محمدابراهیم زارعی، محمد کیخا، سال 10، شماره 36 - ( 6-1405 )
چکیده
سلسله تپههای بیبیدوست در اطراف شهر بنجار از توابع بخش مرکزی شهرستان زابل در شمال استان سیستانوبلوچستان در امتداد کانال نیاتک در جهت شمال به جنوب واقع شده است. این سلسله تپهها بهدلیل برخورداری از حجم انبوه مواد فرهنگی، بهخصوص نمونههای سفالین و مجاورت با محوطۀ زاهدانکهنه، دومین دارالحکومۀ سیستان در دوران اسلامی در مطالعات باستانشناسی و تاریخ سیستان، از اهمیت ویژهای برخوردار بوده، بر همیناساس نیز با صدور مجوز از پژوهشکدۀ باستانشناسی در سال 1395ه.ش. مورد بررسی و گمانهزنی جهت تعیین عرصه و پیشنهاد حریم قرار گرفت2. در این بررسی تعداد 877 قطعه سفالینه مربوط به دوران اسلامی شناسایی، ثبت و مورد مطالعه قرار گرفت. نمونههای مذکور در چهار گروه: سفالینههای بدون لعاب ساده، بدون لعاب منقوش، لعابدار ساده و لعابدار منقوش قرار گرفتند. در این پژوهش تلاش شد تا ابتدا با مطالعۀ منابع کهن و پژوهشهای باستانشناسی هویت واقعی سلسله تپههای بیبیدوست در شمال شهر زاهدانکهنه مشخص و سپس نمونههای سفالین گردآوری شده از سطح سلسله تپههای بیبیدوست برای گونهشناسی و تاریخگذاری نسبی آنها موردمطالعه قرار گیرد. نتایج حاصل از مطالعات انجامشده بیانگر این مهم است که سلسله تپههای بیبیدوست با توجه به قرارگیری در محدودۀ و پیوستگی با ساختارهای محوطۀ زاهدانکهنه، بخشی از ربض دومین دارالحکومه سیستان باشد. نتایج مطالعۀ انجامشده بر روی سفالینههای آن نیز از تکنیک ساخت ظروف سفالی با کیفیت بالا در دوران اسلامی، در شمال دشت سیستان خبر میدهد. همچنین نتایج مطالعات بهوضوح ارتباط فرهنگی این منطقه را با حوزههای بلوچستان ایران و افغانستان، خراسان بزرگ، کرمان، فلاتمرکزی و مناطقی از آسیای میانه نشان میدهد. پژوهش حاضر بر آن است تا با انجام مطالعه علمی و روشمند، زمینه را جهت روشن نمودن بخشی از دوران اسلامی سرزمین سیستان فراهمآورد.