حمید حریریان، سامان حیدریگوران، عباس مترجم، الهام قصیدیان، سال 4، شماره 14 - ( 12-1399 )
چکیده
عمدۀ دانش ما در مورد دوران پارینهسنگی در فلات ایران از کوهستان زاگرس بهدست آمده است؛ اما در سالهای اخیر، مطالعات پارینهسنگی در نقاط مختلف ایران ازجمله جنوب کوهستان البرز و مرکز فلات ایران نیز انجام شده که دادههای ارزشمند فراوانی از دوران پارینهسنگی بهدست دادهاند. نوشتار حاضر به معرفی پناهگاه صخرهای سُرهه در دامنههای جنوبی کوهستان البرز در دهستان برغان شهرستان ساوجبلاغ میپردازد. مجموعهی سُرهه شامل هشت غار و پناهگاه صخرهای است که از نخستین پناهگاه از ضلع غربی در جنوب رودخانۀ سِنج، دستافزارهای سنگی که بر اثر کاوش غیرمجاز در سطح پناهگاه پراکنده شده بود، بهدست آمد. با مطالعۀ دقیق فناوری و گونهشناسی دستافزارهای سنگی مشخص گردید که فناوری لوالوا بهوفور در ساخت آنها بهکار رفته است و در نتیجه، مجموعه را به دورۀ پارینهسنگی مربوط میسازد. فناوری دستافزارها بیشتر مبتنیبر ساخت تیغهها و تراشههای کشیده و بلند است که بسیاری از آنها از روش لوالوا بهدست آمدهاند. سنگخام بهکاررفته در ساخت این دستافزارها عمدتاً از توف سبزرنگ محلی است که در اطراف پناهگاه صخرهای سرهه و همینطور بر دامنۀ مقابل این پناهگاه بهوفور دیده میشود. با مقایسۀ دادههای بهدست آمده از سرهه با محوطههای کوهستان زاگرس و مرکز فلات ایران، مشخص گردید که دستافزارهای سرهه منحصربهفرد بوده و شباهت اندکی با محوطههای مرکز فلات ایران و تفاوتهای آشکاری با محوطههای زاگرس از خود بهنمایش میگذارند. هدف اصلی پژوهش حاضر معرفی محوطۀ پارینهسنگی سرهه و دادههای بهدست آمده از آن است؛ زیرا تاکنون محوطهای مربوط به دوران پارینهسنگی در این منطقه شناسایی نشده است. با مطالعۀ جغرافیای منطقه، ویژگیهای زیستی محوطه و تحلیل گونهشناسی و فناوری دستافزارهای پراکنده بر سطح آن، این پژوهش به دادههایی از دورۀ پارینهسنگی دستیافته و در نتیجه مقدمهای بر بازسازی استقرار و رفتارهای انسانی در دورۀ پارینهسنگی در این منطقه را فراهم میسازد.