه و گسترش داشته و در زمان صفویه توسط شاه تهماسب بهعنوان دومین پایتخت این دودمان انتخاب شده است.
